“Đắc Đắc Trí Khố | Báo cáo thường niên thị trường tiền mã hóa toàn cầu 2022–2023: Khởi hành lại” là bản tổng hợp phân tích và đánh giá lại thị trường tiền mã hóa toàn cầu năm 2022, được thực hiện bởi đội ngũ “Đắc Đắc Trí Khố” thuộc LinkToken.
Trong báo cáo này, “Đắc Đắc Trí Khố” trước tiên nhìn lại toàn cảnh biến động vốn hóa thị trường tiền mã hóa toàn cầu và bảng xếp hạng Top 30 đồng tiền trong năm 2022. Tiếp theo, báo cáo tổng hợp các lĩnh vực Web3 nổi bật nhất năm qua, sau đó đánh giá lại ngành giao dịch tập trung (CEX) với những đại diện tiêu biểu như FTX và Binance, cùng những thách thức mà ngành này phải đối mặt. Cuối cùng, báo cáo điểm qua những tiến triển và chính sách liên quan đến tiền mã hóa tại các quốc gia và khu vực chủ chốt trên thế giới. Với nội dung này, báo cáo kỳ vọng sẽ cung cấp cho nhà đầu tư, nhà khởi nghiệp, nhà phát triển và các bên tham gia thị trường khác một công cụ hỗ trợ ra quyết định hiệu quả, chuyên nghiệp và rõ ràng.
Báo cáo gồm bốn chương chính:
Chương I: Thị trường tiền mã hóa toàn cầu 2022: Thu hẹp hơn một nửa, giảm khoảng 64,51% so với cùng kỳ
Chương II: Web3 trong quá trình chuyển đổi của ngành công nghiệp Internet
Chương III: Thị trường CEX trong cơn biến động: Từ phá sản đến bóng ma 'thiên nga đen'
Chương IV: Tổng quan chính sách tiền mã hóa tại các quốc gia và khu vực chủ chốt
Trong Chương I, đội ngũ Đắc Đắc Trí Khố đánh giá toàn diện hiệu suất của thị trường tiền mã hóa toàn cầu năm 2022, đồng thời phân tích sự thay đổi thứ hạng trong năm của Top 30 đồng tiền, cũng như một số đồng tiền tiêu biểu và quan trọng. Dưới đây là toàn bộ nội dung Chương I:
Chương I: Thị trường tiền mã hóa toàn cầu 2022: Thu hẹp hơn một nửa, giảm khoảng 64,51% so với cùng kỳ
Theo số liệu thống kê từ CoinMarketCap của Đắc Đắc Trí Khố, tính đến ngày 1 tháng 1 năm 2023, toàn cầu có tổng cộng 22.163 loại tiền mã hóa với tổng vốn hóa thị trường đạt khoảng 798,688 tỷ USD. So với mức vốn hóa khoảng 22.502,54 tỷ USD vào ngày 1 tháng 1 năm 2022, toàn bộ thị trường đã giảm 14.515,66 tỷ USD, tương đương mức sụt giảm khoảng 64,51%.
—1—
Tổng quan diễn biến thị trường tiền mã hóa năm 2022
Cụ thể, đỉnh cao nhất về tổng vốn hóa thị trường tiền mã hóa trong năm 2022 rơi vào ngày 3 tháng 1, đạt khoảng 22.598,56 tỷ USD. Mức đáy thấp nhất được ghi nhận vào ngày 22 tháng 11, chỉ còn khoảng 7.815,47 tỷ USD. Chênh lệch giữa hai mốc này lên tới khoảng 14.783,09 tỷ USD.
Nhìn chung về xu hướng, đầu năm, thị trường trải qua hai đợt điều chỉnh giảm mạnh do ảnh hưởng từ xung đột Nga-Ukraine bùng phát ngày 24 tháng 2 và quyết định tăng lãi suất lần đầu tiên sau hai năm của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) vào rạng sáng ngày 17 tháng 3. Tuy nhiên, thị trường sau đó đều phục hồi và trở lại mốc vốn hóa khoảng 2.000 tỷ USD.
Đến tháng 4, thị trường tiền mã hóa chịu thêm áp lực từ việc thị trường chứng khoán Mỹ tăng lãi suất nhiều lần và đặc biệt là sự kiện đồng stablecoin thuật toán Terra mất neo vào tháng 5. Điều này dẫn đến một xu hướng giảm kéo dài, chỉ dần ổn định vào tháng 7. Lúc này, vốn hóa thị trường tiền mã hóa đã giảm xuống còn khoảng 1.000 tỷ USD, tức đã mất khoảng 50% giá trị so với đầu năm.
Tháng 11, thị trường lại bước vào một đợt điều chỉnh giảm mới do sự sụp đổ của sàn giao dịch tập trung (CEX) FTX và hàng loạt hệ lụy kéo theo. Sang tháng 12, một CEX lớn khác là Binance lại rơi vào khủng hoảng quy định, khiến nỗi lo sợ trên thị trường tiếp tục lan rộng. Kết thúc năm 2022, tổng vốn hóa thị trường tiền mã hóa đã giảm xuống dưới 800 tỷ USD và vẫn đang trong giai đoạn điều chỉnh nhẹ.
—2—
Tổng kết xu hướng hàng năm của các tài sản tiền mã hóa chủ chốt (Giá vs Khối lượng giao dịch)
BTC
Bitcoin từng chạm đỉnh cao kỷ lục mọi thời đại trên 68.000 USD vào tháng 11 năm 2021. Tuy nhiên, bước sang năm 2022, Bitcoin không những không thể chạm ngưỡng 70.000 USD như kỳ vọng, mà ngay từ đầu năm đã giảm xuống dưới 50.000 USD, tương đương mức giảm gần 30%. Trong năm 2022, mức giá cao nhất Bitcoin đạt được là 47.686,81 USD (ngày 2/1), trong khi mức thấp nhất là 15.782,16 USD (ngày 22/11).
Trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 4 năm 2022, giá Bitcoin liên tục dao động. Dù đã trải qua nhiều đợt tích lũy, đồng tiền này vẫn không thể vượt qua ngưỡng kháng cự 48.000 USD. Đặc biệt, sự kiện xung đột Nga-Ukraine bùng phát ngày 24 tháng 2 đã trực tiếp đẩy giá Bitcoin trong ngày hôm đó giảm sâu xuống dưới 35.000 USD, lập mức thấp mới kể từ tháng 7/2021.
Tháng 5, làn sóng hoảng loạn bùng phát từ sự kiện Terra khiến Bitcoin bắt đầu giảm mạnh, giá nhanh chóng rơi về vùng 38.000 USD. Đến tháng 6, Bitcoin tiếp tục lao dốc, chỉ trong vòng một tháng, giá đã giảm từ 30.000 USD xuống vùng 19.000 USD, khiến tâm lý hoảng loạn trên thị trường gia tăng mạnh vào tháng 7.
Tháng 11, dưới ảnh hưởng từ loạt sự kiện như vụ phá sản của FTX, Bitcoin lại trải qua một đợt giảm nhẹ. Như biểu đồ trên cho thấy, mỗi lần giá Bitcoin giảm mạnh đều đi kèm với sự bùng nổ về khối lượng giao dịch.
Nhìn vào tình hình cuối năm 2022, tác động từ vụ phá sản của FTX vẫn đang tiếp tục lan rộng, ảnh hưởng ở các mức độ khác nhau đến các tổ chức tiền mã hóa lớn như Genesis thuộc Grayscale. Đồng thời, Binance cũng đang bị các cơ quan quản lý Hoa Kỳ giám sát chặt chẽ, trong khi các tổ chức và sàn giao dịch tiền mã hóa khác hầu như không có động thái đáng kể nào. Do đó, giá Bitcoin có thể chỉ thực sự tìm thấy cơ hội mới vào lần “halving” tiếp theo.
ETH
Đối với Ethereum, sự kiện trọng đại nhất trong năm là việc hoàn thành thành công “The Merge” (Hợp nhất). Vào lúc 14 giờ 42 phút (giờ Bắc Kinh) ngày 15 tháng 9, lớp thực thi (tức mạng chính cũ) và lớp đồng thuận Proof-of-Stake (PoS) (tức Beacon Chain) của Ethereum đã kích hoạt cơ chế Hợp nhất tại khối có chiều cao 15.537.393 và tạo ra khối PoS đầu tiên (chiều cao 15.537.394). Sự kiện này đánh dấu việc cơ chế đồng thuận của Ethereum chính thức chuyển từ Proof-of-Work (PoW) sang PoS.
Tuy nhiên, sự kiện này chưa thực s��� tạo ra đà tăng giá mạnh cho Ethereum. Như biểu đồ trên cho thấy, xu hướng giá của Ethereum khá tương đồng với Bitcoin. Giá Ethereum đạt đỉnh năm vào đầu năm, ở mức 3.829,57 USD. Đến giữa tháng 7, giá giảm xuống mức thấp nhất trong năm là 1.038,19 USD. Chênh lệch giữa hai mức này là 2.791,38 USD, tương đương mức giảm gần 73%. Cũng giống như Bitcoin, khối lượng giao dịch Ethereum cũng tăng vọt mỗi khi giá giảm mạnh. Tính đến thời điểm bài viết, giá Ethereum đang dao động quanh mức 1.200 USD.
Không thể phủ nhận rằng The Merge của Ethereum đã chính thức mở ra một hướng đi mới cho tiền mã hóa. Là đại diện tiêu biểu cho cơ chế PoS, Ethereum sẽ đón nhận nhiều cột mốc quan trọng trong năm 2023, trong đó đáng chú ý nhất là bản nâng cấp Shanghai. Sự kiện này dự kiến diễn ra vào tháng 3 năm 2023 và sẽ cho phép người dùng rút ETH đã đặt cược trên Beacon Chain.
Bên cạnh đó, cuộc đua công khai trên các giải pháp Layer-2 của Ethereum vẫn tiếp tục sôi động. Mạng chính zkSync 2.0 dự kiến ra mắt vào cuối năm nay, kéo theo sự bùng nổ của hệ sinh thái xung quanh. Theo lộ trình, zkSync sẽ đạt thêm nhiều cột mốc quan trọng trong hai quý đầu năm 2023. Optimism, một trong những dự án Layer-2 hàng đầu, cũng không ngừng phát triển. Dù từng gặp sự cố vận hành vào tháng 6 dẫn đến thất thoát hơn 20 triệu token OP, điều này không làm chậm bước tiến của hệ sinh thái. Số liệu từ The Block cho thấy khối lượng giao dịch trên Optimism và Arbitrum liên tục tăng và đạt đỉnh vào tháng 9. Về thị phần, Arbitrum hiện dẫn đầu tất cả các giao thức Layer-2 với TVL cao nhất, chiếm khoảng 50%; trong khi Optimism theo dữ liệu từ L2Beat chiếm khoảng 30%. Dự báo thị phần Layer-2 sẽ có sự tái phân bổ vào đầu năm sau.
BNB
Diễn biến giá BNB trong năm nay ban đầu vẫn bám sát xu hướng của Bitcoin, chạm đỉnh 531,40 USD đầu năm rồi giảm về mức đáy 197,04 USD vào cuối năm.
Hiện tại, Binance vẫn giữ vững vị trí dẫn đầu trong nhóm các sàn giao dịch tập trung (CEX), dù đang chịu sự giám sát ngày càng chặt chẽ từ các cơ quan quản lý. Tháng 10 vừa qua, BNB Chain trở thành mục tiêu của một vụ tấn công hacker với thiệt hại lên tới hơn 850 triệu USD – đây là vụ tấn công lớn nhất trong lĩnh vực Web3 tính đến thời điểm hiện tại. Đến giữa tháng 12, công ty kiểm toán Mazars của Binance đột ngột chấm dứt hợp tác, gây ra làn sóng rút tiền hàng tỷ USD. Nhiều người dùng lo ngại Binance có thể trở thành “FTX thứ hai”, khiến giá BNB tiếp tục lao dốc. Khả năng BNB bứt phá mạnh trong những tháng đầu năm 2023 được đánh giá là khá thấp.
Tuy vậy, Binance vẫn không ngừng mở rộng bản đồ kinh doanh toàn cầu. Ngày 30/11, Binance thâu tóm toàn bộ Sakura Exchange Bitcoin (SEBC) – một công ty môi giới tài sản số tại Nhật Bản. Đồng thời, sau khi mua lại sàn Tokocrypto ở Indonesia, Binance đã nâng tỷ lệ sở hữu lên gần 100%. Binance cũng chi 1,022 tỷ USD để mua lại tài sản của nền tảng cho vay Voyager Digital. Sự kiện đáng chú ý nhất liên quan đến Binance trong năm nay vẫn là cuộc đối đầu với FTX; độc giả có thể tìm hiểu chi tiết trong Chương 3 của Báo cáo thường niên này: “Thị trường CEX đầy biến động: Từ phá sản đến bóng ma thiên nga đen”.
DOT
Được mệnh danh là “ông tổ” của các blockchain chuyên dụng (application-specific chains), Polkadot từng bùng nổ mạnh mẽ trong đợt tăng giá năm 2020 nhờ công nghệ hoàn thiện và hệ sinh thái phong phú, thu hút đông đảo nhà phát triển. Tuy nhiên, đà tăng trưởng của Polkadot dường như chỉ thoáng qua, và đồng DOT cũng có diễn biến giá tương tự trong năm 2022. Đầu năm, Polkadot chạm đỉnh 30,11 USD, nhưng đến cuối năm, giá DOT dao động quanh mức 4,5 USD – mức sụt giảm hơn 85%.
Hiện tại, tiến độ triển khai các dự án trong hệ sinh thái Polkadot nhìn chung chưa đạt kỳ vọng. Bản thân nền tảng này cũng chưa đủ sức hút đặc biệt để các ứng dụng bắt buộc phải lựa chọn. Hơn nữa, Polkadot chỉ hỗ trợ tối đa 100 parachain, điều này khiến nhiều nhà phát triển tiềm năng nản lòng. Ngày 21/10, Gavin Wood – đồng sáng lập Polkadot – tuyên bố từ chức Giám đốc điều hành (CEO) của Parity Technologies, tổ chức phát triển cốt lõi của hệ sinh thái. Việc thiếu vắng “người dẫn đường tinh thần” này có thể khiến hành trình phía trước của Polkadot thêm phần chông gai.
ADA
Giá ADA trong năm 2022 chạm đỉnh 1,59 USD và đáy 0,3045 USD. Chịu ảnh hưởng chung từ thị trường tiền mã hóa, ADA vẫn duy trì xu hướng giảm liên tục.
Là một trong hai “đại diện tiêu biểu” của công nghệ đa chuỗi (cross-chain), Cosmos ra đời sớm hơn Polkadot, dù từng có giai đoạn triển khai chậm hơn đối thủ. Tuy nhiên, hiện nay kỳ vọng thị trường dành cho Cosmos lại cao hơn. Thứ nhất, về mặt công nghệ, Cosmos đã tích lũy được lợi thế đáng kể: SDK của Cosmos cho phép xây dựng blockchain riêng một cách nhanh chóng; giao thức đa chuỗi IBC hỗ trợ kết nối không cần cấp phép; và giao thức đồng thuận Tendermint là giao thức đồng thuận BFT (Byzantine Fault Tolerance) đầu tiên trên thế giới có thể vận hành ổn định ở quy mô Internet.
Thứ hai, Cosmos có cơ hội tận dụng lượng tài sản khổng lồ đã tích lũy trong hệ sinh thái (đặc biệt sau sự sụp đổ của Terra). Đề xuất Cosmos 2.0 lấy cảm hứng từ Polkadot, cho phép các blockchain chuyên dụng chia sẻ một phần tính bảo mật của Cosmos Hub và thanh toán bằng token gốc của chính họ – từ đó giúp các validator đang stake ATOM trên Cosmos Hub nhận được lợi nhuận cao hơn, gián tiếp nâng cao giá trị của ATOM. Nhìn dài hạn, Cosmos vẫn có triển vọng phát triển khá tốt.
SOL
Solana – một blockchain công khai được FTX hậu thuẫn – từng nhận được kỳ vọng rất lớn từ thị trường. Đầu năm 2022, dự án phát triển thuận lợi, với giá SOL chạm đỉnh 178,52 USD. Tuy nhiên, dưới tác động từ sự sụp đổ của FTX, giá SOL lao dốc mạnh vào tháng 11, khiến phần lớn nhà đầu tư rời bỏ và khối lượng giao dịch tăng vọt. Tính đến thời điểm bài viết, giá SOL đã giảm về khoảng 11 USD – thu hẹp hơn 16 lần so với đỉnh năm.
LUNA/UST
Terra đạt đỉnh vào tháng 4 năm nay, khi ứng dụng gửi tiền Anchor cung cấp lãi suất lên tới 20%/năm cho stablecoin thuật toán UST, đẩy vốn hóa thị trường của cả UST và LUNA tăng vọt, tiến gần 40 tỷ USD – trong đó LUNA lọt vào top 5 thị trường tiền mã hóa. Để ổn định UST, Quỹ Luna đã mua 42.000 BTC làm dự trữ trong cùng tháng, trở thành chủ sở hữu Bitcoin lớn thứ bảy toàn cầu. Tất cả những dấu hiệu này khiến Terra dường như sắp trở thành dự án stablecoin thuật toán thành công nhất. Tuy nhiên, thực tế chứng minh đây chỉ là “ánh sáng cuối trước khi tắt”.
Ngày 8/5, UST rơi vào tình trạng mất neo nghiêm trọng do bị các quỹ đầu cơ tấn công và khủng hoảng nợ. Tâm lý hoảng loạn lan rộng, tin tức tiêu cực (FUD) trên Twitter gia tăng, khiến người d��ng đổ xô bán tháo UST và LUNA. Mô hình hai token của Terra rơi vào “vòng xoáy tử thần”. Dù nhà sáng lập Do Kwon và Quỹ Luna liên tục đưa ra biện pháp cứu trợ, họ vẫn không thể ngăn chặn thảm họa.
Trong chưa đầy một tuần, giá UST từ 1 USD lao thẳng xuống còn khoảng 0,1 USD, trong khi LUNA sụt từ khoảng 70 USD về mức 0,000000999967 USD. Dù Terra tái phát hành LUNA vào cuối tháng 5, do dự án vẫn chìm trong khủng hoảng, giá và khối lượng giao dịch LUNA chỉ tăng mạnh một lần vào tháng 9 rồi tiếp tục xu hướng giảm. Sau khi tái niêm yết, LUNA chạm đỉnh 8,88 USD và đáy 1,49 USD.
Sự sụp đổ của Terra không chỉ hủy diệt hầu hết dự án trong hệ sinh thái của nó, mà còn gây ra cú sốc toàn ngành. Thị trường lao dốc, tâm lý hoảng loạn gia tăng, thanh khoản đối mặt nguy cơ cạn kiệt. Các quỹ phòng hộ như Three Arrows Capital, nền tảng cho vay Celsius, công ty Voyager Digital, nền tảng giao dịch và cho vay BlockFi, cùng quỹ quản lý Babel Finance lần lượt phá sản, hủy niêm yết hoặc tái cơ cấu. Các sàn giao dịch như AEX và Huobi cũng tạm dừng toàn bộ dịch vụ. Hiện tại, tòa án Hàn Quốc vẫn đang điều tra vụ việc, trong khi nhà sáng lập Do Kwon vẫn mất tích.
FTT
Nhờ hoạt động giao dịch phái sinh sôi động, FTX từng khẳng định vị thế vững chắc trên thị trường sàn tập trung (CEX), với đà tăng trưởng gần như sánh ngang Binance. Đồng tiền nền tảng FTT cũng nhận được kỳ vọng lớn đầu năm, đưa giá lên đỉnh gần 52 USD vào tháng Tư. Vốn hóa thị trường của FTT liên tục tăng, chính thức lọt Top 30 từ tháng Hai và đạt thứ hạng cao nhất là vị trí 21.
Tuy nhiên, đến tháng Mười Một, FTX cùng công ty con Alameda Research lâm vào khủng hoảng nghiêm trọng do những khoản nợ không minh bạch. Hậu quả của việc nợ quá hạn, làn sóng rút tiền ồ ạt và đợt bán tháo FTT đã khiến sàn này nhanh chóng sụp đổ và tuyên bố phá sản. Ngày 7/11, giá FTT lao dốc từ 22 USD xuống chỉ còn khoảng 3 USD, trong khi khối lượng giao dịch trong ngày bùng nổ lên hơn 3,3 tỷ USD. Tính đến ngày 31/12, FTT chỉ còn giao dịch quanh mức 0,84 USD.
Cho đến nay, vụ phá sản FTX và việc cựu CEO Sam Bankman-Fried (SBF) bị bắt giữ vẫn là tâm điểm chú ý của cộng đồng.
DOGE
Được Elon Musk – CEO của Tesla và Twitter – đặc biệt ủng hộ, DOGE đã giữ vững vị trí Top 6 về vốn hóa thị trường trong suốt năm 2022. Dù giá không vượt qua ngưỡng 0,2 USD, điều này không cản trở sự tăng trưởng về vốn hóa và khối lượng giao dịch. Đặc biệt, cuối tháng Mười, sau khi Elon Musk chính thức tiếp quản Twitter, giá và khối lượng giao dịch DOGE đồng loạt tăng mạnh, chạm đỉnh 0,1656 USD – cho thấy tiềm năng vượt mặt mức giá đầu năm. Tuy nhiên, chịu ảnh hưởng chung của thị trường cuối năm, giá DOGE đã điều chỉnh về vùng 0,07 USD.
SHIB
Là một đồng meme coin nổi tiếng khác, SHIB có màn trình diễn khá ổn định trong năm 2022, chủ yếu biến động theo xu hướng chung của thị trường mà không có đợt bứt phá hay sụt giảm đáng kể nào. Mức giá cao nhất của SHIB trong năm là 0,00003414 USD, trong khi đáy năm rơi vào khoảng 0,000007721 USD.
—3—
Tổng quan Top 30 tiền mã hóa theo vốn hóa thị trường năm 2022
Như biểu đồ trên cho thấy, xét theo thứ hạng vốn hóa, ngoài BTC và ETH luôn giữ vững ngôi vương, BNB đã vươn lên vị trí thứ ba từ tháng Một và ổn định trong Top 5 suốt cả năm.
Nhìn chung, public chain và stablecoin vẫn chiếm ưu thế. Trong nhóm public chain, LUNA đã rời Top 30 từ tháng Sáu sau sự sụp đổ của Terra; SOL bị ảnh hưởng bởi vụ phá sản FTX nên tụt hạng vào tháng Mười Hai. Về stablecoin, USDT vẫn là stablecoin tập trung có vốn hóa lớn nhất, theo sau là USDC và BUSD; stablecoin thuật toán UST và LUNA đều biến mất khỏi Top 30; DAI là stablecoin phi tập trung duy nhất lọt vào bảng xếp hạng này.
Khác với năm 2021, các token thuộc lĩnh vực DeFi và NFT năm nay rất ít xuất hiện trong Top 30. Chỉ trong tháng Một, nhờ làn sóng NFT năm trước, token MANA mới lọt vào vị trí thứ 30, sau đó tăng lên vị trí 29 vào tháng Hai rồi rời khỏi bảng xếp hạng.
Hai đồng meme coin nổi bật là DOGE và SHIB có sự thay đổi thứ hạng không đáng kể.
Dưới đây là bảng chi tiết Top 30 tiền mã hóa và tỷ trọng vốn hóa thị trường theo từng tháng:
ChainDD chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không phải lời khuyên đầu tư.