Tiêu đề gốc: “Sức đề kháng phi tuyến của Bitcoin: Điều gì không giết được tôi, sẽ khiến tôi mạnh hơn”
Tác giả gốc: Ann Hsu | Chain Hill Capital
Bài viết được biên soạn bởi Ann Hsu, Chuyên gia phân tích chỉ số trưởng tại Chain Hill Capital.
Dưới đây là nội dung chính:
“Điều gì không giết được tôi, sẽ khiến tôi mạnh hơn.”
Nietzsche
Bài viết này hoàn thành vào giữa tháng 10/2020, khi Bitcoin giao dịch quanh mức 10.414 USD. Tính đến thời điểm hiện tại, Bitcoin đã vượt qua ngưỡng 15.000 USD và tiếp tục thiết lập các đỉnh cao mới, một minh chứng rõ ràng cho sức sống mãnh liệt và khả năng phục hồi phi thường của nó.
Trong cuốn “Antifragile”, Nassim Nicholas Taleb định nghĩa “sức đề kháng phi tuyến” (antifragility) là đặc tính của những thứ không chỉ hưởng lợi từ hỗn loạn và biến động, mà còn cần chính những yếu tố đó để tồn tại và phát triển mạnh mẽ. Nhìn lại lịch sử, Bitcoin chính là một minh họa sinh động cho khả năng tái sinh này thông qua hàng loạt lần “bị tuyên bố tử vong”. Sau các đợt siết chặt quy định, sụt giảm giá mạnh, hard fork và vô số nghi ngờ, mạng lưới Bitcoin ngày càng bền vững; cộng đồng đồng thuận không ngừng mở rộng; giá trị của nó liên tục được công nhận; và khả năng phục hồi nhanh chóng trong khủng hoảng ngày càng rõ nét — tất cả đều thể hiện rõ đặc tính “sức đề kháng phi tuyến” của Bitcoin.
Bitcoin đã “chết” hơn 300 lần
Suốt một thập kỷ qua, truyền thông đại chúng và một số nhân vật nổi tiếng vẫn định kỳ đưa tin về “cái chết” của Bitcoin. Mỗi khi giá giảm, thị trường lại dậy sóng với những tin đồn tương tự: khi cơ quan quản lý các nước siết chặt kiểm soát, báo chí lại dự đoán Bitcoin sẽ về zero; khi xảy ra sự kiện “thiên nga đen”, thị trường lại tràn ngập những luận điệu như “Bitcoin là ảo tưởng”, “Bitcoin là mô hình đa cấp”, hay “Bitcoin không có giá trị nền tảng”. Trong vòng 11 năm qua, Bitcoin đã bị công luận “khai tử” tổng cộng 377 lần (số liệu cập nhật đến năm 2019).
Số lần Bitcoin bị truyền thông tuyên bố “chết” (cập nhật đến năm 2019)
Nguồn: BlockBeats
Một số ví dụ tiêu biểu về việc Bitcoin bị tuyên bố “chết”
Nguồn: 99bitcoins
Vậy sau hơn một thập kỷ, Bitcoin giờ ra sao? Liệu nó có thực sự “về zero” hay “chết hẳn” như truyền thông từng loan báo? Chúng ta hãy cùng đánh giá hiện trạng phát triển của Bitcoin qua các góc độ: độ an toàn mạng lưới, quy mô người dùng, thái độ của các tổ chức đầu tư truyền thống, và khả năng phục hồi giá sau khủng hoảng.
Độ bền vững của mạng lưới không ngừng tăng cường
Tính đến giữa tháng 10, tổng công su���t băm (hashrate) toàn cầu của Bitcoin đã vượt mốc 140 EH/s, thiết lập kỷ lục mới (EH/s có nghĩa là 10¹⁸ phép tính mỗi giây; 140 EH/s tương đương 1,4 × 10²⁰ phép tính mỗi giây).
Công suất băm toàn cầu của Bitcoin
Nguồn: coinmetrics
Công suất băm của mạng lưới Bitcoin từng có vài đợt điều chỉnh ngắn hạn, nhưng sau đó luôn lập đỉnh cao mới. Việc các thợ đào liên tục đầu tư công suất băm phản ánh sự tin tưởng vững chắc vào sự đồng thuận trên mạng lưới và tiềm năng phát triển trong tương lai. Đối với các loại tiền mã hóa sử dụng cơ chế Proof-of-Work (PoW), công suất băm chính là trụ cột đảm bảo an ninh; công suất băm càng cao đồng nghĩa với càng nhiều thợ đào tham gia duy trì mạng lưới blockchain, độ khó để tấn công mạng càng lớn, và mạng lưới càng trở nên bền vững.
Hiện nay, toàn cầu có hơn 100.000 nút đầy đủ (full node) của mạng lưới Bitcoin (các nút lưu trữ toàn bộ dữ liệu blockchain), trong đó có 10.677 nút có thể truy cập được. Các nút này phân bố rộng khắp thế giới và đảm nhiệm vai trò xác thực giao dịch trên blockchain Bitcoin. Số lượng nút càng nhiều và càng phân tán thì độ ổn định (robustness) của mạng lưới càng cao.
Phân bố nút Bitcoin toàn cầu
Nguồn: bitnodes
Quy mô người dùng không ngừng mở rộng
Sau khi đợt tăng giá mạnh nhất kết thúc, nhiều nhà đầu tư mua ở đỉnh buộc phải cắt lỗ trong “mùa đông crypto”, khiến vô số địa chỉ Bitcoin bị làm trống, số lượng địa chỉ hoạt động và địa chỉ có số dư (non-zero address) liên tục sụt giảm. Tuy nhiên, từ đầu năm 2020, dù chịu ảnh hưởng nặng nề từ đại dịch COVID-19 và biến động thị trường tài chính toàn cầu, Bitcoin lại chứng kiến làn sóng nhà đầu tư mới nhờ sự kiện Halving lần thứ ba và môi trường kinh tế quốc tế ngày càng xấu đi — yếu tố làm gia tăng nhu cầu tìm kiếm nơi trú ẩn an toàn.
Chúng ta có thể phần nào thấy được điều này qua xu hướng tăng trưởng của số lượng địa chỉ có số dư (non-zero address). Đây là chỉ số cụ thể phản ánh sự mở rộng của cộng đồng người dùng và tâm lý lạc quan trên thị trường. Địa chỉ có số dư là số lượng địa chỉ duy nhất sở hữu số Bitcoin lớn hơn 0. Sự gia tăng của chỉ số này không nhất thiết cho thấy số người dùng tăng đột biến, nhưng khi cộng đồng thực sự mở rộng quy mô, số lượng địa chỉ có số dư thường tăng theo cấp số nhân. Hiện tại, số lượng địa chỉ có số dư của Bitcoin đã vượt 31 triệu, tăng thêm hàng triệu so với mức 21 triệu vào cuối năm 2018 — một tín hiệu rõ ràng cho thấy cộng đồng người dùng đang không ngừng phát triển.
Số lượng địa chỉ có số dư của Bitcoin
Nguồn: glassnode
Một yếu tố then chốt khác cho sự phát triển của cộng đồng là thái độ của cơ quan quản lý các nước đối với Bitcoin — điều quyết định phạm vi mở rộng của cộng đồng. Theo dữ liệu từ Coindance, trong tổng số 257 quốc gia và vùng lãnh thổ trên toàn cầu, có 129 nơi (chiếm 50%) coi Bitcoin là hợp pháp; 120 nơi (47%) áp đặt một số hạn chế; và chỉ 8 nơi (dưới 8%) tuyên bố Bitcoin là bất hợp pháp. Rõ ràng, đa số các quốc gia đều có thái độ cởi mở và cho phép Bitcoin phát triển, tạo nên môi trường thuận lợi để cộng đồng người dùng Bitcoin mở rộng.
Tình trạng hợp pháp của Bitcoin trên toàn cầu (xanh lá = hợp pháp, cam = bị hạn chế, đỏ = bất hợp pháp)
Nguồn: coindance
Mức độ công nhận giá trị không ngừng gia tăng
Sự chấp nhận của giới đầu tư truyền thống đối với Bitcoin đang có xu hướng tích cực rõ rệt, và sự công nhận giá trị dần chuyển thành hành động cụ thể. Quỹ tín thác tiền mã hóa Grayscale (Grayscale Investment Trust) ngày càng gia tăng mạnh mẽ khoản đầu tư vào Bitcoin: trong quý III/2020, dòng vốn đổ vào Quỹ tín thác Bitcoin của Grayscale (GBTC) đạt 719 triệu USD, trung bình mỗi tuần là 55,3 triệu USD. Hiện nay, quỹ này nắm giữ hơn 450.000 BTC, chiếm 2,4% tổng nguồn cung lưu hành; với giá Bitcoin hiện tại là 11.400 USD/BTC, giá trị danh mục ước tính khoảng 5,13 tỷ USD.
Dòng vốn vào Quỹ tín thác Bitcoin của Grayscale trong quý III/2020 (theo tuần)
Nguồn: grayscale
Khoản nắm giữ của Quỹ tín thác Bitcoin Grayscale và giá Bitcoin
Nguồn: pro.bybt.com
Đa số nhà đầu tư vào GBTC là các tổ chức truyền thống, bao gồm quỹ tương hỗ (mutual fund), quỹ phòng hộ (hedge fund), quỹ đầu tư mạo hiểm (venture capital fund), trong đó có Tập đoàn Rothschild Investment Corporation nổi tiếng. Ngoài ra còn có các nhà đầu tư đủ điều ki��n (accredited investors), quỹ hưu trí (pension funds), và văn phòng gia đình (family offices).
Cơ cấu nhà đầu tư vào Quỹ tín thác Bitcoin của Grayscale trong quý III/2020
Nguồn: grayscale
Bên cạnh Grayscale, nhiều công ty niêm yết cũng đang tích cực mua và tích lũy Bitcoin. MicroStrategy đã chi 425 triệu USD để mua tổng cộng 38.250 BTC; Square — công ty anh em của Twitter — chi 50 triệu USD mua 4.709 BTC. Ngoài ra, từ quý II năm nay, quỹ Tudor Investment của nhà quản lý quỹ nổi tiếng Phố Wall Paul Tudor Jones đã tuyên bố mạnh mẽ tiến vào thị trường Bitcoin; còn quỹ “Medallion” thuộc Renaissance Technologies — một trong những quỹ định lượng hàng đầu thế giới — đã được cấp phép giao dịch hợp đồng tương lai Bitcoin.
Lượng Bitcoin nắm giữ bởi các công ty đại chúng / tổ chức
Nguồn: bitcointreasuries.org
Việc các tổ chức tài chính truyền thống và công ty niêm yết chuyển một phần tài sản sang Bitcoin — một tài sản thay thế — đã gửi đi tín hiệu mạnh mẽ: Bitcoin mang giá trị thực. Họ nhận thấy Bitcoin có mức độ tương quan thấp hoặc thậm chí không tương quan với các tài sản truyền thống, do đó có khả năng chống chịu tốt trước biến động kinh tế, đặc biệt là khả năng phòng vệ hiệu quả trước nguy cơ mất giá của tiền pháp định do các ngân hàng trung ương phát hành.
Khả năng phục hồi nhanh sau khủng hoảng
Tháng 3/2020, thị trường tiền mã hóa chịu ảnh hưởng lan tỏa từ thị trường tài chính toàn cầu, khiến Bitcoin lao dốc mạnh — giảm hơn 40% chỉ trong 24 giờ — trở thành sự kiện “thiên nga đen” lớn nhất của thị trường Bitcoin trong năm.
Tuy nhiên, chưa đầy 2 tháng sau, giá Bitcoin đã phục hồi về mức trước khủng hoảng. Về tốc độ phục hồi, so với các tài sản truyền thống lớn như vàng, thị trường chứng khoán Mỹ (chỉ số S&P 500, Nasdaq 100), và quỹ tín thác bất động sản (REITs), Bitcoin cho thấy độ đàn hồi giá vượt trội: không chỉ phục hồi nhanh nhất mà còn đem lại mức sinh lời vượt xa. Tính đến ngày 10/10/2020, mức tăng giá năm của Bitcoin đạt 58%, trong khi Nasdaq 100 chỉ tăng 34%, S&P 500 tăng 7,6%, vàng tăng 27%, và mức tăng trung bình của thị trường REITs là -10%.
So sánh biểu đồ giá năm của Bitcoin với các tài sản truyền thống lớn
Nguồn: Tradingview
Ba yếu tố gây hiểu lầm về Bitcoin trong cộng đồng
Thực tế đã chứng minh Bitcoin không những không “chết” như dự đoán, mà còn phát triển hết sức thuận lợi. Bitcoin đã minh họa sinh động khả năng tái sinh mạnh mẽ qua hàng loạt lần “bị tuyên bố tử vong”. Sau các đợt siết chặt quy định, sụt giảm giá mạnh, hard fork và vô số nghi ngờ, mạng lưới Bitcoin ngày càng bền vững; cộng đồng đồng thuận không ngừng mở rộng; giá trị của nó liên tục được công nhận; và khả năng phục hồi nhanh chóng trong khủng hoảng ngày càng rõ nét — tất cả đều thể hiện rõ đặc tính “sức đề kháng phi tuyến” của Bitcoin. Nguyên nhân khiến công chúng hiểu sai về Bitcoin có thể được khái quát thành ba yếu tố sau:
Thói quen nhận thức
Chúng ta đang sống trong một thế giới tập trung hóa: phần lớn tài sản được gửi tại ngân hàng; uy tín cá nhân cần bên thứ ba xác nhận; hệ thống tri thức cần bằng cấp hoặc chứng chỉ để chứng minh. Cuộc sống thường nhật đã hình thành thói quen phụ thuộc vào niềm tin của bên thứ ba — một quá trình tích lũy qua hàng ngàn năm. Khi chuyển sang thế giới phi tập trung của Bitcoin, nhiều người không thể thoát khỏi lối tư duy cố hữu này.
Rào cản học tập
Với người bình thường, việc tìm hiểu về Bitcoin khá khó khăn. Kiến thức nền tảng về Bitcoin bao trùm nhiều lĩnh vực: kinh tế học, tiền tệ học, khoa học máy tính, mật mã học, lý thuyết trò chơi… Để thực sự hiểu sâu về Bitcoin, đa số mọi người cần có cái nhìn khách quan về tất cả các lĩnh vực trên — một rào cản học tập không hề nhỏ. Con người vốn ưa chuộng sự dễ dàng; việc tiếp thu kiến thức phức tạp là một thử thách không mấy dễ chịu. Ai mà chẳng muốn sống thoải mái hơn?
Sai lầm trong đầu tư
Nhiều nhà đầu tư quyết định tham gia thị trường Bitcoin sau một thời gian dài do dự — không phải vì đã thấu hiểu nguyên lý thiết kế tinh tế hay logic kinh tế sâu xa đằng sau nó, mà đơn giản vì thấy bạn bè xung quanh giàu lên nhờ Bitcoin. Do thiếu hệ thống nhận thức riêng và không thể phân biệt rủi ro tiềm ẩn, họ dễ đưa ra quyết định sai lầm: mua ở đỉnh trong ngắn hạn và chịu lỗ, hoặc rơi vào các bẫy lừa đảo. Những sai lầm trong đầu tư của bản thân hoặc chứng kiến người thân, bạn bè thất bại chính là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến cái nhìn sai lệch của công chúng về Bitcoin.