Việc phát hành trái phiếu kỹ thuật số của Ngân hàng Xây dựng có gì đáng mong đợi?

Bài viết | Triệu Sinh, Vũ Lâm

Biên tập | Trạch Linh

Khác với các đợt phát hành trái phiếu trước đây chỉ sử dụng blockchain để ghi chép và xác thực thông tin, trái phiếu blockchain lần này của CCB chủ yếu được phát hành trên nền tảng Ethereum, tuân theo tiêu chuẩn token ERC-20. Vì vậy, đây có thể coi là chứng khoán nợ được mã hóa (tokenized debt security) đầu tiên trên thế giới thực sự được phát hành và giao dịch công khai trên blockchain. Cách tiếp cận này rất tương đồng với triết lý và phương pháp phát hành chứng khoán mã hóa (Security Token Offering – STO). Tuy nhiên, trong bối cảnh quy định toàn cầu hiện nay vẫn còn thận trọng với STO, việc mã hóa chứng khoán có lẽ chỉ là một sáng kiến tài chính quy mô nhỏ, chưa phù hợp để nhân rộng hay phổ biến rộng rãi.

Tổng số lượng token trái phiếu blockchain đầu tiên của CCB là 140.000 đơn vị, mỗi token tương ứng với một trái phiếu mệnh giá 100 USD. Cả nhà đầu tư tổ chức lẫn cá nhân đều có thể tham gia mua, với mức đầu tư tối thiểu là 1 token (tương đương 100 USD) và tối đa là 10.000 token (tương đương 1 triệu USD). Trước đây, trái phiếu do ngân hàng phát hành thường có ngưỡng đầu tư cao, chủ yếu thu hút các nhà đầu tư chuyên nghiệp hoặc các ngân hàng khác. Việc giảm mạnh ngưỡng đầu tư của trái phiếu blockchain CCB, ở một mức độ nào đó, thể hiện tinh thần bao dung tài chính (financial inclusion).

Ông Henry Chone, Giám đốc điều hành (CEO) của Sàn giao dịch Fusang, nhận định việc phát hành trái phiếu mã hóa hợp tác cùng CCB mang tính biểu tượng. Sự kết hợp giữa công nghệ blockchain và chứng khoán truyền thống sẽ thúc đẩy tính bao dung và hòa nhập trong lĩnh vực tài chính. Ông cho rằng đây có thể là khởi đầu của “Crypto 2.0”.

Theo tài liệu liên quan, nhà đầu tư có thể mua trái phiếu thông qua Sàn giao dịch Fusang bằng đô la Mỹ hoặc Bitcoin. Tuy nhiên, khoản vốn huy động từ trái phiếu của Ngân hàng Xây dựng Trung Quốc sẽ không được thanh toán bằng Bitcoin; Sàn giao dịch Fusang sẽ chuyển đổi Bitcoin của nhà đầu tư thành đô la Mỹ trước khi mua token trái phiếu.Dù vậy, trong bối cảnh thị trường Bitcoin đang sôi động, có lẽ chỉ một số ít nhà đầu tư sẵn sàng từ bỏ lợi nhuận cao hơn để thử nghiệm mua token trái phiếu CCB trên Sàn giao dịch Fusang bằng Bitcoin. Việc chấp nhận Bitcoin để mua trái phiếu hiện nay tuy có ý nghĩa thực tế khá hạn chế, nhưng phần nào cho thấy Bitcoin đã trưởng thành và trở thành một tài sản đầu tư có ảnh hưởng đáng kể. Trước đó, đã có nhiều tổ chức như PayPal tích cực triển khai chiến lược trong lĩnh vực tiền mã hóa hoặc trực tiếp tăng nắm giữ Bitcoin và các tài sản mã hóa khác.

Ngoài ra, vì đợt phát hành trái phiếu blockchain lần này do Ngân hàng Xây dựng Trung Quốc thực hiện ở nước ngoài và bằng đô la Mỹ, nên trái phiếu này không nằm trong phạm vi bảo vệ của hệ thống bảo hiểm tiền gửi Trung Quốc, và việc bán trái phiếu chủ yếu tuân thủ luật pháp Malaysia.

Hình: Kiến trúc thương mại của token trái phiếu CCB

Thực tế, việc phát hành trái phiếu dựa trên công nghệ blockchain không phải là điều quá mới mẻ.

Cuối năm 2019, Ngân hàng Trung Quốc (Bank of China) đã triển khai hệ thống phát hành trái phiếu blockchain đầu tiên trong nước và thành công phát hành đợt trái phiếu tài chính đặc biệt trị giá 20 tỷ Nhân dân tệ cho doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua hệ thống này.

Tuy nhiên, khác với trái phiếu kỹ thuật số của Ngân hàng Xây dựng Trung Quốc (CCB) lần này, trái phiếu blockchain do Ngân hàng Trung Quốc phát hành chỉ đơn thuần ứng dụng công nghệ sổ cái phân tán, không liên quan đến tiền mã hóa hay token nào.

Hệ thống của Ngân hàng Trung Quốc gồm ba bước chính: cấp chứng chỉ CA, thiết lập nhóm bảo lãnh phát hành trên chuỗi, và lưu trữ thông tin cùng ghi nhận giao dịch trên chuỗi. Giá trị cốt lõi của hệ thống nằm ở việc dùng blockchain để loại bỏ tình trạng thiếu minh bạch thông tin, giảm chi phí, nâng cao hiệu quả phát hành, đồng thời tận dụng khả năng lưu trữ dữ liệu bất biến để hỗ trợ công tác kiểm toán và quản lý hậu phát hành.

Không chỉ Ngân hàng Trung Quốc, Ngân hàng Trung ương Thái Lan cũng đã sử dụng công nghệ blockchain của IBM để ra mắt nền tảng phát hành trái phiếu tiết kiệm chính phủ đầu tiên trên thế giới vào năm nay. Theo thông báo chính thức từ IBM ngày 5/10, họ đã bán được hơn 1,6 tỷ USD trái phiếu chỉ trong hai tuần đầu phát hành.

Nhờ blockchain, thời gian phát hành trái phiếu đã được rút ngắn từ 15 ngày xuống chỉ còn 2 ngày. Hiệu quả được nâng cao đi đôi với việc cắt giảm chi phí vận hành và loại bỏ đáng kể các thủ tục xác thực giấy tờ dư thừa.

Trước đó, Ngân hàng Thế giới và Ngân hàng Liên bang Úc (Commonwealth Bank of Australia) đã hợp tác phát hành lô trái phiếu blockchain đầu tiên trên toàn cầu: một đợt trái phiếu kỳ hạn hai năm trị giá khoảng 79 triệu USD, được phát hành và bán cho bảy nhà đầu tư thông qua blockchain. Dù không có sự tham gia của tiền mã hóa, kết quả thử nghiệm của Ngân hàng Thế giới cho thấy blockchain thực sự giúp giảm đáng kể chi phí phát hành.

Ngoài ra, cuối năm 2019, Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc cũng đã lựa chọn đối tác để phát triển hệ thống trái phiếu blockchain, dù có thể cần thêm thời gian trước khi hệ thống này đi vào vận hành đầy đủ. Sở Giao dịch Chứng khoán Malaysia (Bursa Malaysia) trước đây cũng bày tỏ mong muốn khám phá việc số hóa thị trường trái phiếu thông qua blockchain, nhằm cung cấp giải pháp toàn diện cho khâu phát hành, thanh toán và bù trừ.

Còn rất nhiều ví dụ tương tự. Năm 2016, bà Mary Jo White – lúc đó là Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ (SEC) – từng nhận định: “Blockchain sở hữu tiềm năng to lớn trong việc hiện đại hóa các khâu giao dịch, thanh toán và thanh lý trên thị trường chứng khoán, đơn giản hóa quy trình nghiệp vụ, thậm chí thay thế một số khâu nhất định.”

Ứng dụng blockchain để nâng cao hiệu quả phát hành, thanh toán-bù trừ trái phiếu và các chứng khoán khác, đồng thời giảm chi phí vận hành, đã trở thành sự đồng thuận chung trong ngành. Tuy nhiên, trước đây, dù là Ngân hàng Trung Quốc, Ngân hàng Trung ương Thái Lan hay Ngân hàng Thế giới, tất cả đều chỉ coi blockchain như một công cụ kỹ thuật thuần túy để phát hành chứng khoán, mà không tận dụng – thậm chí cố tình tránh – mọi sự giao thoa với tài sản mã hóa và token trên chuỗi. Đồng thời, các chứng khoán được phát hành trên blockchain chủ yếu là chứng khoán không niêm yết, và phần lớn chỉ tập trung vào đổi mới công nghệ nghiệp vụ.

Dĩ nhiên, trái phiếu kỹ thuật số của Ngân hàng Xây dựng Trung Quốc lần này có thể được xem là một bước tiến hoàn toàn mới. Điểm khác biệt nằm ở chỗ đây là trái phiếu đầu tiên có thể được giao dịch công khai trên blockchain. Việc chấp nhận thanh toán bằng Bitcoin có thể không mang nhiều ý nghĩa thực tiễn, nhưng việc phát hành trái phiếu trên nền tảng Ethereum thực sự đã hiện thực hóa việc mã hóa tài sản tài chính chất lượng cao từ thế giới thực (off-chain) thành token kỹ thuật số. Điều này giúp tăng tính linh hoạt và độ phân giải giao dịch, hạ thấp rào cản tham gia cho người dùng và m��� rộng cơ hội tiếp cận các dịch vụ tài chính vốn trước đây chỉ dành cho nhà đầu tư tổ chức. Toàn bộ quá trình diễn ra với chi phí thấp và minh bạch cao. Có thể nói, đây là một thử nghiệm đổi mới khác trong lĩnh vực tài chính toàn diện (financial inclusion), được thúc đẩy bởi công nghệ.

Tuy nhiên, rủi ro luôn tồn tại. Chưa bàn đến những thách thức về mặt quy định pháp lý hay hành vi đầu cơ, gian lận trên thị trường, các lỗ hổng an ninh mạng vốn có của công nghệ blockchain – như lỗi hợp đồng thông minh (smart contract) hay điểm yếu trong hệ thống giao dịch – cũng không thể xem nhẹ. Ngoài ra, tính bất biến tuyệt đối của dữ liệu trên blockchain không phải lúc nào cũng phù hợp với thị trường chứng khoán. Sự phức tạp của thị trường khiến việc áp dụng blockchain khó có thể bao quát toàn diện, và do yêu cầu từ cơ quan quản lý và hệ thống tư pháp, đôi khi vẫn cần phải hủy bỏ một số giao dịch đã diễn ra.

Vấn đề kỹ thuật cuối cùng phải được giải quyết bằng chính kỹ thuật. Việc Ngân hàng Xây dựng Trung Quốc (CCB) phát hành trái phiếu số không chỉ là một bước tiến tích cực cho thị trường chứng khoán truyền thống, mà còn mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với ngành công nghiệp blockchain non trẻ. Hiện tại, lĩnh vực blockchain, đặc biệt là tài sản mã hóa, đang vấp phải nhiều điểm nghẽn phát triển. Trong đó, việc đưa một lượng lớn tài sản chất lượng cao từ bên ngoài – đặc biệt là các tài sản tài chính truyền thống – lên blockchain để làm phong phú hệ sinh thái tài sản trên chuỗi chính là vấn đề cấp thiết hàng đầu cần tháo gỡ.

Gần đây, sàn giao dịch phái sinh tiền mã hóa FTX đã niêm yết các token cổ phiếu Mỹ như Tesla (TSLA), Apple (AAPL), Amazon (AMZN), Facebook (FB), Netflix (NFLX), Google (GOOGL), Quỹ ETF SPDR S&P 500 (SPY), Alibaba (BABA), Bilibili (BILI), Beyond Meat (BYND), Pfizer (PFE) và BioNTech (BNTX). Điều này cho phép các nhà đầu tư cá nhân toàn cầu có thể sử dụng USDT, Bitcoin và các loại tiền mã hóa khác để giao dịch trực tiếp cổ phiếu Mỹ. Dự án Maker DAO cũng đã thử nghiệm đưa nhiều loại tài sản truyền thống như vàng vật chất và bất động sản lên chuỗi.

Vì vậy, đợt phát hành trái phiếu số của CCB lần này rõ ràng là một nỗ lực rất đáng ghi nhận và kỳ vọng.