Finans teknolojisi (fintech), finans ürünleri, işletme modelleri ve iş süreçlerini dönüştürmek veya yenilemek amacıyla öncü teknolojik gelişmeleri (örneğin yapay zekâ, blokzinciri, büyük veri, bulut bilişim, internet nesneleri vb.) kullanan ve finans sektörünün kalitesini ve verimliliğini artırmayı amaçlayan bir teknoloji türüdür. Çin’de finans teknolojisi şu anda hızla gelişen bir dönem yaşamaktadır; devam eden politika destekleriyle sektörün daha hızlı büyümesi beklenmektedir.
1. 2020 yılı, küresel merkez bankası dijital para birimi (CBDC) yılının başlangıcı olabilir
Dijital para birimi alanında dünya çapında birçok ülke aktif adımlar atmıştır. 21 Ocak’ta Japonya Merkez Bankası’nın resmi web sitesine göre, bu kurum Avrupa Merkez Bankası (ECB), İngiltere Merkez Bankası (BoE) ile birlikte Merkez Bankası Dijital Para Birimi Çalışma Grubu’nu kurmuştur; bu grup CBDC’lerin mümkün olup olmadığını ortak olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma grubuna ayrıca Kanada Merkez Bankası, İsviçre Merkez Bankası, İsveç Merkez Bankası ve Uluslararası Ödeme Bankası (BIS) da dahildir.
Şu anda birçok ülke CBDC geliştirme çalışmalarında somut ilerleme kaydetmiş ya da kendi CBDC’lerini çıkarma niyetini açıklamıştır. ECB Başkanı Christine Lagarde, Aralık 2019’daki basın toplantısında, CBDC konusunda özel bir komisyonun oluşturulduğunu ve CBDC fenomeni üzerine araştırmaların hızlandırılacağını duyurmuş; bu çalışmaların 2020 ortasında sonuçlanmasını beklediğini belirtmiştir.
Anxin Securities’in analizine göre, küresel gelişmeler incelendiğinde, tüm merkez bankalarının 2020 yılında piyasaya sürülmeye hazırlanan Libra projesine karşılık verimliliklerini artırarak harekete geçtikleri açıkça görülmektedir. Böylece küresel CBDC yarışması resmen başlamıştır. Dolayısıyla 2020 yılı, küresel CBDC yılının başlangıcı olabilir.
2. Çin Merkez Bankası, yasal dijital para biriminin üst düzey tasarımını temelde tamamlamıştır
Politika desteğiyle son yıllarda yapay zekâ (AI), büyük veri ve bulut bilişim gibi yenilikçi teknolojiler finans sektöründe oldukça yaygın şekilde uygulanmaya başlamıştır; finans kurumlarının öncü teknolojilere yaptığı yatırım da sürekli artmaktadır. Ayrıca merkez bankası dijital para birimi konusundaki araştırmalara ilişkin olarak Çin’de de sık sık destekleyici politikalar yayımlanmış ve bu alanda uzun yıllardır kapsamlı çalışmalar yürütülmüştür.
Caijing dergisinin haberine göre, Çin Halk Bankası (PBOC) öncülüğünde, İş Bankası, Tarım Bankası, Çin İnşaat Bankası ve Çin Bankası olmak üzere dört büyük devlet bankası ile Çin Mobil, Çin Telekom ve Çin Birleşik Mobil olmak üzere üç büyük telekom operatörü tarafından ortaklaşa yürütülen yasal dijital para birimi pilot projesi Shenzhen ve Suzhou gibi şehirlerde hayata geçirilebilir.
Bu pilot uygulama, önceki pilot projelerden farklı olarak PBOC sistemi dışına çıkacak, ulaşım, eğitim ve sağlık gibi gerçek hayat hizmet alanlarına entegre edilecek ve tüketici (C-end) kullanıcılarına doğrudan ulaşarak sık tekrar eden kullanım senaryoları yaratacaktır.
10 Ocak’ta PBOC’un WeChat resmi hesabı “PBOC’un 2019 Yılı Finans Teknolojisi Özeti” başlıklı bir makale yayınlamıştır. Makalede, PBOC’un çift katmanlı işlem modeli, M0 yerine geçimi ve anonimlik ilkelerini koruyarak yasal dijital para biriminin üst düzey tasarımını, standartlarını, fonksiyonel geliştirme çalışmalarını ve ortak testlerini temelde tamamladığı belirtilmiştir. Ayrıca PBOC, dijital para birimi konusunda kapsamlı araştırmalar yürütmekte ve uluslararası düzeydeki en yeni gelişmeleri takip etmektedir.
Aşağıdaki tablo, China Merchants Securities tarafından derlenen Çin Merkez Bankası’nın dijital para birimi geliştirme sürecini özetlemektedir:
Beş yıllık yoğun araştırma ve geliştirme sürecinin ardından, Çin Halk Bankası tarafından geliştirilen yasal dijital para birimi DC/EP, 2019 yılında hızla ilerleme kaydetmiş ve bu yıl içinde pilot uygulamalara başlanması beklenmektedir.
3. Merkez bankasının dijital para birimlerinin avantajları nelerdir?
CITIC Securities, aşağıdaki üç ana avantajı özetlemiştir:
(1) Bir yandan, kağıt para ve madeni paraların basımı, dağıtımı ve depolanması gibi işlemlerin maliyetlerini azaltır. Gerçek para birimlerinin yerine geçmesi, merkez bankasının anonimlik nedeniyle daha önce tahmin edilemeyen, izlenemeyen ve yönetilemeyen para akışlarını tam bir闭环 (kapalı döngü) haline getirerek verimliliği ve doğruluğu artırır. Aynı zamanda merkez bankasının büyük miktarlı netleştirme sistemini otomatik netleştirme mekanizmalarıyla değiştirebilir; bu durum aradaki ödeme aracıların sayısını azaltarak ödeme işlemini doğrudan netleştirme aşamasına taşıyacak, böylece işlem maliyetlerini düşürür ve işlem verimliliğini artırır. Diğer yandan, Çin’de nakit (M0)’ın M2’ye oranı 1998’de %11 iken günümüzde %4’e gerilemiştir; fiziksel ödeme işlemlerinin çoğu banka kartları, WeChat/Alipay gibi üçüncü parti ödeme kuruluşları tarafından kontrol edilmektedir. Gelecekte yüksek güvenilirliğe sahip bir DC/EP’nin piyasaya sürülmesi, ödeme sektöründeki rekabet dinamiklerini yeniden şekillendirebilir ve merkez bankası ile ticari bankaların para arzına yönelik denetim gücünü artırabilir.
(2) Kişisel gizliliği korumak ve anonim ödeme ihtiyacını karşılamak. Elektronik ödeme sistemleri genellikle geleneksel banka hesaplarına bağlı (“hesap sıkı bağlantılı”) bir yapıya sahiptir. Buna karşılık merkez bankası dijital para birimi “hesap gevşek bağlantılı”dır; yani değer aktarımı için geleneksel banka hesabına bağımlı değildir ve bu nedenle işlem sürecinde hesaba olan bağımlılık büyük ölçüde azalır. Böylece “kontrollü anonimlik” sağlanabilir. Aynı zamanda CBDC’nin yaygın kullanımı ve kağıt paranın yavaş yavaş çekilmesi, vergi kaçakları, para aklama ve diğer yasadışı faaliyetleri önlemeye yardımcı olacaktır.
(3) Para akışını izleme verimliliğini artırmak ve para politikası araçlarını zenginleştirmek. CBDC’nin faizli tasarımı ve kağıt paranın giderek çekilmesi, makroekonomik istikrarı güçlendirmeye katkı sağlayacaktır. Merkez bankası yasal dijital para birimini发行 etmek, para yaratımı, muhasebeleştirilmesi ve akışı gibi verilerin gerçek zamanlı olarak toplanmasını mümkün kılar; bu veriler gizlilik koruma önlemleri (veri maskeleme) uygulandıktan sonra büyük veri analizi gibi tekniklerle derinlemesine incelenebilir ve para arzı, para politikası belirleme ve uygulama süreçlerine faydalı bilgiler sunabilir. Böylece rezerv oranları, faiz oranları gibi politikaların etkinliği artırılabilir. Rezerv oranları ve faiz oranları gibi politikalar, ticari bankaların borç ve varlık yapılarını ve finans varlıkları fiyatlarını etkileyerek bankaların, işletmelerin ve bireylerin ekonomik kararlarını yönlendirir ve dolayısıyla para politikasının etkin çalışmasını sağlar.
4. Merkez bankası dijital para birimi, 2020 yılında önemli bir yatırım teması olacaktır
Guosheng Securities, 2020 yılına ilişkin aşağıdaki beklentileri dile getirmiştir:
(1) Artan sayıda kurum ve sermayenin kripto para birimi alanına girmesiyle birlikte, 2020 yılında stabilcoin pazarının büyümesinin devam etmesini bekliyoruz.
(2) Genel blokzincir (public blockchain) gibi altyapıların daha da gelişmesi ve blokzincir üzerinde çeşitli uygulamalar ile finans hizmetlerinin hayata geçirilmesiyle uzun vadeli bakış açısıyla stabilcoin’ler arasındaki rekabet, kullanım senaryoları üzerinden şekillenebilir.
(3) Düzenleyici uyumluluk çerçevesinde güvenli ve güvenilir bir yapı oluşturmak, stabilcoin’lerin gelişim sürecinde çözülmesi gereken en öncelikli sorundur.
(4) Ülkelerin merkez bankaları CBDC’leri kabul etmeye veya kendi CBDC’lerini çıkarmaya başladığında, kripto para dünyası dışından gelen CBDC rekabeti mevcut stabilcoin düzenini kesinlikle yeniden şekillendirecektir. Sektör açısından değerlendirildiğinde, stabilcoin’ler artık açıkça dijital dünya ile gerçek dünya arasındaki köprü haline gelmiştir; merkez bankası dijital para birimlerinin piyasaya girmesiyle sektörde yeniden bir düzenleme süreci yaşanacaktır.