Tác giả: Trương Lỗi, Khâu Quốc Lộc và những người khác
Bài viết này được tổng hợp từ lời tựa của cuốn sách “Những điều không đơn giản trong đầu tư”, do Công ty Quản lý Tài sản Gao Yi thực hiện.
“Điều đắt giá nhất trong đầu tư không phải là tiền, mà là thời gian!”
Tôi đã quen biết từ lâu với sáu nhà đầu tư gồm Khâu Quốc Lộc, Đặng Hiểu Phong, Trác Lợi Vĩ, Tôn Khánh Thụy, Phùng Liễu và Vương Thế Hoành. Mỗi người trong số họ đều sở hữu một nhân cách và trí tuệ khiến tôi vô cùng khâm phục, đồng thời họ cũng có một điểm chung: sự trung thực trong việc theo đuổi chân lý, tinh thần khiêm tốn trong việc tự phản tỉnh, và niềm tin sâu sắc vào tinh thần doanh nhân. Tôi nghĩ rằng chính những phẩm chất này đã đưa họ lại gần nhau, cùng thành lập “Câu lạc bộ Đầu tư” và thường xuyên tụ họp để trao đổi sâu sắc vào ban đêm—đúng như câu thơ: “Lá rụng nước cạn, ngàn vách núi khô héo; bỗng nhiên ta thấy rõ bản ngã chân thật của mình. Ngồi đối diện với những cuốn kinh thư, ánh đèn lay động bóng trên tường; cao giọng hát giữa đêm khuya, tuyết phủ kín mái nhà.”
Đối với đầu tư, những việc đơn giản và không đơn giản có thể khá tương đồng: Làm thế nào để giữ được sự bình tĩnh trong tâm hồn, không bị cuốn theo dòng chảy thị trường hay tự vấn liên tục, điều cần thiết nhất chính là năng lực nghiên cứu xuất sắc về ngành, doanh nghiệp và thị trường, cùng với nguyên tắc đầu tư ban đầu mạnh mẽ và kỷ luật tự giác.
“Tìm ra những công ty tốt nhất, trở thành bạn đồng hành cùng thời gian”—đây là một trong những cách diễn giải hay nhất về đầu tư giá trị. Bản chất của lợi nhuận đầu tư là vai trò chủ sở hữu doanh nghiệp, hưởng phần giá trị tích lũy do đội ngũ quản lý tạo ra thông qua đổi mới và tăng trưởng. Người ta thường cảm thán rằng điều đắt giá nhất trong đầu tư không phải là tiền, mà là thời gian. Sẵn sàng dành nhiều thời gian hơn để nghiên cứu, nắm giữ và đồng hành cùng sự phát triển của doanh nghiệp—tức là “dành đủ thời gian để trở thành bạn thân của những công ty tốt nhất”. Sự kiên trì và niềm tin dài hạn này bắt nguồn từ khả năng phán đoán lý tính đầy đủ, nhận thức rủi ro rõ ràng, cũng như lòng dũng cảm và sự trung thực xuất phát từ tận đáy lòng.
“Nghiên cứu nhiều hơn nhằm để ra quyết định ít hơn, chỉ khi tập trung phân tích kỹ lưỡng các biến số quan trọng và ít ỏi hơn, chúng ta mới có thể nâng cao tính chắc chắn và xác suất thành công trong đầu tư—đây là phương pháp đơn giản và mộc mạc nhất.” Việc “nâng cấp tư duy logic” và “giảm bớt độ phức tạp trong ra quyết định” này rõ ràng là mô tả chính xác nhất về chân lý. Nhà đầu tư không thể trực tiếp chứng kiến mọi khía cạnh trong quá trình phát triển của doanh nghiệp, cũng không thể dự đoán hết các yếu tố bất định của thị trường; giới hạn trong nhận thức cá nhân và tính hỗn độn trong biến động thị trường vốn dĩ tạo nên một nghịch lý. Chính vì vậy, trên con đường tìm kiếm tri thức dài và gian nan, người đầu tư cần nuôi dưỡng lòng khiêm tốn, tập trung dài hạn vào một số biến số then chốt “có thể dự báo, có thể hình dung và có thể tưởng tượng”, từ đó quay trở lại bản chất của nghiên cứu—đặt giả thuyết táo bạo, kiểm chứng cẩn trọng—để tìm ra “hào thành trì” bảo vệ sự đổi mới và phát triển của doanh nghiệp, từ đó đưa ra quyết định tối ưu nhất.
“Trung Quốc sở hữu lợi thế quy mô vô song, hầu hết các ngành đều đã trải qua một đường cong học tập dốc đứng chưa từng có—đây là vận may của một quốc gia lớn.” Quả đúng như vậy, một quốc gia lớn là một quốc gia may mắn: trong bối cảnh tăng trưởng nhanh chóng nhờ sự chồng chéo của “lợi ích dân số”, “lợi ích chính sách” và “lợi ích ngành”, doanh nghiệp có thể không ngừng đổi mới, chi phí thử nghiệm thấp và lợi thế quy mô lớn tạo nên môi trường tuyệt vời để các doanh nhân Trung Quốc thể hiện tài năng.
Chúng ta có thể thấy rằng Trung Quốc ngày càng có nhiều hơn những nhà khởi nghiệp, nhà phát minh, nhà khoa học và doanh nhân đáng kính phục, những người không ngừng theo đuổi sự xuất sắc trong đổi mới khoa học, đổi mới ngành và đổi mới sản phẩm—chính những điều này cấu thành lý do để chúng ta kiên định theo đuổi đầu tư giá trị.
Đối với thị trường vốn Trung Quốc ngày nay, đầu tư giá trị đã không còn là một thuật ngữ xa lạ. Ngày càng nhiều người tin tưởng và thực hành đầu tư giá trị đang sử dụng cách tư duy riêng để không ngừng khám phá những chân trời mới chưa biết. Đầu tư giá trị tạo dựng mối dây liên kết tình cảm dựa trên sự tin cậy và tôn trọng lẫn nhau giữa nhà đầu tư và doanh nhân—chính mối dây này giúp doanh nhân dám thực hiện những ý tưởng vĩ đại, hướng tầm nhìn tới 10 năm, 20 năm sau, và xem xét những thay đổi trong đời sống và sản xuất tương lai dưới góc nhìn siêu dài hạn. Loại hình đầu tư siêu dài hạn bắt nguồn từ triết lý đầu tư giá trị này đã mang đến cho doanh nghiệp động lực vững chắc nhất.
Ở một mức độ nào đó, việc chia sẻ rủi ro đổi mới cùng các doanh nhân xuất sắc chính là nguồn gốc bản chất của lợi nhuận vượt trội từ đầu tư giá trị.
27 nguyên tắc của Trương Lỗi: Đầu tư chính là đầu tư vào con người
Đầu tư và giáo dục là hai chủ đề mà Trương Lỗi luôn nhắc đến. Ông thường nói: “Đầu tư chính là đầu tư vào con người”, nghĩa là cần tìm những nhà khởi nghiệp đáng tin cậy, thực sự có tầm nhìn chiến lược, có bao dung và có năng lực thực thi. Một tay ông làm đầu tư, một tay làm từ thiện—cả hai lĩnh vực tại Gao Ling đều được ông điều hành một cách nghiêm túc và hiệu quả, thu hút sự chú ý rộng rãi. Là người đứng đầu một quỹ quản lý tài sản trị giá 30 tỷ USD, bản thân Trương Lỗi luôn giữ thái độ khiêm tốn và duy trì khoảng cách phù hợp với giới truyền thông; mỗi khi xuất hiện trước công chúng, một nửa thời gian ông dành để bàn luận về việc đào tạo nhân tài. Gao Ling theo đuổi triết lý đầu tư giá trị dài hạn và trong công tác đào tạo nhân tài cũng luôn nhấn mạnh tầm nhìn chiến lược, sự phát triển bền vững và lợi ích đôi bên.
1. Từ góc độ nhà đầu tư, đầu tư mạo hiểm thường yêu cầu rút vốn (exit), nhưng con người thì mãi mãi là một khoản đầu tư không bao giờ cần rút vốn. Qua nhiều năm thực tiễn, tôi nhận thức sâu sắc rằng giáo dục là khoản đầu tư quan trọng và sáng suốt nhất đối với cuộc đời. Tôi mong muốn thúc đẩy giáo dục phổ cập bằng những phương thức đổi mới, từ đó đảm nhận trách nhiệm và tạo ra giá trị trong quá trình chuyển đổi xã hội.
2. Triết lý đầu tư của Hillhouse áp dụng tương tự trong giáo dục và lựa chọn cuộc đời ở nhiều khía cạnh. Thứ nhất là “thủ chính dụng kỳ” — tức là trên nền tảng tuân thủ “đạo lý chính thống”, cần khơi dậy tinh thần đổi mới; thứ hai là “nhược thủy tam thiên, đãn thủ nhất tiêu” — nghĩa là mỗi người chỉ nên tập trung phát huy tối đa phần năng lực nổi bật nhất trong giới hạn tài năng vốn có; thứ ba là “đào lý bất ngôn, hạ tự thành hi” — hàm ý rằng chỉ cần chuyên tâm làm tốt việc của mình, thành công sẽ tự tìm đến.
3. Trong lĩnh vực đầu tư, tôi ngưỡng mộ những doanh nhân khao khát “làm những điều lớn lao”; trong giáo dục, tôi thích hợp tác cùng các doanh nhân có tầm nhìn chiến lược vĩ đại để phát hiện và đào tạo nhân tài. Niềm vui lớn nhất của tôi là giúp những cá nhân xuất chúng thực hiện những giấc mơ lớn hơn.
4. “Đầu tư giá trị” gồm hai giai đoạn: giai đoạn đầu là khám phá giá trị, giai đoạn sau là tạo ra giá trị. Tương tự, giáo dục cũng vậy — trước hết là nhận diện năng khiếu và giá trị nội tại của bản thân, sau đó xây dựng và tận dụng những điểm độc đáo riêng để sáng tạo giá trị mới; trong suốt quá trình “đầu tư giá trị”, con người từng bước kiến tạo thành công cho chính mình.
5. Một nền tảng giáo dục chất lượng cao có thể định hình khí chất và tầm nhìn của một con người; đối thoại trực tiếp với những nhà lãnh đạo doanh nghiệp xuất sắc sẽ nâng cao cảnh giới và mở rộng tầm nhìn của một người. Điều chúng ta cần cân nhắc là: Làm thế nào để dành đủ thời gian cho những con người chất lượng cao và cùng họ thực hiện những việc chất lượng cao. Việc kiếm tiền chỉ là một phần tất yếu, tự nhiên phát sinh từ quá trình ấy.
6. Ý nghĩa của của cải vượt xa vật chất và tiền bạc — nó còn tượng trưng cho đạo nghĩa và trách nhiệm nặng nề. Vì của cải của chúng ta bắt nguồn từ xã hội, nên chúng ta phải sử dụng đúng đắn của cải này để phục vụ và hoàn lại xã hội. Nhìn ở góc độ vi mô, đây là vòng tuần hoàn lành mạnh giữa tri thức và của cải; xét ở góc độ vĩ mô, đây là cách để đồng bộ hóa giá trị cá nhân với mục tiêu tối thượng: mang lại phúc lợi cho nhân loại. Cho người khác đóa hồng, bàn tay ta vẫn còn hương thơm.
7. Tôi xác định vai trò của bản thân không chỉ là một nhà tài trợ tài chính, mà còn là người tiên phong thực tiễn mô hình giáo dục đổi mới. Đối với các doanh nhân, việc quyên góp tiền là điều tương đối dễ dàng. Điều quan trọng hơn là phải đầu tư công sức và thời gian, kết hợp với thực tiễn quốc tình và xu thế phát triển của Trung Quốc, để thiết thực đưa vào những tư tưởng và nguồn lực giáo dục hàng đầu thế giới.
8. Tư duy tự do xuyên ngành, xuyên lĩnh vực và xuyên chuyên môn là điều vô cùng cần thiết. Thời đại công nghiệp mới về bản chất vẫn dựa chủ yếu vào khoa học và công nghệ để thúc đẩy tăng trưởng, đòi hỏi những đổi mới thực sự trong khoa học — đặc biệt là khoa học cơ bản và khoa học kỹ thuật (hard science). Do đó, trong bối cảnh như vậy, nhân tài cũng cần tích lũy kiến thức đa chiều; chỉ có kiến thức về quản trị kinh doanh hoặc kinh tế tài chính là chưa đủ.
9. Hệ thống giáo dục Trung Quốc sở hữu nhiều điểm đáng khích lệ, ví dụ như thông qua huấn luyện dài hạn và nhiều vòng đánh giá, học sinh được rèn luyện tính kiên cường rất cao — những phẩm chất này cực kỳ quan trọng đối với sự phát triển cá nhân trong tương lai, dù là khởi nghiệp hay đầu tư. Tuy nhiên, trong bối cảnh môi trường kinh tế – xã hội thay đổi nhanh chóng, chúng ta cần đào tạo đội ngũ nhân tài liên ngành, vừa có đầu óc kinh doanh vừa nắm vững kỹ năng khoa học. Đây là nhu cầu thị trường đặt ra, cũng là yêu cầu cấp thiết của toàn xã hội.
10. Chúng ta không thể chỉ xây một cây cầu — mà cần nhiều cây cầu khác nhau, thậm chí cả những chiếc thuyền đò — để hỗ trợ mọi người tiếp cận bờ bên kia của giáo dục, nhận thức bản thân và làm giàu nội tâm bằng nhiều phương thức đa dạng. Đây chính là yêu cầu về tính đa dạng trong giáo dục, trong đó các mô hình như giáo dục tinh hoa, giáo dục phổ cập và giáo dục nghề nghiệp đều cần có không gian tồn tại và phát triển.
11. Tôi luôn tin rằng việc kiến tạo tương lai đòi hỏi cả trí tưởng tượng vô tận và khả năng thực thi vững chắc; khi hai lực lượng này hội tụ, chúng tạo nên đổi mới — và cốt lõi của đổi mới chính là con người.
12. Giáo dục cũng là một lĩnh vực đặc biệt đề cao sự quan tâm, thấu cảm và khích lệ về mặt cảm xúc. Chính trong thời đại trí tuệ nhân tạo (AI) mà máy móc ngày càng chiếm ưu thế, chúng ta lại càng khao khát những yếu tố mang tính nhân văn đích thực — như sự đồng cảm và tương tác cảm xúc — những điều thực sự “ấm áp”. Đổi mới công nghệ cuối cùng sẽ dẫn dắt đổi mới giáo dục; AI mang đến những thách thức cho giáo dục, nhưng đồng thời cũng mở ra cho con người cơ hội lớn hơn để tái sáng tạo lịch sử.
13. Sự tích hợp sâu sắc giữa tài chính và công nghệ đã mở ra không gian đổi mới đầy tiềm năng cho việc đào tạo nhân tài. Tham gia vào đổi mới Fintech và tài chính Internet không nhất thiết chỉ dành riêng cho những bạn có nền tảng kỹ thuật — những người theo học nghệ thuật, nhân văn và các ngành khoa học xã hội cũng hoàn toàn có thể đạt được những thành tựu xuất sắc.
14. Khoa học và giáo dục là cánh cổng dẫn vào tương lai. Chúng ta vừa cần những nhà khoa học có đầu óc kinh doanh và tinh thần nhân văn, vừa cần những doanh nhân am hiểu khoa học và tôn trọng khoa học — những người có thể cộng tác hiệu quả cùng các nhà khoa học.
15. Chủ nghĩa nhân văn và tinh thần tinh hoa cần được kết hợp hài hòa. Những người tinh hoa không nên tự mãn, “ẩn mình trong lâu đài nhỏ”, mà phải đồng hành cùng sự phát triển của xã hội và hiện thực hóa giá trị bản thân thông qua tương tác với xã hội.
16. Chúng ta không chỉ cần nắm vững năng lực tư duy khoa học mà còn phải luôn gìn giữ ngọn lửa tinh thần nhân văn trong tim. Hãy dũng cảm đón nhận sự thay đổi với khí phách “không ai khác ngoài ta”; hãy liên tục khám phá gốc rễ giá trị của thế giới bằng nguyên lý nền tảng (first principle); hãy dùng tinh thần nhân văn để thắp sáng ngọn hải đăng trong lòng mình—Hãy suy nghĩ lớn, suy nghĩ dài hạn!
17. Đừng hỏi nhà trường mang lại cho bạn giá trị gì, mà hãy tự hỏi bản thân bạn có thể tạo ra bao nhiêu giá trị. Việc “tạo ra giá trị” ở đây thực chất là một quá trình liên tục, động thái xây dựng chính mình.
18. Một việc quan trọng trong đời người là tìm được một nhóm người bạn thực sự yêu thích và đáng tin cậy, cùng nhau làm những điều thú vị.Hãy trân trọng những người bên cạnh bạn, bởi bạn không biết khi nào sẽ phải nói lời chia tay.Trên hành trình cuộc đời, việc chọn đồng hành cùng ai còn quan trọng hơn cả đích đến xa xôi.
19. Việc luôn duy trì tinh thần tò mò trí tuệ (intellectual curiosity) đặc biệt quan trọng đối với thanh niên. Điều duy nhất bất biến trên thế giới chính là sự thay đổi — và sự thay đổi thúc đẩy đổi mới. Vì vậy, chúng ta nên tập trung vào sự thay đổi. Chỉ khi luôn giữ được tinh thần tò mò, liên tục tiếp nhận và đón nhận đổi mới, chúng ta mới có thể tạo ra giá trị mang tính thiện chí, mở rộng “chiếc bánh” chung và đạt được tình thế cùng thắng trong môi trường mở.
20. Sự trung thực thực sự (intellectual honesty) là tuyệt đối không lừa dối người khác, cũng không lừa dối chính mình. Dẫu đôi khi có người thành công mà không dựa vào sự trung thực, nhưng thành công ấy thứ nhất là không bền vững, thứ hai cuối cùng sẽ tự chuốc lấy hậu quả.
21. Hệ thống giáo dục của chúng ta từ lâu vẫn coi trọng giảng đường hơn tư duy phản biện, song tính độc lập về tri thức và trí tuệ (intellectual independence) lại vô cùng quan trọng. Khả năng tư duy phản biện độc lập thực chất là nền tảng quyết định bạn có thể kiên trì đi xa đến đâu.
22. Đồng cảm (empathy) rất quan trọng. Sau khi trải nghiệm nhiều hơn, điều thay đổi lớn nhất ở tôi là khả năng hiểu sâu sắc hơn về sự phức tạp và đa dạng của thế giới và xã hội, từ đó trở nên khoan dung hơn. Điều này đồng nghĩa với việc tôi dễ dàng hơn trong việc đặt mình vào vị trí người khác để thông cảm, trân trọng và cân nhắc vấn đề của họ.
23. Khi một người đồng thời sở hữu tinh thần tò mò, tính độc lập trong tư duy, sự trung thực và đồng cảm, kèm theo tâm thế phấn đấu lâu dài, thì phần còn lại chỉ còn là vấn đề may mắn và quy luật số lớn. Hãy cứ lặp đi lặp lại việc bạn đam mê, và vui vẻ làm đi làm lại—thành công chỉ là vấn đề thời gian.
24. Khả năng học tập mạnh mẽ và trực giác sắc bén đối với mọi sự vật là “hào thành trì” bảo vệ năng lực cá nhân. Bạn cần học cách kiên định với lý tưởng của mình, trân trọng cơ hội “cửa sổ” ngắn hạn mà người khác chưa kịp hiểu rõ, và không ngừng xây dựng, củng cố “hào thành trì” ấy.
25. Chúng ta nên phát huy tinh thần vận động viên nhiều hơn. Lợi ích mà thể thao mang lại không chỉ ở khía cạnh thể chất, mà còn bao gồm tinh thần hợp tác nhóm, tinh thần cạnh tranh, và cách đối mặt với thất bại. Bất kỳ môn thể thao thi đấu nào cũng đều tồn tại thất bại — không thể luôn chiến thắng.
26. Làm mọi việc đến mức hoàn hảo chính là tinh thần “nghệ nhân” mà ngày nay mọi người hay nhắc tới. Các doanh nhân trẻ, các nhà khởi nghiệp trẻ không thể ngay lập tức làm nên điều gì “động trời kinh quỷ”, mà chủ yếu là nắm bắt cơ hội để rèn luyện bản thân. Cá nhân tôi đề nghị: dù việc nhỏ đến đâu cũng phải làm đến mức hoàn hảo, tốt nhất. Môi trường vĩ mô không thể thay đổi, hãy nỗ lực kiến tạo môi trường vi mô; khi môi trường vi mô được cải thiện đủ nhiều, môi trường vĩ mô cũng sẽ thay đổi.
27. Tôi hy vọng các bạn lựa chọn trở thành “người bạn của thời gian”. Để làm bạn với thời gian, bạn cần có kỷ luật tự giác cực cao và tinh thần trách nhiệm xuất phát từ tận đáy lòng. Trong một thế giới nơi đa số người say mê “sự hài lòng tức thì” (instant gratification), những người thấu hiểu nguyên lý “sự hài lòng hoãn lại” (delayed gratification) đã sớm giành ưu thế. Tôi gọi đây là “lựa chọn hoãn hưởng thành công”. Có câu nói: “Phong vật trường nghi phóng nhãn lượng”, ý khuyên chúng ta nên nhìn xa trông rộng, hướng về tương lai và toàn cục. Tôi thường khuyên các nhà khởi nghiệp học theo Chu Nguyên Chương: “Quảng tích lương, cao trúc tường, hoãn xưng vương”. Chiến lược này hiệu quả trong khởi nghiệp, và cũng áp dụng được trong cuộc sống thường ngày của mỗi người. Hãy kiên định với lựa chọn nội tâm, không kiêu ngạo, không nóng vội — những câu chuyện đẹp đều bắt nguồn từ cuộc sống đầy thử thách; hãy kiên trì bền bỉ, thời gian cuối cùng sẽ trở thành người bạn của bạn.
Trở về bản chất của đầu tư: Làm bạn với thời gian
Chúng ta hãy bình tĩnh suy ngẫm một câu hỏi như sau: Bản chất của đầu tư là gì? Nhiều nhà đầu tư mỗi đầu năm đều “bói toán” một phen để xem thị trường chứng khoán năm nay sẽ theo phong cách nào, và lĩnh vực nào có cơ hội hơn cả.
Theo tôi, đầu tư vẫn cần quay trở về bản chất của doanh nghiệp.
Bản chất của đầu tư là gì? Nói đơn giản, đó chính là kỳ vọng khoản tiền bạn bỏ ra hôm nay sẽ thu về nhiều hơn trong tương lai — ví dụ như mua một món hàng trị giá 1 nhân dân tệ với giá chỉ 0,5 nhân dân tệ, hay như câu thơ “xuân gieo một hạt thóc, thu gặt vạn bông lúa”. Về bản chất, đầu tư vẫn luôn hướng tới việc mua được những tài sản bị định giá thấp hơn giá trị thực, hoặc những tài sản có tiềm năng tăng trưởng vượt kỳ vọng của thị trường trong tương lai. Để nhìn nhận bản chất của đầu tư, chúng ta cần suy xét từ ba khía cạnh.
Khía cạnh ngành
Thứ nhất, xem xét mô hình kinh doanh của ngành. Tôi thường nói rằng khi mua cổ phiếu, bạn nên xem xét ngành trước tiên — giống như việc mua nhà, bạn cần xem xét khu chung cư trước đã. Bạn có thể trang trí lại ngôi nhà của mình, nhưng không thể thay đổi môi trường chung cư: liệu đây có phải là khu chung cư gần trường học hay không, sân vườn trung tâm có rộng hay không… Những yếu tố này bạn hoàn toàn không thể thay đổi. Đối với doanh nghiệp cũng vậy: ngay cả khi ban lãnh đạo rất xuất sắc, nhưng nếu hoạt động trong một ngành kém phát triển, thì dù có tận tụy và nỗ lực đến đâu, kết quả kinh doanh cũng khó mà tốt đẹp. Trong khi đó, có những ngành lại khiến việc kiếm lời trở nên vô cùng dễ dàng — điển hình là ngành rượu bia. Vào các năm 2013–2014, khi chính sách quản lý chi tiêu công (“ba khoản chi phí công”) được siết chặt, giá cổ phiếu phần lớn các công ty đều giảm, nhưng lợi nhuận vẫn rất khả quan. Vì vậy, từ góc độ ngành, điều đầu tiên cần xem xét là mô hình kinh doanh của ngành — tức là mức độ dễ dàng để kiếm lời trong ngành đó.
Thứ hai, xem xét cục diện cạnh tranh trong ngành. Chúng ta thường nói “cục diện quyết định kết cục”, và hai công ty tiêu biểu cho điều này là Midea và Gree. Ngành điều hòa không khí không phải là một ngành nổi bật, nhưng kể từ sau cuộc chiến giá năm 2005, cục diện thị trường đã dần ổn định với sự thống trị rõ rệt của Gree và Midea. Sau khi cục diện cạnh tranh được cải thiện, ngay cả khi tốc độ tăng trưởng chung của toàn ngành chậm lại, hiệu quả kinh doanh của Gree và Midea vẫn tăng mạnh, và giá cổ phiếu của hai công ty này đều tăng gấp hàng chục lần.
Thứ ba, xem xét tiềm năng tăng trưởng của ngành. Trong 15 năm qua, Trung Quốc đã đi qua con đường mà Hoa Kỳ mất tới 100 năm để phát triển; thậm chí chỉ trong vòng ba năm, Trung Quốc đã tiêu thụ lượng xi măng bằng cả một thế kỷ tiêu thụ của Hoa Kỳ. Trong bối cảnh như vậy, chắc chắn sẽ có những ngành tại Trung Quốc có tiềm năng tăng trưởng hạn chế, thậm chí đã bước vào giai đoạn “hoàng hôn”. Khi lựa chọn ngành để đầu tư, chúng ta cần tránh xa những ngành như vậy, đồng thời cũng nên tránh những ngành mới khởi nghiệp nhưng đã sớm rơi vào tình trạng “trăm thuyền đua sức”. Khi một ngành mới bắt đầu phát triển, mọi người đều cho rằng ngành này rất tiềm năng, dẫn đến hàng trăm nhà đầu tư thiên thần đổ xô vào, hàng chục quỹ đầu tư mạo hiểm (VC) lao vào tranh giành, và các công ty trong ngành liên tục tiến hành chiến tranh giá. Với một ngành như vậy, bạn sẽ không thể biết được ai sẽ là người chiến thắng cuối cùng. Điều chúng ta tìm kiếm là những ngành đang ở giai đoạn tăng trưởng hoặc ổn định — ví dụ như một số ngành hàng tiêu dùng đang trong giai đoạn tăng trưởng, đây là thời điểm đặc biệt thuận lợi để đầu tư. Tất nhiên, chu kỳ sống của sản phẩm cũng cần được xem xét kỹ lưỡng.
Thứ tư, xem xét rào cản gia nhập ngành. Hiện nay cạnh tranh vô cùng khốc liệt: bất kỳ ngành nào có tỷ suất sinh lời trên vốn (ROIC) cao hơn một chút hoặc biên lợi nhuận ròng cao hơn một chút, đều sẽ lập tức thu hút hàng chục “bản sao” và hàng trăm kẻ bắt chước. Vì vậy, rào cản gia nhập ngành cực kỳ quan trọng — đó có thể là sự độc quyền về nguồn lực, hạn chế bởi giấy phép kinh doanh, lợi thế công nghệ hoặc lợi thế thương hiệu. Xét ngành rượu bia, vào các năm 2012–2013, rất nhiều công ty bất động sản đã cố gắng xây dựng thương hiệu rượu bia riêng, nhưng đến năm 2015–2016 hầu hết đều thất bại. Điều này chứng tỏ ngành này tồn tại rào cản gia nhập rõ ràng, khiến các đối thủ bên ngoài khó lòng thâm nhập.
Khía cạnh doanh nghiệp
Chúng ta cần tìm những doanh nghiệp xuất sắc trong phân khúc sản phẩm của họ. Hãy xem xét cơ chế quản trị nội bộ của công ty và định vị sản phẩm của công ty.
Tôi luôn tự hỏi mình một câu hỏi: Nếu công ty này tiếp tục phát triển, liệu nó sẽ càng lớn càng mạnh, hay càng lớn càng gặp khó khăn? Một số doanh nghiệp trong một số ngành, khi quy mô doanh thu đạt đến một mức nhất định, sẽ vượt quá phạm vi quản trị hiệu quả, khả năng nhân rộng sẽ suy giảm, và tăng trưởng cũng trở nên vô cùng khó khăn — đây là kiểu ngành “càng lớn càng khó”, và chúng ta cần hết sức thận trọng với những ngành như vậy. Tại Trung Quốc, có rất nhiều công ty phần mềm thực chất chỉ làm tích hợp hệ thống (system integration), trong quá trình phát triển phụ thuộc nặng nề vào chiến thuật “chiến tranh nhân lực”; mặc dù doanh thu tăng trưởng, nhưng lợi nhuận bình quân đầu người liên tục sụt giảm, và không tạo ra hiệu ứng quy mô. Điều này khác biệt hoàn toàn với phần mềm mang tính sản phẩm hóa của Microsoft. Tất cả chúng ta đều muốn mua cổ phiếu của những doanh nghiệp đầu ngành, vì chúng sở hữu lợi thế quy mô — tức là “càng lớn càng mạnh”.
Khía cạnh ban lãnh đạo
Đánh giá ban lãnh đạo gồm hai khía cạnh: thứ nhất là năng lực, thứ hai là tính trung thực.
Năng lực được chia thành hai khía cạnh.
Thứ nhất, xem xét chiến lược có rõ ràng và tập trung hay không. Nhiều công ty chuyển hướng sang các ngành khác; những công ty tùy tiện chuyển đổi như vậy chúng tôi hoàn toàn không bao giờ xem xét. Nếu ngay cả lĩnh vực cốt lõi cũng không làm tốt, thì liệu có thể làm tốt một ngành mới sau khi chuyển đổi? Trong hai năm qua, số lượng công ty chuyển đổi thành công là rất ít.
Thứ hai, năng lực thực thi chiến thuật. Đối với các công ty vừa và nhỏ, yếu tố then chốt là năng lực cá nhân và sức hút cá nhân của người đứng đầu. Chúng tôi thường tiến hành khảo sát đội ngũ quản lý cấp trung để xem họ có thực sự ngưỡng mộ Chủ tịch Hội đồng Quản trị của mình hay không; còn đối với các công ty lớn, chúng tôi sẽ đánh giá các chỉ tiêu hiệu suất then chốt (KPI) của đội ngũ quản lý cấp trung.
Nói chung, chúng tôi nghiên cứu không nhiều công ty, mà tập trung vào những ngành mà chúng tôi hiểu rõ, mô hình kinh doanh đơn giản và dễ sinh lời. Chúng tôi dành thời gian tĩnh tâm để làm rõ ba vấn đề: ngành công nghiệp, công ty và ban lãnh đạo; đồng thời dành rất nhiều thời gian cho từng công ty cụ thể. Một khi đã đầu tư trọng điểm, chúng tôi sẽ nắm giữ cổ phiếu trong thời gian rất dài.
Trong 18 tháng qua, vị trí trọng điểm hàng đầu của tôi trên thị trường cổ phiếu A và thị trường chứng khoán Hồng Kông không hề thay đổi, bởi vì ngay từ lúc mua vào, tôi đã hiểu rõ công ty này—ngay cả trong giai đoạn thị trường giảm điểm (bear market), công ty vẫn mang lại lợi nhuận vượt trội đáng kể. Vì vậy, việc liên tục thay đổi danh mục đầu tư trong ngắn hạn là không cần thiết; về lâu dài, cách làm này sẽ khiến lợi nhuận tích lũy không cao. Điều quan trọng là phải tìm được ban lãnh đạo xuất sắc, công ty xuất sắc và một ngành kinh doanh sinh lời tốt, từ đó tạo dựng lợi thế thông qua thời gian.
Đã nói nhiều như vậy, thực chất tất cả đều xoay quanh một câu hỏi cốt lõi:
Liệu thời gian có phải là người bạn của bạn?Chỉ dựa vào may mắn và lòng dũng cảm để đặt cược trong ngắn hạn — nếu thị trường đột ngột đảo chiều thì sao?Chúng ta thường thấy thị trường đảo chiều nhanh hơn cả việc lật một trang sách.
Quay trở về bản chất của đầu tư, chúng ta cần tìm ra những công ty tốt, nắm bắt cơ hội và trở thành “người bạn của thời gian” để giành chiến thắng.