Nguồn: Ran Caijing; Tác giả: Diêm Lệ Kiều, Tô Kỳ, Kim Dũ Phàn, Mạnh Á Na; Biên tập: Chu Sưởng Phan
Chúng ta đang chứng kiến một cảnh tượng “ngay cả ông Buffett 89 tuổi cũng chưa từng thấy trong đời”.
Tuần qua, thị trường chứng khoán Mỹ biến động dữ dội như tàu lượn siêu tốc. Sau khi dịch COVID-19 bùng phát tại Mỹ và gói cứu trợ đầu tiên của Cục Dự trữ Liên bang (Fed) không đạt hiệu quả, thị trường mở cửa ngày 12/3 trong sắc đỏ. Ngay đầu phiên, cả ba chỉ số chính đều lao dốc hơn 6%. Chưa đầy 5 phút sau, chỉ số S&P 500 giảm sâu tới 7%, kích hoạt cơ chế “ngắt mạch” (circuit breaker) lần thứ hai trong tuần và buộc thị trường ngừng giao dịch 15 phút. Sau khi Dow Jones chính thức bước vào thị trường gấu kỹ thuật, Nasdaq và S&P 500 cũng lần lượt rơi vào tình trạng tương tự.
Chưa từng có tiền lệ: thị trường Mỹ hai lần ngắt mạch trong một tuần; cùng ngày, thị trường của tám quốc gia khác cũng đồng loạt kích hoạt cơ chế này. Sự hoảng loạn hiếm thấy trong lịch sử này làm dấy lên lo ngại về một cuộc “khủng hoảng kinh tế toàn cầu sắp xảy ra”. Chỉ số tỷ phú Bloomberg mới nhất cho thấy, 15 người giàu nhất thế giới đã mất 46,4 tỷ USD chỉ trong một đêm; các nhà đầu tư nắm giữ cổ phiếu lớn cũng chịu tổn thất nặng nề.
“Thị trường chứng khoán Mỹ đã tăng trưởng mạnh suốt 10 năm qua; riêng năm ngoái, Dow Jones đã tăng gần 10.000 điểm. Vì quy tắc ‘ngắt mạch’ được thiết lập từ vài chục năm trước, nên khi áp dụng vào môi trường thị trường ngày nay, mức giảm trông thật đáng sợ. Nhưng nhìn chung, đây chỉ là một đợt điều chỉnh hoàn toàn bình thường.” Theo góc nhìn của Hứa Hoa Trạch – Đối tác Quản lý Quỹ Yikai, việc thị trường Mỹ ngắt mạch thực chất là hiện tượng bình thường. Trong 11 năm qua, thị trường Mỹ thường được xem là “thị trường bò”, nơi không ít công ty tạo ra bong bóng giá nhờ mua lại cổ phiếu bằng nợ vay. Còn Tôn Bằng – Giám đốc Điều hành Bộ phận Đầu tư Chiến lược của Xiaomi, người đã đầu tư đáng kể vào thị trường Mỹ – cho rằng đợt sụt giảm lần này không thể gọi là “sụp đổ”, mà chỉ là sự điều chỉnh về mức giá hợp lý.
Khi thị trường biến động mạnh, các nhà đầu tư lại có số phận khác nhau. Một số tận dụng biến động để kiếm lợi nhuận khổng lồ. Một số khác coi đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội – “đồng thời cũng là một cuộc đấu trí”.
Vì sao các nhà đầu tư lại có quan điểm khác nhau trước cuộc khủng hoảng toàn cầu lần này? Liệu đây có phải thời điểm thích hợp để đầu tư vào thị trường Mỹ? Thị trường Mỹ suy yếu có mở ra cơ hội cho thị trường A? Nên tiếp tục mua cổ phiếu, giữ tiền mặt, hay chuyển sang vàng để phòng ngừa rủi ro? Sáu nhà đầu tư dưới đây đã đưa ra những câu trả lời khác biệt.
Giá thị trường Mỹ bị đẩy lên quá cao
Sau “ngắt mạch”, giá có khả năng điều chỉnh về mức hợp lý
Tôn Bằng – Giám đốc Điều hành Bộ phận Đầu tư Chiến lược của Xiaomi – 4 năm kinh nghiệm đầu tư cổ phiếu
Tôi đã đầu tư đáng kể vào thị trường Mỹ, đặc biệt là cổ phiếu Tesla. Hiện giá Tesla đã giảm xuống còn hơn 540 USD, gần như mất một nửa so với đỉnh, khiến tôi chịu tổn thất lớn. So với các cổ phiếu khác trong danh mục, Tesla vẫn còn may mắn hơn: nhiều mã khác của tôi đã rơi về mức giá của tháng 10 năm ngoái.
Điều này thực chất phản ánh một vấn đề của thị trường Mỹ: cổ phiếu bị định giá quá cao. Lấy Tesla làm ví dụ: giữa năm ngoái, giá cổ phiếu chỉ quanh 180 USD; việc tăng gấp đôi vào cuối năm là dễ hiểu khi công ty liên tiếp có lãi hai quý. Nhưng đến tháng 1 năm nay, giá đã vọt lên hơn 1.000 USD. Dù hiện đã giảm xuống hơn 500 USD, so với mức ban đầu, giá vẫn tăng hơn ba lần. Apple cũng vậy: lợi nhuận công ty hai năm gần đây không có nhiều thay đổi, nhưng giá cổ phiếu lại tăng gấp đôi.
Giá cổ phiếu các công ty này dao động theo xu hướng chung của thị trường, nên việc tăng vọt rồi điều chỉnh giảm là chuyện hết sức bình thường. Theo tôi, giá Tesla hiện vẫn còn cao, và khả năng giảm thêm là hoàn toàn có thể.
Cổ phiếu Trung Quốc niêm yết ở nước ngoài (ADR) có thể chia thành hai loại: một loại chủ yếu do nhà đầu tư Trung Quốc giao dịch, loại còn lại do nhà đầu tư Mỹ giao dịch. Loại chỉ có nhà đầu tư Trung Quốc giao dịch hầu như không liên quan đến thị trường Mỹ. Nhiều công ty chọn niêm yết tại Mỹ vì không thể niêm yết trong nước, nhưng nhà đầu tư Mỹ lại không công nhận giá trị của những cổ phiếu này. Khi thị trường Mỹ tăng, chúng không tăng theo; và khi thị trường Mỹ giảm, chúng cũng không bị ảnh hưởng.
Các công ty Trung Quốc niêm yết tại Mỹ như Alibaba chịu tác động kép từ cả hai thị trường Mỹ và Trung Quốc, nên giá cổ phiếu của họ thường biến động theo xu hướng chung của thị trường chứng khoán Mỹ. Tuy nhiên, những cổ phiếu này vẫn có nền tảng vững chắc từ thị trường nội địa. Hơn nữa, dịch COVID-19 hiện đã được kiểm soát, vì vậy mức điều chỉnh giảm là có hạn. Tương tự, các doanh nghiệp chất lượng cao trên sàn A cũng không giảm sâu; nhiều công ty dẫn đầu về vốn hóa chỉ giảm khoảng 10% đã chạm đáy, thậm chí một số vẫn ghi nhận mức tăng giá.
Dù thị trường chứng khoán Mỹ đã hai lần kích hoạt cơ chế ngắt mạch, khối lượng giao dịch hiện vẫn rất lớn. Có thể thấy rõ qua các mã như Tesla, Apple hay Microsoft, mỗi ngày đều đạt khối lượng giao dịch lên tới 10–20 tỷ USD. Khối lượng lớn phản ánh lượng nhà đầu tư tham gia thị trường vẫn đông đảo, và vẫn còn nhiều người nhìn thấy cơ hội trong giai đoạn này.
Theo tôi, đợt sụt giảm lần này trên thị trường chứng khoán Mỹ không phải là một “cuộc khủng hoảng sụp đổ”, mà đơn thuần là sự điều chỉnh để trở về mức giá hợp lý hơn. Giai đoạn cuối năm 2018 sang đầu 2019, chỉ số tổng thể của thị trường Mỹ cũng từng điều chỉnh, thậm chí còn nghiêm trọng hơn hiện tại, và chỉ thực sự hồi phục vào khoảng tháng 9/2019. Việc có kích hoạt ngắt mạch hay không chỉ phụ thuộc vào việc chỉ số Dow Jones giảm 5% hay 7%. Trên thực tế, việc chỉ số giảm liên tiếp nhiều ngày để chạm mốc 5% là chuyện khá phổ biến — chỉ là chưa đủ để chạm ngưỡng 7% và kích hoạt cơ chế ngắt mạch mà thôi.
Chiến lược đ��u tư cổ phiếu của tôi là tránh mua các cổ phiếu chỉ đơn thuần chạy theo xu hướng của chỉ số chung.Nếu giá cổ phiếu của một công ty chỉ phản ánh biến động chung của thị trường, mà không liên quan gì đến hiệu quả kinh doanh thực tế của công ty đó, tôi thường sẽ không đầu tư — bởi những công ty như vậy thường bị định giá quá cao. Và cuối cùng, giá cổ phiếu vẫn sẽ quay về đúng giá trị thực của nó.
Trong bối cảnh hiện tại, khi ngân hàng trung ương đang mở rộng thanh khoản và lãi suất ngày càng giảm, việc gửi tiết kiệm ngân hàng thực chất đang khiến bạn âm lãi.Các kênh đầu tư lớn khác như bất động sản hay vàng cũng đều vận động theo xu hướng chung của thị trường — nếu có thua lỗ thì hầu như mọi người đều chịu chung. So với các lựa chọn này, cá nhân tôi vẫn nghiêng về cổ phiếu, bởi cổ phiếu của những công ty tốt chắc chắn sẽ tăng giá về dài hạn. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là bạn phải thực sự hiểu về cổ phiếu, nắm vững thông tin công ty mình đầu tư, và sẵn sàng chấp nhận mức chi phí tương ứng. Nếu hoàn toàn không có kiến thức mà lại đầu tư một cách mù quáng, thua lỗ là điều khó tránh khỏi — bằng không thì làm sao người khác có thể kiếm được lợi nhuận?
Hiện tại, thị trường chứng khoán Mỹ vẫn đang trong tình trạng định giá cao.Giá cổ phiếu gắn liền với lãi suất — khi mọi người đều kỳ vọng lãi suất sẽ giảm xuống 0% hoặc thậm chí âm, thị trường chứng khoán chắc chắn sẽ xuất hiện bong bóng. Tuy nhiên, hành động của Fed và chính phủ Mỹ hiện rất khó dự đoán, nên lời khuyên của tôi là nên giữ phần lớn tài sản dưới dạng tiền mặt, thay vì chỉ chạy theo lợi nhuận tối đa.
Tỷ lệ phân bổ tài sản hiện tại của tôi là 70% tiền mặt. Nếu bạn cảm thấy một công ty không xứng đáng với mức giá hiện tại, đừng mua, đừng chạy theo đà tăng, và cũng đừng trông chờ vào “người tiếp theo” để giải cứu — với tâm lý đó, thua lỗ là điều không tránh khỏi.Lợi nhuận từ cổ phiếu đến từ lợi nhuận thực tế của doanh nghiệp, chứ không phải từ khoản lỗ của nhà đầu tư khác — khi hiểu rõ điều này, tâm lý đầu tư của bạn sẽ vững vàng hơn rất nhiều.
ĐÃ BÁN TOÀN BỘ CỔ PHIẾU MỸ VÀO NĂM 2018
TOÀN BỘ CỔ PHIẾU MỸ ĐÃ NẮM GIỮ SUỐT 9 NĂM
Hứa Hoa Trạch – Đối tác Quản lý Quỹ Y Kai, 20 năm kinh nghiệm đầu tư cổ phiếu
Việc thị trường chứng khoán Mỹ kích hoạt cơ chế ngắt mạch thực ra cũng khá bình thường. Bởi trong vòng 10 năm qua, thị trường này đã tăng trưởng quá mạnh, chỉ riêng năm ngoái chỉ số Dow Jones đã tăng gần 10.000 điểm.Do quy tắc ngắt mạch được thiết lập từ vài chục năm trước, nên khi áp dụng vào môi trường thị trường ngày nay, mức giảm giá có vẻ đáng sợ — nhưng thực chất đây chỉ là một đợt điều chỉnh thị trường hết sức bình thường.
Năm 2019, thị trường chứng khoán Mỹ thực sự tăng mạnh, và ngay cả chúng tôi cũng cảm thấy ngạc nhiên. Tuy nhiên,tỷ lệ đòn bẩy tổng thể của nền kinh tế Mỹ đang ở mức rất cao, và nhiều doanh nghiệp Mỹ đã phát hành trái phiếu để mua lại cổ phiếu của chính mình. Điều này khiến nhiều cổ phiếu blue-chip liên tục lập đỉnh mới, và bản thân “thị trường tăng giá” (bull market) đã chứa đựng không ít bong bóng.
Chúng tôi đã thanh lý toàn bộ danh mục cổ phiếu Mỹ ngay trong quý IV/2018, và suốt cả năm 2019 hoàn toàn không tham gia thị trường này. Trong hai năm tới, chúng tôi cũng sẽ không xem xét đầu tư trở lại.
Chúng tôi quyết định thanh lý toàn bộ danh mục đầu tư tại thị trường chứng khoán Mỹ vào quý IV/2018 vì một số lý do. Danh mục cổ phiếu Mỹ của chúng tôi được xây dựng từ năm 2009 và đã tăng trưởng mạnh mẽ trong suốt 9 năm sau đó. Chúng tôi đầu tư vào nhiều cổ phiếu công nghệ – internet như Apple, Google, Facebook, Alibaba, Momo… – những lĩnh vực mà cá nhân tôi khá am hiểu. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng nắm giữ cổ phiếu của các doanh nghiệp truyền thống Mỹ như Walmart, Costco, Nike, Starbucks và McDonald’s, tất cả đều cho thấy mức tăng trưởng ấn tượng. Vào thời điểm đó (2018), xét về cả bội số tăng trưởng lẫn giá trị tuyệt đối, chúng tôi đều đánh giá đây là một danh mục đầu tư rất thành công. Thậm chí, so sánh giữa công sức bỏ ra và lợi nhuận thu về, chúng tôi còn cảm thấy hơi “bất an” vì may mắn quá mức.
Lý do thứ hai là căng thẳng thương mại Mỹ - Trung bùng phát vào quý IV/2018. Cốt lõi của vấn đề này phản ánh nỗi lo sợ của Mỹ trước sự trỗi dậy của Trung Quốc. Một khi nỗi sợ hình thành, nhiều biện pháp mạnh sẽ ngay lập tức được áp dụng. Trong bối cảnh đầy bất định như vậy, chúng tôi quyết định chuyển toàn bộ số vốn đầu tư tại Mỹ sang mua vàng – một kênh phân bổ tài sản mà tôi cho là tương đối hiệu quả.
Thị trường chứng khoán Mỹ chắc chắn có tác động trực tiếp đến thị trường cổ phiếu A (A-share) của Trung Quốc. Tuy nhiên, A-share có những đặc thù riêng. Thứ nhất, so với thị trường Mỹ, A-share tăng trưởng rất khiêm tốn trong 5 năm qua, nên mức cơ sở (baseline) của nó khá thấp. Thứ hai, chính phủ Trung Quốc đã bơm một lượng thanh khoản rất lớn vào nền kinh tế trong 5 năm qua, và lượng tiền này cần có nơi để tiêu thụ. Hiện tại, chính sách kiểm soát thị trường bất động sản đang rất nghiêm ngặt, do đó nhiều dòng vốn vốn dự định đổ vào bất động sản sẽ chuyển hướng sang A-share, điều này chắc chắn sẽ góp phần đẩy giá cổ phiếu A lên cao.
Vì vậy, nếu muốn tìm kiếm cơ hội, tôi cho rằng A-share vẫn có tiềm năng. Tuy nhiên, tôi khuyên mọi người nên đầu tư thông qua các quỹ thay vì tự mua cổ phiếu lẻ – vì rủi ro của việc đầu tư cổ phiếu riêng lẻ vẫn rất cao, thậm chí cao hơn nhiều so với thị trường Mỹ.
Cá nhân tôi cho rằng, các cổ phiếu công nghệ – internet, bất kể xuất xứ từ quốc gia nào, một khi đạt đến quy mô nhất định đều đáng để nắm giữ dài hạn. Trong lĩnh vực này, dù là công ty niêm yết tại Mỹ hay cổ phiếu Trung Quốc niêm yết ở nước ngoài (còn gọi là “cổ phiếu Trung Quốc tại Mỹ”), trước tiên cần phân loại theo quy mô vốn hóa. Những công ty có vốn hóa trên 5 tỷ USD, ngay cả trong đợt “thị trường gấu” gần đây, cũng không giảm quá sâu. Bởi đại dịch đã cho thấy rõ hơn tầm quan trọng thiết yếu của internet di động.
Với nhóm công ty có vốn hóa từ 1–5 tỷ USD, trong đó có một số cổ phiếu Trung Quốc tại Mỹ, nhiều công ty vẫn chưa thu hút được sự chú ý của các tổ chức đầu tư lớn tại Mỹ. Nguyên nhân là nguồn vốn hỗ trợ đằng sau họ chủ yếu đến từ các nhà đầu tư nằm ngoài hệ thống tổ chức chủ chốt của Mỹ. Do đó, tính biến động của nhóm này tương đối cao, thậm chí có thể bị bán tháo mạnh khi có tin xấu, dẫn đến giảm giá sâu. Còn các công ty công nghệ – internet có vốn hóa dưới 1 tỷ USD thì biến động còn cao hơn nữa. Hành vi đầu tư của các nhà đầu tư đứng sau nhóm này thường mang tính ngắn hạn và dễ bị chi phối bởi cảm xúc, đặc biệt trong thị trường gấu.
Càng biến động, càng cần kiên định với đầu tư giá trị
Chúng tôi chỉ mua cổ phiếu của những doanh nghiệp thực hiện đổi mới đột phá (disruptive innovation)
Hà Khang Thụy – Giám đốc Đầu tư Quỹ Innno天使, 6 năm kinh nghiệm đầu tư cổ phiếu
Năm 2008, khi đang sinh sống tại Canada, tôi cảm nhận rất rõ tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế Bắc Mỹ: ngày nào tôi cũng theo dõi giá dầu và chứng kiến nó lao dốc không phanh – từ hơn 100 USD/thùng xuống chỉ còn hơn 60 USD/thùng.
Từ cuộc khủng hoảng tài chính 2008 đến nay, thị trường chứng khoán Mỹ đã tăng trưởng liên tục trong 10 năm. Tuy nhiên, tỷ lệ thất nghiệp của Mỹ lại vừa chạm mức thấp nhất trong vòng 10 năm trở lại đây – một tín hiệu cho thấy nền kinh tế Mỹ có thể đã đạt đỉnh.
Lúc đó, tôi đã cảm thấy có gì đó không ổn: trong bối cảnh chi phí lao động cao và năng suất thấp, một tỷ lệ thất nghiệp thấp như vậy đồng nghĩa với việc chính phủ chắc chắn đã can thiệp mạnh thông qua các chính sách công nghiệp – và điều này sẽ kéo theo nhiều hệ lụy. Từ cuối năm 2019, hàng loạt sự kiện “thiên nga đen” xuất hiện trên toàn cầu, chủ nghĩa bảo hộ thương mại đơn phương của Mỹ liên tục gây ra các cuộc tranh chấp, cộng thêm tác động của đại dịch, thị trường chứng khoán bắt đầu cho thấy những dấu hiệu biến động rõ rệt.
Ngay trong dịp Tết Nguyên đán, tôi đã đưa ra một dự báo: với sự hợp tác cao của người dân, Trung Quốc chắc chắn sẽ khống chế thành công dịch bệnh trong thời gian ngắn. Chỉ cần Mỹ ghi nhận ca nhiễm đầu tiên, tôi sẽ lập tức mua ETF bán khống chỉ số Nasdaq ba lần đòn bẩy (SQQQ) để phòng vệ rủi ro cho các vị thế cổ phiếu Mỹ khác mà tôi đang nắm giữ. Quả nhiên, Mỹ nhanh chóng công bố ca nghi nhiễm, vài ngày sau tôi đã mua SQQQ và thu về khoản lợi nhuận gần 15%.
Thực tế, khả năng chống chịu của Mỹ trước đại dịch COVID-19 không thực sự mạnh. Thứ nhất, họ không đánh giá đúng mức độ nguy hiểm của virus; thứ hai, mức độ hợp tác của người dân cũng không cao. Một quốc gia luôn đề cao quyền tự do cá nhân như Mỹ sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong việc kiểm soát hành vi người dân – do đó, chi phí về thời gian và kinh tế để kiềm chế dịch bệnh tại đây cao hơn Trung Quốc nhiều lần.
Khi dịch bệnh bùng phát, thị trường phái sinh là nơi đầu tiên rơi vào hoảng loạn. Giá dầu thô tương lai lao dốc, và cuộc khủng hoảng giá dầu này đã trực tiếp kéo chỉ số chứng khoán Mỹ đi xuống. Xác suất Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) cắt giảm lãi suất 100 điểm cơ bản trong tháng Ba đã tăng vọt từ mức dự báo 41,1% lên 66,8%, đẩy Fed vào thế "bất đắc dĩ".
Về lý thuyết, một đợt cắt giảm lãi suất thường kéo theo phản ứng phục hồi hình chữ V. Thế nhưng lần này, tôi mua SQQQ để bán khống - lẽ ra phải thua lỗ, nhưng thực tế lại có lãi. Điều này cho thấy ngay cả biện pháp cắt giảm lãi suất của Mỹ cũng không còn cứu vãn nổi thị trường chứng khoán.
Tuy nhiên, tôi cho rằng đợt suy giảm lần này của thị trường chứng khoán khác biệt với cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008. Năm 2008, nguyên nhân bắt nguồn từ một hệ thống gian lận: Phố Wall đã tái đóng gói những trái phiếu rác cấp BBB thành sản phẩm được xếp hạng AAA, biến toàn bộ hệ thống thành nơi mọi người lừa dối lẫn nhau trong một trò chơi "kim tự tháp" (Ponzi scheme). Cơn sụp đổ thị trường lần này vẫn nằm trong dự báo, vì vậy không cần quá hoảng sợ.
Nhờ kiểm soát dịch bệnh khá nhanh, hiện tại trên thị trường hầu như không còn ai bán khống cổ phiếu Trung Quốc. Ngược lại, đa số nhà đầu tư đang tìm mua vào. Cùng với việc chính sách thị trường được mở rộng, khả năng "chống chịu và phục hồi" (anti-fragility) ở cấp quốc gia thực tế đang ngày càng tăng. Trong khi đó, những quốc gia phụ thuộc vào một trụ cột kinh tế duy nhất sẽ có khả năng chống chịu rủi ro kém hơn hoặc phản ứng chậm trước đại dịch - và điều này được phản ánh rõ trên thị trường chứng khoán, dẫn đến làn sóng "ngắt mạch" (circuit breaker) trên toàn cầu.
Ả-rập Xê-út là một ví dụ điển hình: Khi giá dầu tăng, họ thu lợi khổng lồ; nhưng khi giá dầu giảm, toàn bộ nền kinh tế lập tức rơi vào khủng hoảng. Trong khi đó, Trung Quốc giống như một mạng nhện khổng lồ với vô số trụ cột công nghiệp, đảm bảo sức sống sản xuất cho cả quốc gia.
Dù thị trường tăng giá (bull market) đã chính thức kết thúc, chiến lược đầu tư cổ phiếu của tôi vẫn không đổi. Hiện tại, danh mục của tôi bao gồm Bilibili (B站), iQiyi (爱奇艺), Luckin Coffee (瑞幸咖啡), Pinduoduo (拼多多) và một số mã khác. Tôi vẫn đang nắm giữ Bilibili, mua vào ở mức 13,75 USD; ngay cả khi cổ phiếu này giảm xuống 24 USD, tôi vẫn có lãi - biên an toàn của tôi rất cao.
Chính trong thời kỳ thị trường biến động mạnh, tôi càng kiên định với triết lý đầu tư giá trị: Đối với các cổ phiếu Trung Quốc niêm yết tại Mỹ (ADR), tôi sẽ mua vào tất cả những doanh nghiệp thực hiện "đổi mới đột phá" (disruptive innovation), bởi tôi hiểu mô hình kinh doanh của họ sâu sắc hơn nhiều người.
Lời khuyên của tôi dành cho nhà đầu tư cá nhân là: Đừng đầu tư bừa bãi, đừng ôm tâm lý "bắt đáy", bởi bạn sẽ chẳng bao giờ biết đáy nằm ở đâu - đây chính là lý do "những nhà đầu tư nhỏ lẻ" (retail investors – "cỏ non") luôn bị cắt lỗ liên tục. Tôi từng gặp một người cực kỳ phi lý, tự hào tuyên bố mình đã "bắt đáy" tới mười mấy lần, gần như mỗi tuần một lần - cuối cùng công ty đó bị hủy niêm yết. Nhìn lại, "không đầu tư" đôi khi mới chính là lựa chọn tốt nhất.
Ngay cả khi lần này khủng hoảng kinh tế Mỹ không bùng phát
thì khoảng cách tới khủng hoảng cũng sẽ không còn xa
Trương Tuấn Khải – Tiến sĩ Viễn thông, 7 năm kinh nghiệm đầu tư cổ phiếu
Vài năm trước, tôi đã rút khỏi thị trường chứng khoán Mỹ vì đánh giá rủi ro quá cao. Hiện tại, tôi chỉ nắm giữ cổ phiếu A-share (cổ phiếu niêm yết trong nước). Gần đây, dù chịu ảnh hưởng từ thị trường Mỹ, nhưng mức độ biến động của cổ phiếu A-share khá hạn chế. Nhìn chung trong năm nay, tôi vẫn đang có lãi.
Thực tế, kể từ khi tôi rút lui, chỉ số chứng khoán Mỹ vẫn liên tục lập đỉnh mới. Nhưng không ai có thể dự đoán ngày mai, cũng không ai đưa ra được đánh giá ngắn hạn chính xác về cổ phiếu. Chiến lược giao dịch của tôi là: khi nhận định một thị trường đã quá cao, thì lựa chọn duy nhất là rút lui; còn thời điểm rút lui cụ thể - điều đó rất khó nói trước.
Từ "Thứ Hai Đen" đến "Thứ Năm Đen", đợt sụt giảm mạnh của thị trường chứng khoán lần này - chủ yếu tại Mỹ - khởi phát từ dịch bệnh và khủng hoảng dầu mỏ, nhưng nguyên nhân cốt lõi nằm ở việc thị trường chứng khoán Mỹ đã tăng trưởng liên tục trong 11 năm và giờ đã trở nên bong bóng.
Lịch sử kinh tế Mỹ cho thấy các cuộc khủng hoảng thường lặp lại theo chu kỳ khoảng 10 năm. Khởi đầu từ sự sụt giá của đồng Baht Thái năm 1997–1998, chúng ta đã chứng kiến Khủng hoảng Tài chính Châu Á, rồi đến cuộc Khủng hoảng Thị trường Cho vay Thứ cấp năm 2008 làm rung chuyển toàn cầu. Giờ đây, đã 11 năm trôi qua kể từ cuộc khủng hoảng gần nhất, nghĩa là dù lần này chưa phải là thời điểm bùng nổ, thì cũng không còn xa nữa. Một khi nền kinh tế Mỹ rơi vào khủng hoảng hoặc điều chỉnh, hầu hết các loại tài sản trên thế giới đều khó lòng tránh khỏi ảnh hưởng tiêu cực.
Tuy nhiên, cổ phiếu Trung Quốc niêm yết tại Mỹ (hay còn gọi là cổ phiếu Trung Quốc ở nước ngoài) lại có mức sụt giảm thấp hơn. Thực tế, thị trường này đã bước vào chu kỳ tăng giá từ khoảng sáu năm trước. Lý do là, thứ nhất, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc xuất sắc không đáp ứng tiêu chuẩn niêm yết trên sàn A-share nên đã chuyển sang Mỹ. Thứ hai, phần lớn nhà đầu tư vào cổ phiếu Trung Quốc ở nước ngoài là người Trung Quốc hoặc các tổ chức quốc tế am hiểu thị trường Trung Quốc — nguồn vốn chủ yếu từ Trung Quốc nên ít chịu tác động từ biến động của thị trường chứng khoán Mỹ.
Dù không thể khẳng định liệu nền kinh tế Mỹ có rơi vào khủng hoảng hay không, hay chỉ số chứng khoán Mỹ sẽ tiếp tục lao dốc hay phục hồi, nhưng chúng ta hoàn toàn có thể đánh giá tình hình thị trường A-share.
Chỉ số A-share đã dao động quanh mốc 3.000 điểm suốt 11 năm qua, và năm nay giao dịch chủ yếu trong khoảng 2.800–3.000 điểm, biên độ hẹp. Hiện tại, chỉ số đang ở mức 2.800, vì vậy không còn nhiều không gian để giảm thêm.
Nhìn chung, thị trường A-share hiện không có bong bóng quá lớn. Nhiều doanh nghiệp có lợi nhuận thực tế làm nền tảng vững chắc, cổ phiếu công nghệ đang thể hiện khá tốt, trong khi cổ phiếu tiêu dùng cũng không quá tệ. Cá nhân tôi đang nắm giữ chủ yếu là cổ phiếu tiêu dùng, kèm theo một phần nhỏ cổ phiếu công nghệ. Thành thật mà nói, cổ phiếu công nghệ vẫn còn một mức độ bong bóng nhất định; nếu tình hình xấu đi, tôi sẽ cân nhắc bán toàn bộ phần cổ phiếu này.
Hiện tại, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã vào cuộc cứu thị trường, nhiều ngân hàng trung ương khác cũng đồng loạt “mở vòi” và Trung Quốc cũng đang triển khai các gói cứu trợ. Giá cả có thể tăng lên, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc giá trị tài sản sẽ tăng tương ứng.
Về phân bổ tài sản trong giai đoạn thị trường biến động mạnh, tôi khuyên các nhà đầu tư Trung Quốc nên giữ phần lớn tiền mặt, “tiền mặt là vua”, đồng thời đầu tư khoảng 1/3 hoặc 1/4 vào cổ phiếu tiêu dùng trên thị trường A-share. Bởi lẽ, ngay cả khi khủng hoảng xảy ra, nhu cầu ăn uống của con người vẫn không thay đổi.
Tuy nhiên, một số loại tài sản vẫn có thể được phân bổ một phần, chẳng hạn như vàng. Ngược lại, bất động sản và rượu bia Trung Quốc hiện đang bị thổi giá quá cao, tiềm ẩn rủi ro lớn.
Khi thị trường chứng khoán tiếp tục lao dốc, dòng tiền phòng thủ sẽ đổ mạnh vào vàng
Có thể cân nhắc mua vàng trong thời gian tới
Tim – Nhà đầu tư bán khống thị trường chứng khoán Mỹ, kinh nghiệm 2 năm
Tôi luôn giao dịch theo chiến lược bán khống và đặc biệt ưa thích thị trường chứng khoán Mỹ. Danh mục cổ phiếu Mỹ của tôi đã tăng gấp ba lần chỉ trong hai tuần gần đây; tính đến thứ Năm (12/3), giá đã giảm nhẹ vào thứ Sáu. Đối với một nhà bán khống lớn, mức lợi nhuận 2–3 lần trong đợt này không phải là quá cao. Tuy nhiên, đây là cuộc khủng hoảng hiếm gặp trong vòng 10 năm, nên việc tham gia vào nó mới là điều quan trọng nhất; hơn nữa, với tư cách là bên có lãi, cảm giác thỏa mãn về mặt tâm lý còn lớn hơn nhiều.
Tình huống gần đây — hai lần thị trường giảm mạnh dẫn đến ngừng giao dịch (circuit breaker), và hai lần tăng mạnh cũng dẫn đến ngừng giao dịch — là điều cả đời khó gặp vài lần. Đây là cơ hội tuyệt vời cho giao dịch ngắn hạn, nhưng đòi hỏi sự nhạy bén cực cao; nếu không, bạn rất dễ bị “xé thịt”. Tuần tới, tôi sẽ theo dõi tình hình và có thể chốt lời một phần vị thế; sau cuộc họp của Fed vào ngày 18/3, lãi suất có thể được cắt giảm mạnh.
Cá nhân tôi dự đoán khả năng cao thị trường sẽ phục hồi, nhưng cũng không loại trừ việc nhà đầu tư coi đây là tín hiệu nguy hiểm và tranh thủ đợt tăng giá để bán tháo mạnh hơn — thực chất đây là một cuộc đấu trí về tâm lý. Không ai có thể dự đoán chính xác 100%, và việc các nhà bán khống bị call margin cũng rất dễ xảy ra. Liệu thị trường sẽ tiếp tục biến động hay hoàn toàn đứng ngoài — không ai dám chắc. Những nhà đầu tư dũng cảm và có tầm nhìn, chẳng hạn như mua TVIX (công cụ chuyên dụng để bán khống thị trường Mỹ) hoặc VIX (Chỉ số Sợ hãi), thực sự có thể thu về lợi nhuận khổng lồ. Tuy nhiên, nhìn chung, khoản lợi nhuận này phần lớn nhờ may mắn, và trong tương lai, họ rất có thể sẽ dùng kỹ năng để “trả lại” khoản thua lỗ.
Đợt biến động thị trường lần này chủ yếu bắt nguồn từ ba yếu tố: giá dầu sụt giảm mạnh, đại dịch và chu kỳ tăng trưởng kéo dài suốt 11 năm. Ba lực lượng này "va chạm" với nhau, trong đó các công ty khai thác dầu đá phiến Mỹ chịu thiệt hại nặng nề nhất. Nhiều người vẫn chưa hình dung hết mức độ nghiêm trọng của dịch bệnh tại Mỹ. Dù có diện tích rộng lớn và mật độ dân số thấp, chi phí y tế đắt đỏ vẫn là gánh nặng với phần lớn người dân Mỹ. Việc nhiều nhà lãnh đạo cấp cao trên thế giới lần lượt nhiễm bệnh càng khiến tâm lý hoảng loạn lan rộng.
Ai cũng thừa nhận giai đoạn từ 2009 đến hai tuần trước là một chu kỳ tăng trưởng mạnh mẽ, và bong bóng này sớm muộn cũng sẽ vỡ. Ngay cả các nhà đầu tư cũng ý thức rõ về sự tồn tại của bong bóng; chỉ cần một dấu hiệu bất ổn nhỏ, họ sẽ đồng loạt bán tháo, dẫn đến hiệu ứng giẫm đạp. Các ngân hàng trung ương đang cắt giảm lãi suất để bơm thanh khoản, nhưng dường như không còn giải pháp hữu hiệu nào khác. Tôi dự đoán chắc chắn sẽ có đợt ngắt mạch lần thứ ba, dù thời điểm chính xác thì khó đoán—có thể là tuần tới, hoặc cũng có thể vào khoảng tháng 6–7. Đây có thể là cơ hội cho một số nhà đầu cơ bán khống.
Một khi xu hướng bán khống cổ phiếu đã rõ ràng, nhà đầu tư có thể cân nhắc chuyển sang vàng—hai loại tài sản này ban đầu có thể cùng giảm, nhưng sau đó sẽ di chuyển ngược chiều nhau.
Tôi không dám khẳng định cuộc khủng hoảng thực sự đã bắt đầu, nhưng vấn đề lớn nhất của nước Mỹ hiện nay chính là nợ. Biến động thái quá trên thị trường chứng khoán Mỹ khiến ngay cả các tài sản trú ẩn an toàn cũng lao dốc. Nếu khủng hoảng thực sự xảy ra, việc các tài sản an toàn giảm giá cùng lúc với thị trường chứng khoán là điều bình thường trong giai đoạn đầu; về sau, hai kênh đầu tư này sẽ phân hóa rõ rệt—khi chứng khoán tiếp tục xuống dốc, các tài sản trú ẩn sẽ tăng giá. Cần theo dõi sát sao các chỉ số như nợ công, nợ doanh nghiệp, tỷ lệ thất nghiệp và nhiều chỉ báo khác, bởi khủng hoảng luôn là một chuỗi phản ứng dây chuyền. Tương lai có quá nhiều kịch bản có thể xảy ra, nên rất ít người có thể dự báo chính xác.
Xét theo góc độ P/E (tỷ số giá trên thu nhập), thị trường A có thể trở thành điểm đến an toàn cho dòng vốn ngoại. Một số công ty niêm yết trong nước mang lại tỷ suất sinh lời hấp dẫn hơn. Các tổ chức lớn không chỉ quan tâm đến đà tăng giá mà còn chú trọng chỉ số P/E. Hiện tại, phần lớn tài sản nước ngoài đã tăng giá mạnh, khiến P/E ở mức thấp; trong khi đó, vẫn còn không ít doanh nghiệp nội địa bị định giá thấp.
Các ngành tôi sẽ cân nhắc mua vào thời gian tới
Cổ phiếu blue-chip, cổ phiếu công nghệ và cổ phiếu "ngựa ô" chất lượng
Tony – Người sáng lập kênh truyền thông tự do, có 4 năm kinh nghiệm đầu tư chứng khoán
Từ đầu tháng 3 đến nay, tính cả khoản lỗ trên giấy, tôi đang thua lỗ khoảng 150.000–200.000 Nhân dân tệ.
Khi thị trường lao dốc, phản ứng đầu tiên của tôi là hơi choáng váng, vì không ngờ phản ứng của đám đông lại dữ dội đến vậy. Tuy nhiên, tôi cho rằng toàn bộ số tiền mất đi đều do nhận thức của bản thân chưa đủ sâu, nên tôi chấp nhận điều đó; nhưng tôi tin giá cổ phiếu rồi sẽ phục hồi.
Ở thời điểm hiện tại, tôi chỉ có thể kiên định nắm giữ các cổ phiếu đang có, đồng thời đánh giá lại xem những công ty này có thực sự là tài sản chất lượng hay không; nếu không, tôi sẽ cắt lỗ. Trong giai đoạn thị trường biến động, tôi cho rằng nhà đầu tư nên áp dụng chiến lược đầu tư định kỳ với kỳ hạn dài: với cổ phiếu Mỹ, nên phân bổ vốn trong ít nhất sáu tháng đến một năm; còn với thị trường A, nên kéo dài từ một đến hai năm.
Đối với thị trường chứng khoán, đại dịch lần này giống như một vết thương ngoài da, có thể chỉ ảnh hưởng trong một quý rồi qua đi. Theo tôi, có bốn nguyên nhân chính khiến thị trường Mỹ ngắt mạch: thứ nhất là tâm lý hoảng loạn thái quá, khiến người dân ồ ạt rút tiền từ cổ phiếu, quỹ đầu tư và tiền mã hóa để giữ tiền mặt; thứ hai, một bộ phận nhà đầu tư nhận thấy tâm lý cộng đồng đang bất ổn, nên chủ động rút vốn chờ thời điểm hoảng loạn đỉnh điểm để mua vào giá rẻ; thứ ba là cuộc chiến giá dầu giữa Nga và Saudi Arabia; và cuối cùng là định giá quá cao của thị trường.
Hiện tại, dịch bệnh ở nước ngoài vẫn chưa được kiểm soát hiệu quả và có nguy cơ trầm trọng hơn, nên tôi cho rằng khả năng xảy ra đợt ngắt mạch lần thứ ba là rất cao. Chúng ta vẫn chưa thể khẳng định chu kỳ tăng trưởng của thị trường Mỹ đã kết thúc hay chưa—những biến động hiện nay vẫn mang tính ngắn hạn.
Tôi đặt mức giá mục tiêu cho từng công ty; khi giá chạm ngưỡng đó thì tôi sẽ mua vào, còn nếu chưa đạt thì tôi sẽ đầu tư định kỳ một cách "thong thả" vào một số chỉ số. Trong giai đoạn này, tôi cho rằng các ngành có dòng tiền mạnh sẽ mang lại lợi nhuận tốt hơn, bởi khi kinh tế toàn cầu suy thoái và dòng tiền nóng thu hẹp, những ngành dựa nhiều vào "câu chuyện" sẽ tiềm ẩn rủi ro cao; trong khi đó, lĩnh vực công nghệ là lựa chọn khá ổn. Công nghệ có khả năng giảm thiểu tác động tiêu cực từ đại dịch và nâng cao hiệu quả vận hành xã hội, điển hình như dữ liệu lớn (big data), mạng 5G và trí tuệ nhân tạo (AI).
Tiếp theo, tôi vẫn sẽ mua cổ phiếu của các doanh nghiệp dẫn đầu thị trường, cổ phiếu công nghệ và một số "ngựa ô" (cổ phiếu có thành tích dài hạn vượt trội, tỷ suất sinh lời cao và giá trị đầu tư bền vững). Tôi cũng sẽ phân bổ một phần nhỏ tài sản vào vàng. Hiện tại, tôi chỉ dành 10% tài sản để đầu tư mạo hiểm, nên có thể chấp nhận rủi ro cao hơn. Tuy nhiên, nếu bạn sử dụng 50–70% tài sản để đầu tư, tôi khuyên nên cắt lỗ một phần, vì tác động tiêu cực này có thể sẽ còn kéo dài.
Tình hình hiện tại tuy chưa dẫn đến khủng hoảng kinh tế, nhưng những tác động tiêu cực lên nền kinh tế sẽ khiến giá cổ phiếu của nhiều công ty điều chỉnh giảm. Thị trường đang trong giai đoạn chuyển tiếp từ bùng nổ sang suy thoái, dù mức độ chuyển đổi này chưa thực sự rõ rệt. Chỉ cần dịch bệnh được kiểm soát hiệu quả, niềm tin thị trường sẽ sớm được phục hồi.
Trong tương lai, biến động trên thị trường vốn toàn cầu dự kiến sẽ còn tiếp diễn trong khoảng sáu tháng tới. Trong giai đoạn này, nhà đầu tư cần kiểm soát rủi ro chặt chẽ, đồng thời có thể cân nhắc mua vào một số cổ phiếu đang giao dịch ở mức giá thấp. Nhìn chung, cơ hội và rủi ro luôn tồn tại song hành.