Lịch sử các cuộc cách mạng công nghiệp đã chứng minh, công nghệ đột phá luôn mang đến những thay đổi sâu sắc, từ công cụ, tổ chức cho đến các thể chế xã hội. Ai nắm bắt được tinh hoa công nghệ, người đó sẽ định hình tương lai.
Trong cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư sắp tới, nhiều lĩnh vực công nghệ tiên phong liên tục xuất hiện: trí tuệ nhân tạo (AI), khoa học sự sống, Internet vạn vật (IoT), robot, năng lượng mới, vật liệu mới, in 3D... Mỗi công nghệ đều có tiềm năng làm đảo lộn cục diện và tác động mang tính cách mạng đến các ngành công nghiệp hiện tại. Nhưng đâu mới là công nghệ cốt lõi? Câu trả lời chính là blockchain.
Công nghệ blockchain là một mô hình ứng dụng mới, kết hợp các kỹ thuật máy tính như lưu trữ dữ liệu phân tán, truyền tải ngang hàng (peer-to-peer), cơ chế đồng thuận và thuật toán mã hóa. Ban đầu, blockchain nổi tiếng toàn cầu nhờ làn sóng đầu cơ Bitcoin.
Về bản chất, với tư cách một công nghệ thông tin, blockchain là một cơ sở dữ liệu chia sẻ, sở hữu các đặc tính nổi bật: mở, phi tập trung, phân tán, bất biến và không thể xóa.
Những đặc tính này giúp dữ liệu và thông tin được ghi chép đầy đủ, truy xuất nguồn gốc, minh bạch công khai và không thể giả mạo. Chính nhờ vậy, blockchain tự thân đã mang theo "niềm tin", mở ra triển vọng ứng dụng vô cùng rộng lớn. Cuốn sách Blockchain trong Kinh doanh nhận định, blockchain có khả năng cao trở thành "chìa khóa" mở ra cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư.
Sách lập luận rằng, trong số các công nghệ thúc đẩy cuộc cách mạng này - từ Internet vạn vật (IoT), thành phố thông minh, kinh tế chia sẻ, in 3D đến công nghệ sinh học - tất cả đều cần blockchain để kết nối với nhau.
Hơn thế, sức mạnh của blockchain không chỉ dừng ở việc kết nối các công nghệ riêng lẻ, mà còn ở khả năng giải quyết hàng loạt vấn đề thực tiễn, từ đó thay đổi nhận thức truyền thống và định hình lại tương lai thương mại. Qua cuốn sách, độc giả sẽ thấy blockchain giải quyết bốn thách thức lớn của xã hội hiện đại.
Thứ nhất: Giải quyết bài toán niềm tin.
Một đặc điểm nổi bật của blockchain là tính bất biến và không thể xóa. Một khi thông tin được xác minh và thêm vào chuỗi, nó sẽ được lưu trữ vĩnh viễn dưới dạng phân tán.
Trừ khi kiểm soát được hơn 51% số nút (thiết bị máy tính) trong hệ thống và buộc tất cả cùng chỉnh sửa theo ý muốn, nếu không, mọi thay đổi từ một nút đơn lẻ đều vô hiệu.
Ngay cả khi một bên vi phạm cam kết và cố xóa thông tin, điều đó cũng vô ích - vì cam kết trước đó vẫn có thể truy xuất được. Ứng dụng trong thương mại, công nghệ này giúp giảm thiểu nguy cơ gian lận - vốn khá phổ biến hiện nay, góp phần xây dựng thị trường minh bạch, lành mạnh và thanh lọc môi trường kinh doanh.
Thứ hai: Giải quyết bài toán bình đẳng.
Phát triển chia sẻ là chủ đề trọng yếu, đồng thời cũng là một trong những thách thức lớn của xã hội. Từ Cách mạng Công nghiệp lần thứ nhất đến thứ ba - từ động cơ hơi nước, điện, máy tính đến Internet - phương thức tạo ra của cải luôn thay đổi. Blockchain có khả năng tái thiết hệ thống phân phối thu nhập hiện hành.
Nhờ blockchain, mỗi cá nhân có thể thực hiện giao dịch phi tập trung và cung cấp đa dạng dịch vụ lao động trên toàn quốc để kiếm thu nhập.
So với các hình thức tự truyền thông (self-media) và làm việc bán thời gian trực tuyến hiện nay, blockchain có thể định lượng và ghi lại đóng góp của từng cá nhân lên chuỗi (on-chain), từ đó hình thành tài sản riêng của họ.
Đồng thời, khả năng truy xuất nguồn gốc (traceability) của blockchain cũng phát huy tác dụng trong các lĩnh vực như hỗ trợ giảm nghèo có mục tiêu và giám sát thuế đối với người giàu, thúc đẩy phân phối lại của cải và thu hẹp khoảng cách giàu - nghèo.
Thứ ba: Giải quyết bài toán an ninh.
Thách thức lớn nhất trong truyền tải mạng không nằm ở băng thông, mà ở tính an toàn. Đặc biệt, với Internet vạn vật (IoT) - hay còn gọi là "vạn vật kết nối" - thực chất vẫn là một dạng Internet, nhưng thay vì kết nối con người, nó kết nối các thiết bị với nhau.
Nếu thiếu biện pháp bảo mật, đời sống cá nhân và hoạt động kinh doanh của khách hàng sẽ bị phơi bày trước tin tặc. Trong cấu trúc mạng phân tán của blockchain, các thiết bị vận hành độc lập, đạt được sự đồng thuận mà không cần xác thực tập trung. Do đó, ngay cả khi một hoặc nhiều nút bị tấn công, toàn hệ thống vẫn duy trì được mức độ an toàn tương đối.
Thứ tư: Giải quyết bài toán người dùng.
Hiện nay, cấu trúc kênh phân phối bán lẻ chủ yếu theo mô hình: "nhà sản xuất (thương hiệu) → nền tảng giao dịch (nhà bán lẻ) → người tiêu dùng cuối".
Nhờ blockchain, nhà sản xuất có thể theo dõi toàn bộ quy trình từ nguyên liệu, sản xuất, xuất xưởng đến khi sản phẩm lên kệ và được bán ra, đồng thời nắm rõ phân bố của người tiêu dùng cuối.
Từ đó, họ hoàn toàn có thể phân tích khối lượng thông tin khổng lồ, theo dõi biến động thị trường, dự báo chính xác sự thay đổi nhu cầu, sớm xây dựng chiến lược ứng phó ở khâu cung ứng và triển khai các chiến dịch kích cầu phù hợp để tiếp cận trực tiếp từng người tiêu dùng một cách chính xác.
Mặc dù Trung Quốc rất coi trọng công nghệ blockchain, từng bước hoàn thiện hệ thống chính sách và khuôn khổ quản lý, thúc đẩy ngành phát triển mạnh và giành lợi thế dẫn đầu, vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại như thiếu nền tảng hạ tầng chung, chưa có tiêu chuẩn sản phẩm hóa và đánh giá, cũng như nhiều nền tảng giá trị chuỗi (value chain platforms) không tương thích, không thể kết nối với nhau. Điều này dẫn đến việc các hệ thống blockchain chủ lưu hiện nay vẫn chưa đủ khả năng hỗ trợ ứng dụng quy mô lớn trong thực tiễn thương mại.
Bên cạnh những thách thức, chúng ta cần nhận ra rằng tiềm năng vượt trội của blockchain đang thu hút ngày càng nhiều lực lượng thương mại tham gia. Các chuyên gia từ nhiều lĩnh vực và các nguồn vốn khác nhau đang đổ vào, và "cơ hội vàng" để khai thác blockchain đã chính thức mở ra - con tàu của cuộc cách mạng công nghệ mới sắp giương buồm khởi hành.