Tác giả: Monte Carlo
Ngày 20/4, Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia (NDRC) lần đầu tiên xác định rõ phạm vi của “cơ sở hạ tầng mới”, trong đó có cả công nghệ blockchain. Điều này khiến giới chuyên môn khá bất ngờ.
Chính sách do Nhà nước ban hành nêu rõ:
Cơ sở hạ tầng mới chủ yếu bao gồm ba lĩnh vực: thứ nhất là cơ sở hạ tầng thông tin—gồm cơ sở hạ tầng mạng truyền thông như 5G, Internet vạn vật (IoT), Internet công nghiệp và Internet vệ tinh; cơ sở hạ tầng công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây và blockchain; cùng với cơ sở hạ tầng năng lực tính toán như trung tâm dữ liệu và trung tâm tính toán thông minh. Thứ hai là cơ sở hạ tầng tích hợp. Thứ ba là cơ sở hạ tầng đổi mới.
Hiện nay, ngành công nghiệp blockchain đang gặp nhiều thách thức trong triển khai thực tế. Dù các chuyên gia đã nỗ lực phát triển DApp, hiệu quả vẫn còn hạn chế, dẫn đến những hoài nghi trong xã hội như: “Blockchain là gì?”, “Blockchain có thực sự ứng dụng được không?” hay “Blockchain mang lại lợi ích gì?”.
Thực tế, việc nhìn nhận blockchain dưới góc độ “cơ sở hạ tầng mới” là một cách tiếp cận đúng đắn, giúp chúng ta dễ dàng trả lời các câu hỏi như “Tại sao blockchain khó triển khai trong ngắn hạn?” hay “Blockchain thực sự có tác dụng gì?”.
1. Blockchain là một loại cơ sở hạ tầng công cộng.
Cơ sở hạ tầng truyền thống thường là đường sắt, đường bộ hay sân bay. Cơ sở hạ tầng mới cũng có nhiều điểm tương đồng. Lấy ví dụ đường bộ, dân gian có câu: “Muốn làm giàu, trước hết phải xây đường”, cho thấy tầm quan trọng của nó. Một khi đường thông, ngôi làng đó đã kết nối với thế giới bên ngoài, mở ra cơ hội phát triển. Do đó, xây đường là điều kiện tiên quyết để phát triển nông thôn.
Tương tự, blockchain cũng là một nền tảng cơ sở hạ tầng, giống như Internet. Trên nền tảng này, nhiều hệ sinh thái sẽ phát triển, mang lại tiện ích lớn cho người dùng. Đặc điểm cốt lõi của blockchain là khả năng xác minh dữ liệu toàn mạng. Vì được thiết kế để phục vụ toàn mạng, việc đưa dữ liệu lên blockchain cũng giống như mở cánh cửa kết nối với thế giới.
Hiện nay, Nhà nước đã xếp blockchain vào danh mục “cơ sở hạ tầng mới”. Đây là một định vị chính xác, bởi blockchain thực sự giống như đường sắt, đường bộ hay sân bay—đều là những cơ sở hạ tầng quan trọng. Việc xây dựng cơ sở hạ tầng vốn đã khó khăn, đòi hỏi thời gian dài và hiệu quả kinh tế không rõ ràng ngay từ đầu, thậm chí có thể chịu lỗ kéo dài. Điều này giải thích vì sao “blockchain mãi chưa thể triển khai thực tế”.
2. Loại cơ sở hạ tầng này có thể được sử dụng với chi phí thấp hoặc miễn phí.
Đường bộ luôn hiện hữu; trừ các tuyến cao tốc, hầu hết đường thông thường đều miễn phí và mở cửa cho tất cả mọi người.
Blockchain cũng mang tính mở tương tự: các public chain phục vụ toàn mạng, cho phép bất kỳ ai tự do sử dụng mà không cần xác minh danh tính hay hạn chế nào—mọi người đều có cơ hội tham gia bình đẳng.
Đường bộ là một phúc lợi xã hội: phần lớn từ thiết kế, xây dựng đến bảo trì đều do Nhà nước đảm nhiệm và chi trả, người dân được sử dụng miễn phí. Dù xét về thuế thì chi phí cuối cùng vẫn do người nộp thuế gánh chịu, nhưng ít ra người dân vùng nghèo không phải trực tiếp trả tiền.
Blockchain có điểm khác biệt: phần lớn không do Nhà nước xây dựng mà xuất phát từ cộng đồng. Tuy nhiên, cũng giống như đường bộ, blockchain không đặt ra rào cản cho người dùng. Một số public chain sử dụng cơ chế Proof-of-Work (PoW) tuy yêu cầu phí giao dịch, nhưng mức phí này rất thấp và gần như không đáng kể.
3. Việc xây dựng cơ sở hạ tầng rất khó khăn và đòi hỏi lượng “công việc” khổng lồ.
Xây một con đường rất khó, đòi hỏi nguồn lực nhân lực và vật lực dồi dào, tức là cần đầu tư khối lượng “công việc” lớn—đặc biệt khi trình độ cơ giới hóa còn hạn chế. Chính vì vậy, đến nay nhiều ngôi làng vẫn chưa có đường. Nhưng một khi đường hoàn thành, đây là công trình trăm năm, có thể sử dụng lâu dài và mang lại lợi ích cho nhiều thế hệ.
Blockchain cũng vậy—đặc biệt là các public chain sử dụng cơ chế PoW. Những public chain này rất khó phát triển, vì chúng cần sức mạnh tính toán (hashrate) lớn để đảm bảo an ninh, cần hệ sinh thái rộng khắp để duy trì nền kinh tế phía sau, và cần sự cân bằng tinh tế giữa các thành phần để phát triển bền vững. Tuy nhiên, một khi public chain đã thiết lập, nó sẽ hoạt động liên tục và ổn định trong nhiều năm.
4. Việc bảo trì cơ sở hạ tầng sau này cũng rất khó khăn.
Một con đường sau khi hoàn thành thường đáp ứng nhu cầu của làng trong vài năm hoặc hàng chục năm. Tuy nhiên, sau khoảng mười mấy năm, khi làng phát triển—người dân giàu hơn, số lượng ô tô tăng—con đường có thể quá tải và cần mở rộng hoặc sửa chữa. Nhưng đó là chuyện của tương lai.
Hơn nữa, nâng cấp hoặc sửa chữa đường bộ là công việc phức tạp: cần phong tỏa giao thông, huy động lượng lớn nhân lực và vật lực—khối lượng công việc có thể chỉ kém việc xây mới.
Tương tự, blockchain là một giao thức tương tác dữ liệu nền tảng. Giao thức thường chỉ quy định những hành động tương tác cơ bản, và một khi đã xác định thì trong thời gian dài sẽ không thay đổi—nếu có thay đổi cũng phải chờ hàng chục năm, giống như chuyển từ IPv4 sang IPv6 ngày nay.
Việc thay đổi quy tắc trên một blockchain phi tập trung cũng rất khó: cần cân nhắc tác động đến cộng đồng, trong khi mỗi cá nhân có góc nhìn và lợi ích khác nhau, có thể tranh luận lâu mà chưa đạt đồng thuận. Đôi khi, thay đổi một quy tắc blockchain còn khó hơn xây dựng một blockchain mới.
5. Cơ sở hạ tầng mang lại sự tiện lợi rõ rệt cho đời sống.
Trước đây, khi chưa có đường bộ, xung quanh chỉ có vài con đường đất lầy lội; nhưng hiện nay, dù bạn vẫn có thể chọn đi đường đất, khi có đường cao tốc, bạn sẽ ưu tiên chọn đường bộ—đặc biệt khi khoảng cách xa—vì như vậy bạn không còn lo bẩn quần áo hay xe bị sa lầy mỗi khi mưa.
Tương tự, trước khi có blockchain, nhiều nghiệp vụ của chúng ta đã được chuyển lên Internet và hoạt động khá thuận tiện—ít nhất là chúng ta đã quen. Nhưng khi blockchain xuất hiện, nó sẽ đưa nhiều yếu tố sản xuất lên chuỗi: nơi trước đây cần xác thực quyền sở hữu, nay chỉ cần đưa lên chuỗi là xong; nơi trước đây phải xếp hàng trực tiếp, nay có thể xử lý trực tuyến; nơi trước đây cần thanh toán bù trừ liên bộ phận, nay có thể thực hiện ngay thông qua tương tác dữ liệu và giao dịch cross-chain. Về cơ bản, hầu hết nghiệp vụ đều có thể hoàn tất trên chuỗi, giảm thiểu tối đa việc “chạy đi chạy lại”.
6. Ý nghĩa quan trọng hơn của cơ sở hạ tầng là mở ra cánh cửa kết nối với thế giới bên ngoài.
Khi một ngôi làng có đường bộ, việc có đường đương nhiên mang lại nhiều tiện ích. Nhưng ý nghĩa sâu xa hơn là con đường này thường kết nối vào mạng lưới đường bộ bên ngoài, nhờ đó làng được kết nối với thế giới. Vì vậy, điều thực sự quan trọng không chỉ là con đường đó, mà còn là mạng lưới đường bộ mà nó kết nối tới.
Tương tự, dù public chain cũng giống như đường bộ—có giá trị riêng và có thể cung cấp nhiều dịch vụ cho hệ sinh thái trên chuỗi—nhưng ý nghĩa quan trọng hơn là thông qua việc đưa dữ liệu lên chuỗi, bạn có thể tương tác với dữ liệu trên các chuỗi khác, sử dụng chức năng trên các chuỗi khác và tham gia hệ sinh thái trên các chuỗi khác. Nói theo thuật ngữ chuyên ngành: “Ý nghĩa của công nghệ cross-chain có thể không kém gì chính public chain”.
7. Sự phân biệt giữa cơ sở hạ tầng chính và phụ.
Ở các thành phố nhỏ, thường chỉ có một tuyến đường chính; nếu không bắt buộc, không ai tùy tiện xây nhiều tuyến. Ngay cả ở thành phố phát triển hơn, dù có nhiều tuyến đường, vẫn tồn tại sự phân biệt chính-phụ—trên thực tế, chỉ có một tuyến đường chính thực sự và có lưu lượng xe cao nhất.
Blockchain cũng vậy: trong cùng một lĩnh vực, ngành công nghiệp hoặc chức năng nghiệp vụ, thường chỉ có một public chain sử dụng cơ chế PoW là thực sự phát triển mạnh. Bởi loại public chain này tiêu tốn nhiều năng lượng, cần sự hỗ trợ mạnh mẽ từ hệ sinh thái phía sau, và mang tính hiệu ứng mạng—cuối cùng hình thành xu thế “kẻ mạnh càng mạnh, kẻ yếu càng yếu”. Vì vậy, dù có nhiều public chain cùng phát triển, lưu lượng trên một public chain cụ thể vẫn sẽ vượt trội so với các public chain còn lại.
8. Việc nâng cấp cơ sở hạ tầng thường đòi hỏi nâng cấp “phương tiện vận tải” tương ứng.
Trên một đường cao tốc, dĩ nhiên xe đạp vẫn có thể chạy, và tốc độ còn nhanh hơn hẳn so với việc đạp xe trên đường lầy. Thế nhưng, phương tiện phù hợp nhất với đường cao tốc phải là ô tô – loại phương tiện có thể tăng tốc tối đa khi lưu thông trên đó. Vì vậy, nếu xây xong đường cao tốc mà bạn vẫn chỉ dùng để đạp xe hay thậm chí đi bộ, thì ưu thế của nó đã không được khai thác trọn vẹn.
Blockchain cũng tương tự như vậy: dù thông tin thông thường vẫn có thể được đưa lên blockchain để hưởng lợi từ tính minh bạch, bất biến và khả năng xác minh toàn mạng, nhưng việc sử dụng blockchain luôn đi kèm chi phí. Do đó, blockchain phù hợp nhất cho những dữ liệu có giá trị, đại diện cho khối tài sản lớn, thực sự cần độ tin cậy cao và cần tương tác với bên ngoài. Nói đơn giản, loại dữ liệu thích hợp nhất để vận hành trên public chain chính là "ô tô", chứ không phải "xe đạp".
Hạ tầng mới (New Infrastructure) mang hàm nghĩa xã hội sâu rộng hơn thế rất nhiều, nhưng nhìn nhận blockchain dưới góc độ một nền tảng hạ tầng quả thực là một cách tiếp cận hiệu quả.