Làn sóng cách mạng công nghệ và chuyển đổi ngành đang diễn ra mạnh mẽ, trong đó kinh tế số đang trở thành động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế Trung Quốc. Hội nghị Kinh tế Trung ương gần đây cũng nhấn mạnh yêu cầu “đẩy mạnh phát triển kinh tế số”.
Trong chuyên mục “Tài chính bình dân” kỳ này của Tân Hoa Xã, chúng tôi mời ông Lý Lễ Huy – Trưởng nhóm nghiên cứu Blockchain thuộc Hiệp hội Tài chính Internet Trung Quốc, nguyên Giám đốc Ngân hàng Trung Quốc – chia sẻ phân tích về xu hướng và những điểm sáng trong đổi mới, phát triển kinh tế số tại Trung Quốc.
Câu hỏi 1: Tại sao cần đ���y mạnh phát triển kinh tế số?
Ông Lý Lễ Huy: Việc Trung ương quan tâm đến phát triển công nghệ số và kinh tế số là hoàn toàn phù hợp với xu thế đổi mới công nghệ toàn cầu và chiều hướng phát triển kinh tế hiện nay. Công nghệ số là sự kết hợp của nhiều công nghệ kỹ thuật số, bao gồm blockchain, dữ liệu lớn (big data), điện toán đám mây (cloud computing), trí tuệ nhân tạo (AI)... Theo tôi, ưu điểm lớn nhất của việc ứng dụng công nghệ số chính là khả năng nâng cao hiệu quả kinh tế một cách đáng kể.
Tại sao lại có thể nâng cao hiệu quả? Bởi vì công nghệ số giúp xây dựng một mạng lưới kết nối trực tiếp và hiệu quả hơn. Trước đây, chúng ta thường nói đến “thế giới phẳng”. Trong không gian phẳng đó, mối liên hệ giữa các doanh nghiệp, giữa các cá nhân, hay giữa con người với vật thể đều mang tính chất phẳng. Tuy nhiên, kiến trúc hoặc kết nối phẳng này lại dẫn đến tình trạng có quá nhiều điểm nút và hiệu suất thấp.
Nhờ có công nghệ số – đặc biệt là blockchain, điện toán đám mây và trí tuệ nhân tạo – tôi tin rằng trong tương lai chúng ta có thể xây dựng một kiến trúc không gian ba chiều, linh hoạt và tương tác. Trong kiến trúc này, mối quan hệ tương tác điểm-điểm (point-to-point), đầu-cuối (end-to-end) sẽ trở nên trực tiếp hơn, không cần phải thông qua nhiều điểm trung gian, từ đó nâng cao hiệu suất. Một ưu điểm quan trọng khác của blockchain là khả năng thiết lập niềm tin số thông qua các thuật toán toán học.
Có thể hình dung, trong một kiến trúc không gian ba chiều và tương tác như vậy, khi kết hợp với mối quan hệ tin cậy số, toàn bộ hiệu suất vận hành nền kinh tế sẽ được cải thiện đáng kể, giúp đạt được chi phí thấp hơn, hiệu quả cao hơn và thúc đẩy toàn bộ xã hội cùng nền kinh tế phát triển nhanh chóng hơn.
Câu hỏi 2: Trung Quốc đang ở vị trí nào trong nghiên cứu và ứng dụng blockchain trên toàn cầu?
Ông Lý Lễ Huy: Sau 10 năm phát triển, công nghệ blockchain vẫn đang trong giai đoạn ứng dụng ban đầu. Hiện đã xuất hiện một số ứng dụng thương mại với quy mô nhất định, nhưng nhìn chung vẫn còn nhỏ. Ngoài ra, nhiều ứng dụng hiện nay vẫn mang tính chất thử nghiệm.
Vì vậy, nếu phải tóm tắt tình hình hiện tại của công nghệ blockchain trong một câu, thì có thể nói: công nghệ blockchain vẫn chưa thực sự chín muồi; những điểm nghẽn cản trở việc ứng dụng blockchain trên quy mô lớn và đáng tin cậy vẫn chưa được tháo gỡ; và chúng ta đang ở giai đoạn then chốt để nắm bắt cơ hội đổi mới công nghệ và phát triển ngành công nghiệp blockchain.
Blockchain là sự tích hợp của nhiều công nghệ nền tảng tiên tiến, ví dụ như mạng ngang hàng (P2P) và một số thuật toán mật mã – những công nghệ thành phần này bản thân đã khá hoàn thiện. Tuy nhiên, khi tích hợp chúng lại với nhau sẽ nảy sinh những yêu cầu mới. Bên cạnh đó, blockchain cũng sở hữu những công nghệ đặc thù riêng, chẳng hạn như thuật toán đồng thuận (consensus algorithm) và hợp đồng thông minh (smart contract). Những công nghệ này cần tiếp tục được đổi mới để đáp ứng nhu cầu ứng dụng quy mô lớn và đáng tin cậy, từ đó trở nên chín muồi hơn.
Một điểm rất quan trọng khi áp dụng công nghệ blockchain hay các công nghệ số khác tại Trung Quốc, đó là chúng ta có một thị trường khổng lồ. Trong một thị trường lớn như vậy, mọi đổi mới và ứng dụng công nghệ số đều phải đáp ứng yêu cầu xử lý tải cao (high concurrency). Đây cũng chính là hướng đi mà công nghệ blockchain cần nỗ lực để tiếp tục đổi mới, nâng cấp và hoàn thiện trong tương lai.
Câu hỏi 3: Ông có đồng ý với quan điểm “kỷ nguyên blockchain đã đến” không?
Ông Lý Lễ Huy: Tôi đồng ý một nửa. Chúng ta không thể chỉ tập trung vào một loại công nghệ số duy nhất, dù đó là blockchain hay dữ liệu lớn. Theo tôi, tương lai sẽ là kỷ nguyên của công nghệ số nói chung và kỷ nguyên của kinh tế số nói riêng.
Kỷ nguyên này đang đến và thậm chí đang tăng tốc. Vì vậy, tôi cho rằng không một công nghệ số đơn lẻ nào có thể “một cây làm nên rừng”; blockchain buộc phải gắn kết chặt chẽ và tích hợp sâu rộng với trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và điện toán đám mây, mới có thể phát huy hiệu quả và vai trò lớn hơn, từ đó đáp ứng đầy đủ nhu cầu của xã hội và nền kinh tế trong tương lai.
Câu hỏi 4: Trong bối cảnh chủ đề blockchain liên tục “nóng”, chúng ta nên nhìn nhận thế nào về hành vi đầu cơ tiền mã hóa (“đào coin”)?
Ông Lý Lễ Huy: Bitcoin là Bitcoin, còn blockchain là blockchain. Năm 2009, Bitcoin ra đời dựa trên nền tảng công nghệ blockchain như một loại “tiền ảo”. Khi nói đến Bitcoin, thực chất chúng ta đang nói về tiền ảo. Tiền ảo có hai nhược điểm nghiêm trọng: Về mặt kỹ thuật, nó dựa trên nền tảng blockchain công khai (public blockchain); trong kiến trúc blockchain công khai phi tập trung (decentralized public blockchain), các loại tiền ảo tiêu biểu như Bitcoin có hiệu suất giao dịch rất thấp và tốc độ xử lý chậm, không thể đáp ứng nhu cầu ứng dụng quy mô lớn.
Ngoài ra, tiền ảo đại diện bởi Bitcoin còn mang tính đầu cơ quá cao, do đó chắc chắn không thể trở thành một công cụ thanh toán phổ thông hay phương tiện thanh toán thâm nhập vào đời sống xã hội, hoặc một dạng tiền tệ thực thụ. Chính vì những vấn đề này tồn tại trong tiền ảo – bao gồm cả Bitcoin – nên trên toàn cầu, trong đó có Trung Quốc, đã xuất hiện các hành vi đầu cơ và giao dịch tiền ảo. Vì vậy, việc tăng cường giám sát là hết sức cần thiết. Bất kỳ công nghệ mới nào trong quá trình phát triển và ứng dụng đều cần được quan tâm về tính an toàn. Đồng thời, bất kỳ khái niệm mới nào cũng có thể bị thổi phồng, vì vậy chúng ta cần đặc biệt chú ý để đảm bảo sự phát triển lành mạnh và bền vững của công nghệ mới.
Theo tôi, những hành vi tiềm ẩn rủi ro công nghệ nghiêm trọng, rủi ro tài chính hoặc rủi ro tài chính hệ thống đều phải chịu sự giám sát nghiêm ngặt. Chúng ta tuyệt đối không cho phép xảy ra những rủi ro tài chính mang tính toàn cục hoặc hệ thống tại một quốc gia lớn như Trung Quốc – đây thực chất cũng là “ranh giới đỏ” trong giám sát tài chính của mọi quốc gia.
Bên cạnh đó, chúng ta cần đặc biệt quan tâm, bảo vệ và thúc đẩy đổi mới thực nghiệm cũng như sự phát triển của công nghệ mới; đồng thời cần tạo dựng một môi trường tốt hơn để hỗ trợ đổi mới và ứng dụng rộng rãi công nghệ mới, giúp nó phát triển mạnh mẽ.
Câu hỏi 5: Hội nghị Kinh tế Trung ương yêu cầu “đẩy nhanh cải cách thể chế tài chính”. Vậy công nghệ số có thể đóng vai trò gì trong lĩnh vực này?
Ông Lý Lễ Huy: Cải cách sâu rộng thể chế tài chính có ý nghĩa then chốt đối với sự phát triển của ngành tài chính Trung Quốc. Ở đây, tôi cho rằng có hai điểm đặc biệt quan trọng: Thứ nhất, cải cách thể chế tài chính phải thích ứng với xu thế ứng dụng công nghệ số trong lĩnh vực tài chính, hay còn gọi là xu thế đổi mới công nghệ tài chính (fintech). Dù là thể chế quản lý tài chính, thể chế giám sát tài chính, hay toàn bộ cơ cấu thị trường tài chính, đều phải thích nghi với kỷ nguyên mới của công nghệ số và kinh tế số. Đây là một nhiệm vụ vô cùng quan trọng.
Thứ hai, trong tương lai, số lượng các chủ thể tham gia hoặc hoạt động trên thị trường tài chính sẽ ngày càng tăng – ngoài các tổ chức tài chính nhà nước quy mô lớn và các ngân hàng vừa và nhỏ, còn có nhiều tổ chức tài chính vừa và nhỏ khác, cũng như ngày càng nhiều doanh nghiệp công nghệ có thể tham gia một phần hoạt động tài chính hoặc các hoạt động “gần tài chính”, thậm chí tìm cách “lách luật” để thực hiện các hoạt động tài chính.
Khi số lượng chủ thể thị trường ngày càng tăng, thể chế tài chính và hệ thống tài chính đòi hỏi hiệu suất vận hành và khả năng phối hợp cao hơn, đồng thời cũng cần một cơ chế giám sát toàn diện và hiệu quả hơn. Trong tương lai, đổi mới fintech sẽ mở ra một hướng đi mới cho công tác giám sát tài chính, đó là sử dụng công nghệ số để nâng cao hiệu quả giám sát, giảm chi phí giám sát, đồng thời giảm chi phí tuân thủ cho các đối tượng bị giám sát, từ đó kiểm soát rủi ro tài chính tiềm ẩn trên toàn thị trường ở mức thấp nhất, đảm bảo sự phát triển bền vững và trơn tru hơn cho toàn ngành tài chính.
Chỉ khi đó, ngành tài chính mới thực sự đạt được mục tiêu ban đầu của mình – phục vụ tốt hơn nền kinh tế thực và tạo ra giá trị cao hơn cho nền kinh tế thực.