Nguồn: Kẽm Khắc Độ; Tác giả: Trần Đặng Tân; Biên tập: Hứa Vĩ
Thị trường tài chính toàn cầu đang biến động dữ dội, và Bitcoin cũng không nằm ngoài cơn lốc đó.
Ngày 12/3, giá Bitcoin lao dốc thảm hại, chạm đáy dưới 3.800 USD, ghi nhận mức sụt giảm mạnh nhất trong gần 6 năm. Theo CoinGecko, đợt sụp đổ này khiến hơn 100.000 nhà đầu tư bị thanh lý, với tổng giá trị thanh lý trên toàn mạng lên tới 2,93 tỷ USD, tương đương khoảng 20,5 tỷ Nhân dân tệ.
Những ngày sau đó, dù có phục hồi nhẹ, Bitcoin vẫn không lấy lại được các mốc quan trọng. Đến ngày 16/3, giá Bitcoin lại bước vào một đợt giảm mới. Tại thời điểm bài viết, giá đã giảm xuống còn 4.538 USD. Bầu không khí thị trường tiền mã hóa ngập tràn sắc thái “gấu”, khiến hàng loạt nhà đầu tư lớn nhỏ đều rơi vào cảnh ảm đạm.
Tuy nhiên, vẫn có một nhóm người kiên định không từ bỏ. Một số cho rằng chi phí khai thác tăng sẽ thúc đẩy giá Bitcoin phục hồi, và đợt tăng giá chỉ là vấn đề thời gian. Số khác tin rằng sự kiện giảm một nửa phần thưởng khối (halving) vào tháng 5/2020 sẽ làm giảm nguồn cung, từ đó đẩy giá lên. Lại có người khẳng định vị thế của Bitcoin như một loại tiền tệ cứng trong giới hacker là bất biến, vì vậy chẳng có lý do gì để hoảng sợ.
Bỏ cuộc hay kiên trì — đó là một lựa chọn đầy thử thách.
Niềm tin: Chi phí khai thác không thể bị đảo ngược lâu dài
“Bitcoin chuyển từ thị trường ‘bò’ sang ‘gấu’, thực lòng mà nói tôi hoàn toàn không ngờ tới.” Dương Thắng Hoa, một trong những đối tác sáng lập một mỏ khai thác Bitcoin tại Vân Nam, không khỏi thở dài tiếc nuối khi chứng kiến giá lao dốc. Năm nay ông 42 tuổi.
Dương Thắng Hoa từng là một “người Bắc Kinh lưu lạc”, cho đến năm 2016, ông quyết định rời khỏi nhóm các thành phố Bắc Kinh – Thượng Hải – Quảng Châu. “Tôi không mua nổi nhà ở Bắc Kinh, cảm thấy không có chỗ thuộc về. Quê nhà Thành Đô vẫn cho tôi cảm giác bình yên hơn.”
Năm đó, ông cùng bạn bè thành lập một công ty công nghệ, chuyên nhận các dự án phát triển website doanh nghiệp và ứng dụng di động (APP) để mưu sinh. Lúc ấy, thị trường Bitcoin đang rất sôi động. Một người bạn rủ rê ông đầu tư vào mỏ khai thác Bitcoin ở Vân Nam, và Dương Thắng Hoa đã xuống tiền 470.000 Nhân dân tệ để góp vốn.
Dù không trực tiếp quản lý mỏ, ông vẫn đặc biệt quan tâm đến đường chi phí khai thác Bitcoin: “Tôi nhớ rõ năm 2018, giá Bitcoin từng giảm sâu dưới mức chi phí khai thác, buộc mỏ của chúng tôi phải tạm dừng hoạt động một hai tháng. May mắn là chúng tôi chưa bao giờ từ bỏ hoàn toàn, nên năm 2019 cũng không bỏ lỡ cơ hội tăng trưởng.”
Với triển vọng thị trường Bitcoin năm nay, Dương Thắng Hoa từng đặt nhiều kỳ vọng: “Năm ngoái, Bitcoin chưa phá vỡ đỉnh cũ, còn năm nay lại đúng vào đợt halving. Ai cũng lạc quan cho rằng việc vượt mốc 20.000 USD là điều tất yếu.”
Theo thông tin công khai, phần thưởng khối Bitcoin sẽ giảm một nửa sau mỗi 4 năm: lần đầu vào tháng 5/2012, lần thứ hai vào tháng 5/2016, và lần thứ ba dự kiến vào tháng 5/2020. Khi đó, lượng Bitcoin mới được tạo ra mỗi ngày sẽ giảm từ 1.800 xuống còn 900 BTC.
Xét theo quan hệ cung – cầu, halving làm giảm nguồn cung. Còn từ góc độ mỏ khai thác, nó lại đẩy chi phí khai thác lên cao.
Dương Thắng Hoa chia sẻ với Kẽm Khắc Độ, để chuẩn bị cho đợt halving này, vào tháng 1 năm nay, các đối tác đã thống nhất sơ bộ việc bổ sung thêm máy đào S19 Pro để nâng cao hashrate. Hiện tại, chi phí khai thác Bitcoin bằng máy S19 Pro vào khoảng 3.150 USD/BTC. Nếu các yếu tố như chi phí điện, hiệu suất… không đổi, thì sau halving, chi phí khai thác lý thuyết sẽ tăng gấp đôi, lên khoảng 6.300 USD/BTC.
Khi “thiên nga đen” ập đến, kế hoạch bổ sung thiết bị đành phải hoãn lại. Và giờ đây, sau khi bị trì hoãn, giá Bitcoin lại lao dốc không phanh, dẫn đến tình trạng chi phí khai thác và giá Bitcoin bị “đảo ngược” nghiêm trọng.
“Sau halving, một lượng lớn máy đào cũ như U8, S9 sẽ bị đào thải, khiến nguồn cung giảm trong khi nhu cầu vẫn vậy, tất yếu sẽ đẩy giá lên.” Dương Thắng Hoa vẫn nuôi hy vọng: “Giá Bitcoin trong ngắn hạn có thể giảm dưới mức chi phí khai thác, nhưng tình trạng này sẽ không kéo dài.”
Giá đóng máy của một số mỏ khai thác gần sát với giá Bitcoin
Thực ra, Dương Thắng Hoa chưa từng quên cảnh chi phí khai thác bị đảo ngược năm 2018, chỉ là ông không muốn tin rằng cơn ác mộng ấy sẽ lặp lại.
Về vấn đề này, Trần Kỳ – Nhà sáng lập công ty cung cấp dịch vụ nền tảng đám mây AiCloudata – từng thẳng thắn nhận định: “Sức hấp dẫn và sự kích thích trong giới tiền mã hóa không phải ai cũng có thể kháng cự được. Trên chiến trường khói lửa mù mịt này, những người thiệt mạng có thể không phải là những nhà đầu cơ thực thụ, mà lại là những nhà khởi nghiệp luôn hướng về tương lai nhưng lại bị lợi ích làm mờ mắt.”
Tranh thủ xu thế mua đáy, chờ đợi thị trường bò
Ngoài các chủ mỏ, một số nhà đầu tư kiên định theo phe “mua” cũng đặt kỳ vọng lớn vào sự kiện halving sắp tới.
Nhà đầu tư chứng khoán Đặng Nghị cũng tham gia giao dịch Bitcoin. Ông chia sẻ: “Có người nói hiệu ứng halving đồng nghĩa với việc tài sản bị giảm một nửa — thật vô lý! Đây đơn thuần chỉ là kiểu ‘giá lên thì nhìn lên, giá xuống thì nhìn xuống’.”
Đặng Nghị đã tính toán kỹ: Sau lần halving đầu tiên, giá Bitcoin tăng từ 5 USD lên khoảng 1.000 USD trong vòng 18 tháng. Lần halving thứ hai, giá tăng từ 450 USD lên gần 20.000 USD cũng trong khoảng thời gian tương tự.
Ngày giảm sản lượng Bitcoin là ngày 15 tháng 5 năm 2020
“Xét theo quy luật lịch sử, sau mỗi lần halving, giá Bitcoin đều tăng — điều này là chắc chắn. Nhiều chuyên gia nổi tiếng trên Snowball cũng đồng quan điểm.” Gần đây, Đặng Nghị đã mua vào Bitcoin ở mức 5.100 USD. Ông phân tích: “Theo phân tích kỹ thuật, hiện Bitcoin đang trong chu kỳ thị trường ‘gấu’, điều này không thể chối cãi. Nhưng chu kỳ ‘bò’ – ‘gấu’ của Bitcoin chuyển đổi rất nhanh. Bạn có thể yên tâm mua vào khi thị trường đi xuống, nhưng cần hết sức thận trọng khi thị trường đi lên.”
Tất nhiên, cũng có những nhà đầu tư không đồng tình.
Ông Ngô Phong Lệnh – một nhà phát triển blockchain – nhận định: “Hiện tổng lượng Bitcoin đang lưu hành đã vượt 18,27 triệu BTC, trong khi lượng chưa được khai thác chỉ còn dưới 3 triệu BTC và sẽ kéo dài đến tận năm 2140. Như vậy, Bitcoin đã bước vào giai đoạn thị trường ‘lưu lượng’ (存量市场). Mỗi ngày chỉ có thêm 900 BTC mới, thì ảnh hưởng của nó còn bao nhiêu? Những ‘cựu binh’ trong ngành đều cảm nhận rằng quyền định giá Bitcoin đang dần chuyển từ nhà cung cấp sang thị trường – tức là nằm trong tay những ‘cá voi’ nắm giữ lượng lớn. Vì vậy, lập luận cho rằng giá Bitcoin chắc chắn sẽ tăng mạnh sau halving là không hợp lý.”
Ngay khi thị trường tài chính toàn cầu bắt đầu biến động, Ngô Phong Lệnh đã bán đi ba phần tư số Bitcoin đang nắm giữ: “Khi tình hình bất lợi, các tài sản rủi ro cao sẽ bị bán tháo đầu tiên. Bitcoin cũng là một tài sản rủi ro, chứ hoàn toàn không phải là nơi trú ẩn an toàn — đó chỉ là lời đồn thổi.”
Vì sao không bán hết? Ngô Phong Lệnh giải thích: “Trong giới hacker, Bitcoin vẫn là một loại tiền tệ cứng. Miễn là nhu cầu này còn tồn tại, Bitcoin vẫn có giá trị lưu thông. Biết đâu một ngày thị trường lại bùng nổ? Vì vậy, điều đáng sợ không phải là bị ‘kẹt’, mà là bị ‘bỏ lỡ’.”
Tâm lý của một nhà đầu tư nổi tiếng trong “Cộng đồng Cổ phiếu” cũng tương tự: “Số tiền tôi đầu tư vào Bitcoin là để phòng trường hợp tiền mã hóa bùng nổ mạnh mẽ, khiến tôi hoàn toàn bỏ lỡ cơ hội và bị một bộ phận lớn người khác vượt mặt về mặt tài sản — điều đó thật không ổn.”
Dù lý do không từ bỏ khác nhau, cuối cùng họ vẫn đứng chung một chiến tuyến.
Các hãng sản xuất máy đào tiền mã hóa tìm lối thoát
Các công ty này cũng đang chung một thế bí. Bởi thái độ của thị trường vốn đối với họ phụ thuộc phần lớn vào diễn biến giá Bitcoin.
Theo dữ liệu từ Qixinbao, Bitmain là nhà cung cấp máy đào Bitcoin lớn nhất thế giới, nổi tiếng với dòng Antminer và sở hữu nhiều mining pool như BTC.com, AntPool… Công ty đang xin phép niêm yết tại Mỹ nhưng đến nay vẫn chưa có kết quả. Trong khi đó, Canaan Creative – nhà cung cấp máy đào Bitcoin lớn thứ hai toàn cầu với dòng máy Avalon – dù đã niêm yết thành công tại Mỹ thì giá cổ phiếu vẫn liên tục sụt giảm.
Giá cổ phiếu Canaan Creative giảm liên tục sau khi niêm yết
Giá Bitcoin suy yếu đã làm lu mờ triển vọng IPO của Bitmain. Còn Canaan Creative, tính đến ngày 16/03/2020, giá cổ phiếu chỉ còn 3,37 USD, giảm tới 74,08% so với mức đỉnh lịch sử.
Nguyên nhân sâu xa nằm ở những điểm nghẽn của chính Bitcoin.
Thứ nhất, các quy định quản lý toàn cầu đối với tiền mã hóa, đặc biệt là Bitcoin, ngày càng chặt chẽ. Điều này thu hẹp không gian tồn tại của tiền mã hóa và hạn chế tiềm năng tăng trưởng doanh thu cho các nhà sản xuất máy đào. Thứ hai, giá Bitcoin thiếu ổn định, biến động mạnh khiến doanh thu của các công ty này cũng dao động theo.
Do đó, cả Bitmain lẫn Canaan Creative đều đang tìm kiếm hướng đi mới để thoát khỏi thế bế tắc.
Phát triển chip AI hiện là lựa chọn chung, nhưng cách tiếp cận của hai công ty lại khác biệt. Một chuyên gia quan sát lâu năm trong lĩnh vực Internet chia sẻ với Zinc Kedu: “Chip AI của Bitmain tập trung vào lĩnh vực an ninh và công nghiệp, trong khi chip AI của Canaan Creative lại hướng đến các thiết bị thông minh gia đình.”
Ví dụ, ông Tang Weiwei – Giám đốc Chiến lược Sản phẩm của Bitmain từng phát biểu: “Tính toán AI dựa trên học sâu (deep learning), và mạng nơ-ron học sâu đòi hỏi sức mạnh tính toán khổng lồ. Nếu không có nguồn lực tính toán dồi dào thì không thể thực hiện được. Ngành an ninh đang mở ra một thị trường ứng dụng AI rất lớn.”
Trên thực tế, Bitmain từng tuyên bố: “Trong vòng 5 năm tới, 40% doanh thu của công ty có thể đến từ mảng AI”. Canaan Creative, trong bản cáo bạch niêm yết, cũng thừa nhận: “Sự tăng trưởng doanh thu trong tương lai sẽ phụ thuộc rất lớn vào khả năng thâm nhập các thị trường mới ngoài lĩnh vực khai thác Bitcoin, đặc biệt là thị trường chip AI.”
Tuy nhiên, hiện tại, mảng kinh doanh chip AI khó có thể đóng góp doanh thu đáng kể trong ngắn hạn. Ví dụ, trong nửa đầu năm 2019, doanh thu từ máy đào Bitcoin và linh kiện của Canaan Creative chiếm tới 99,4%. Điều này cho thấy con đường tìm lối thoát của các nhà sản xuất máy đào vẫn còn nhiều chông gai.
Không thể phủ nhận, dù giá Bitcoin trong tương lai thế nào, vẫn luôn có một nhóm người kiên định, háo hức chờ đợi cơ hội và mơ ước một ngày trở thành người may mắn trong cộng đồng tiền mã hóa.
Tuy nhiên, họ cũng cần hiểu rằng ranh giới giữa may mắn và rủi ro đôi khi rất mong manh.
(Tên các nhân vật được phỏng vấn — Dương Thắng Hoa, Đặng Nghị, Ngô Phong Lệnh — đều là tên giả theo yêu cầu)