Bản nâng cấp Cancun sắp tới sẽ mang đến những thay đổi đáng kể cho Ethereum, giúp tăng tốc độ xử lý của các mạng Layer 2 (L2) lên gấp 10 lần, thậm chí có thể đạt mức 100 lần, đồng thời giảm đáng kể chi phí giao dịch. Bài viết này sẽ phân tích tác động của bản nâng cấp Cancun và điểm danh những dự án L2 có tiềm năng hưởng lợi lớn từ sự kiện này.
Tác động của bản nâng cấp Cancun
Cancun sẽ giới thiệu một loại giao dịch mới mang tên "blob transaction". Vậy giao dịch blob là gì? Trước đây, các mạng L2 thường xuyên phải lưu trữ một lượng dữ liệu nhất định lên chuỗi chính (L1), một quá trình tiêu tốn rất nhiều phí GAS bằng ETH. Sau đó, chi phí này được phân bổ đều cho tất cả người dùng đã thực hiện giao dịch trên L2 trong một khoảng thời gian nhất định, nhằm giảm chi phí trung bình cho mỗi giao dịch.
Sau khi Cancun hoàn tất, dữ liệu giao dịch từ L2 sẽ được lưu trữ trong các blob. Có thể hình dung blob như một "kho lưu trữ ngoại vi" của Ethereum — so với việc lưu trữ trực tiếp trên chuỗi L1, phương pháp này rẻ hơn đáng kể và có dung lượng lớn hơn, giúp giảm chi phí cho mỗi giao dịch L2 xuống hàng chục lần. Đây sẽ là bước đột phá lớn cho các mạng L2, thúc đẩy mạnh mẽ mục tiêu giảm phí và tăng tốc độ xử lý giao dịch trong hệ sinh thái Ethereum.
Đối với hệ sinh thái Ethereum, bản nâng cấp Cancun được kỳ vọng sẽ tạo ra bước ngoặt quan trọng vì những lý do sau:
Tốc độ và thông lượng giao dịch cao hơn: Các giao dịch L2 sử dụng công nghệ Optimistic Rollup trong tương lai sẽ được xử lý nhanh hơn đáng kể mà vẫn đảm bảo tính bảo mật. Điều này góp phần giải quyết tình trạng tắc nghẽn mạng trên Ethereum, giúp các ứng dụng trong hệ sinh thái vận hành trơn tru và hiệu quả hơn.
Chi phí giao dịch thấp hơn: Khối lượng giao dịch trên Ethereum ngày càng tăng kéo theo chi phí leo thang. Cancun sẽ giúp giảm mạnh chi phí giao dịch trên các mạng L2, từ đó mở rộng khả năng tiếp cận cho đông đảo người dùng hơn.
Trải nghiệm người dùng được cải thiện: Cancun sẽ nâng cao đáng kể trải nghiệm trên các mạng L2. Tốc độ nhanh và chi phí thấp giúp người dùng tham gia vào các hoạt động DeFi hay giao dịch NFT một cách nhanh chóng và tiết kiệm hơn.
Mở rộng phạm vi ứng dụng: Bản nâng cấp này sẽ mở rộng đáng kể các trường hợp sử dụng tiềm năng cho mạng L2. Tốc độ cao và chi phí thấp sẽ khuyến khích nhiều nhà phát triển lựa chọn L2 để xây dựng và triển khai ứng dụng, từ đó thúc đẩy sự phát triển chung của toàn bộ hệ sinh thái Ethereum.
Như vậy, Cancun hứa hẹn trở thành một cột mốc quan trọng đối với các mạng L2, góp phần thúc đẩy sự phát triển của hệ sinh thái Ethereum, nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút thêm nhiều ứng dụng cùng người dùng mới.
Các dự án L2 có tiềm năng hưởng lợi
Arbitrum và Optimism
Arbitrum và Optimism hiện là hai dự án L2 dẫn đầu trên Ethereum, sở hữu tổng giá trị bị khóa (TVL) cao nhất và lượng người dùng đông đảo nhất. Cả hai đều đã vận hành ổn định trong nhiều năm, sở hữu hệ sinh thái trưởng thành và được đánh giá có mức độ rủi ro thấp cùng tiềm năng lợi nhuận ở mức trung bình.
Boba và Metis
Boba và Metis là những dự án fork sớm từ Optimism. Hiệu năng của chúng không hề thua kém các mạng L2 chủ lực, tuy nhiên hệ sinh thái vẫn còn non trẻ và số lượng ứng dụng chưa thực sự phong phú.
Loopring, Immutable, dYdX
Loopring, Immutable và dYdX là những dự án zkRollup chuyên biệt theo ứng dụng (application-specific) ra đời từ khá sớm. Trong khi chờ đợi các giải pháp zkRollup đa dụng (general-purpose) chính thức phát hành token, đây sẽ là những mục tiêu đáng chú ý trong câu chuyện đầu tư vào zk Layer 2.
Polygon
Bản thân Polygon không phải là một mạng L2, nhưng họ đang tích cực phát triển nhiều giải pháp ZK Layer 2, trong đó nổi bật là Polygon zkEVM — hiện đã chạy mainnet và đang được cập nhật nhanh chóng.
SHIB và CULT
Cả SHIB và Cult.DAO đều đã tuyên bố sẽ ra mắt mạng Layer 2 riêng trong năm nay. Nếu việc triển khai thành công và hệ sinh thái phát triển mạnh mẽ, hai dự án này có thể sẽ được đưa vào "câu chuyện L2" tương tự như trường hợp của YFI và FXS trước đây.
Triển vọng từ bản nâng cấp Cancun
Bản nâng cấp Cancun chủ yếu tập trung triển khai EIP-4844, tức là đưa giao dịch blob vào sử dụng. Thay đổi này sẽ tăng cường đáng kể khả năng mở rộng cho các mạng L2, đồng thời nâng cao thông lượng và tốc độ xử lý giao dịch của toàn mạng lưới. Điều này đồng nghĩa với việc Ethereum sẽ có khả năng hỗ trợ tốt hơn các ứng dụng có khối lượng giao dịch lớn như DeFi và NFT, từ đó thu hút thêm người dùng và gia tăng giá trị thị trường.
Allen – người sáng lập Ebunker – nhận định rằng sau Shanghai, Cancun chính là sự kiện đáng mong đợi nhất trong năm 2023. Sự kiện dự kiến hoàn thành vào mùa thu năm nay và thực sự sẽ mang lại bước nhảy vọt về hiệu năng cho các mạng L2. Việc phân mảnh (sharding) từng bị hoãn lại đáng tiếc, nhưng giờ đây giải pháp thay thế cuối cùng cũng đang dần thành hình.
Thứ hai, bản nâng cấp Deneb cũng xem xét một số thay đổi mã khác. Trong đó, EIP-4788 cho phép công khai trạng thái của Lớp Đồng thuận (Consensus Layer) lên Lớp Thực thi (Execution Layer), hỗ trợ việc truy cập với mức độ tin cậy tối thiểu (minimal trust access), từ đó thúc đẩy sự phát triển của các ứng dụng như pool staking, giao thức restaking và MEV. Đồng thời, EIP-6914 cho phép tái sử dụng các chỉ số (index) của validator đã rời mạng và không hoạt động trong thời gian dài, mang lại lợi ích lớn hơn cho các trình xác thực.
Ngoài ra, Cancun còn đề xuất một thay đổi tiềm năng trong mã nguồn, liên quan đến việc điền lại dữ liệu từ khối genesis của Beacon Chain và tạo ra nội dung "tóm tắt lịch sử" (historical summary) mới — điều này có thể làm tăng nhu cầu lưu trữ của mạng Ethereum. Tuy nhiên, đây cũng chính là nền tảng quan trọng cho sự phát triển dài hạn của Ethereum, nhằm phục vụ ngày càng nhiều ứng dụng hơn.
Cuối cùng, Cancun còn bao gồm một số đề xuất khác như PR 3175 và EIP-6493, nhằm tăng cường thêm tính bảo mật và tính nhất quán của mạng lưới, từ đó tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển lâu dài của hệ sinh thái Ethereum.
Tóm lại, bản nâng cấp Cancun sẽ là một cột mốc quan trọng trong hành trình phát triển của Ethereum, giúp nâng cao hiệu năng, tính bảo mật và khả năng mở rộng của mạng lưới, từ đó mang đến dịch vụ tốt hơn cho vô số ứng dụng trong tương lai.