Yeni Koronavirüs (COVID-19) salgınıyla mücadelede, büyük veri ve yapay zeka gibi teknolojilerin değeri toplum nezdinde net bir şekilde görüldü. Ancak sektör içinde yüksek beklentilerle yaklaşılan blokzincir (blockchain) teknolojisi, bu kez beklenen performansı sergileyemedi.
Beijing Business Daily gazetesi, blokzincir sektörünün salgına nasıl tepki verdiğini değerlendirmek amacıyla çeşitli sektör profesyonelleri ve uzmanlarla görüştü. Bu görüşmeler, salgın koşullarında sektörün mevcut durumunu anlamaya yönelikti.
Bazı profesyoneller açıkça ifade etti: “Bu salgın sürecinde blokzincir teknolojisinin performansı, henüz olgunlaşmamış bir çocuk gibiydi; kısa vadede büyük bir sınavı geçmeye hazır değil.” Diğer analistler ise blokzincir şirketlerinin daha güçlü bir ekip çalışması yeteneği geliştirmesi gerektiğini vurguladı. Ayrıca, salgın süresince yurtdışı iş ortaklarının nasıl etkin bir rol oynayacağı da kurum yöneticilerinin üzerinde düşünmesi ve stratejik olarak planlaması gereken bir konu.
Blokzincir'in de Verimlilik Sorunu Var
Salgın döneminde blokzincir sektöründe sıkça duyulan bir terim var: “Dağınık” (distributed) çalışma.
Li Xian (takma ad), sektörde çalışan bir profesyonel. 9 Şubat itibarıyla şirketi “dağınık” çalışma modeline geçeli on gün olmuştu. Beijing Business Daily'e yaptığı açıklamada, bu kavramın dünyanın herhangi bir yerinden çevrimiçi işbirliği yazılımları aracılığıyla çalışmayı ifade ettiğini söyledi. Bu durum, blokzincir topluluğundaki birçok anonim geliştiriciye benziyor: Çoğu zaman görünmezler, ancak görevlerini düzenli olarak yerine getirirler.
“Ekranın arkasındaki kişinin genç bir kız mı yoksa ayak parmağını kaşıyan bir erkek mi olduğunu asla bilemezsiniz…” şakasını yapan Li Xian, aslında blokzincir sektöründe “dağınık” çalışmanın yeni bir kavram olmadığını belirtti. Uzaktan çalışma verimliliğini sağlamak için çalışanlar günlük raporlama ve çevrimiçi toplantılar yapıyor; aynı zamanda düzenli iş özetleri sunuyorlar. Birçok çevrimiçi yürütülebilen iş aksamadan devam ediyor. Ancak yine de, fiziksel ortam gerektiren bazı proje başlangıçları ve iş birlikleri ciddi şekilde etkilenmiş durumda. Salgın nedeniyle pek çok yüz yüze işbirliği gerçekleştirilemiyor ve temelde durma noktasına gelmiş görünüyor.
Li Xian, Beijing Business Daily'e yılbaşı öncesinde Wuhan'a bir işbirliği görüşmesi için gitmeyi planladığını, ancak salgın nedeniyle bu planın iptal edildiğini anlattı. Wuhan dışındaki diğer şehirlere yapılacak yüz yüze ziyaretler de mümkün olmamış. Ayrıca, “dağınık” çalışma moduna geçilmesine rağmen, verimlilik ve iletişim konusunda küçük veya büyük çeşitli sorunlar yaşanıyor.
Li Xian'ın sektördeki meslektaşı Liu Gang (takma ad) ise beş gündür saçını yıkamamış; her gün yiyip uyuyor, uyuyup yiyor. Ancak Li Xian'dan farklı olarak Liu Gang, 2019 sonunda bir blokzincir girişimindeki operasyon görevinden ayrılmıştı. 2020 başında yeniden harekete geçmeyi planlıyordu, ancak yeni bir iş teklifinden önce salgın geldi. Aylardır evde kalan Liu Gang'ın tek umudu, salgının en kısa sürede bitmesi ve sektörün normale dönmesi.
Bir internet devinin blokzincir iş birimi sorumlusu Qin Ming (takma ad), Beijing Business Daily'e yaptığı değerlendirmede şunları söyledi: “Bu salgın, blokzincir sektörünün genel gelişimi üzerinde hem olumsuz hem de olumlu etkiler bıraktı. Bir yandan, sektör için büyük bir sınava dönüştü; özellikle ticari faaliyetler ve proje bağlantıları açısından ciddi etkiler yarattı. Proje gecikmeleri ve işbirliklerinin sekteye uğraması gibi durumlar yaşandı. Bu durum, nefes almaya yeni başlamış küçük ve orta ölçekli blokzincir işletmeleri için özellikle zorlayıcı oldu. Ancak diğer yandan, bu sınav sektör için bir fırsat da yarattı. Salgın, blokzincir sektörünü sağlıklı bir gelişim için sağlam bir temele ihtiyaç duyduğu gerçeğiyle yüzleştirdi. Bu temel; teknik altyapıyı, iş modelini ve sektör ekosistemini kapsamalı. Ancak bu şekilde sektör, dış çevre değişikliklerinden aşırı etkilenmeden, ani pozitif gelişmelerle mantıksız bir çılgınlığa sürüklenmeden veya ciddi darbelerle aniden çökmeden yoluna devam edebilir.”
Diğer sektör meslektaşları gibi Qin Ming de şirketinin bazı iş alanlarının salgından etkilendiğini kabul etti. Bunun ana nedeni, hükümet ve kurum gibi iş ortaklarıyla yürütülen ortak projeler. Çünkü bu projelerin başlangıç aşamasında yoğun ticari faaliyetler, koordinasyon ve görüşmeler gerekiyor. Bu süreçlerin içeriği çok hassas olduğu için, uzaktan video veya telefon görüşmeleriyle tam olarak yürütülmesi mümkün değil. “Ancak, geliştirdiğimiz standart ürünlerin geliştirme çalışmaları, önceden oluşturduğumuz olgun süreçler ve kurallar sayesinde aksamadan devam ediyor. Dolayısıyla, salgın nedeniyle uzaktan çalışmaya geçişin bu süreç üzerindeki etkisi ihmal edilebilir düzeyde.”
Tamamlanmamış Ekosistemde Verilerin Zincire Kaydı
Büyük bir sınav olan salgın koşullarında, kendi bazı iş alanları kısıtlanmış olsa da, blokzincir sektörü kendi yöntemleriyle mücadeleye katkı sunmaya devam ediyor.
Blokzincirin güven mekanizması, salgınla mücadelede güvenilir bağlantılar sağladı. Beijing Business Daily'in gözlemlerine göre, salgın sürecinde birden fazla blokzincir kuruluşu harekete geçti. Bunlardan bazıları, bağış kuruluşları ve vakıfları dahil eden bir blokzincir ağı kullanarak bağış verilerini zincire kaydetmeye başladı. Bu işlem, bilgi şeffaflığını ve güvenilirliğini artırırken, bağış malzemelerinin ve fonlarının kullanımını izlemeye ve yönetmeye yardımcı oldu; aynı zamanda malzeme dağıtım sürecini optimize etti. Bazı kuruluşlar ise ülkenin ilk blokzincir tabanlı salgın izleme platformunu duyurdu. Bu platform, tüm eyalet ve şehirlerdeki COVID-19 gelişmelerini gerçek zamanlı takip ederken, ilgili salgın verilerini zincire kaydediyor.
Ayrıca, 7 Şubat'ta Alipay, salgınla mücadele için tıbbi malzeme bilgi hizmet platformunu yayınladı. Diğer platformlardan farklı olarak bu platform, AntChain blokzincir teknolojisini kullanarak tıbbi malzeme talebi, arzı ve taşıma süreçlerine ilişkin bilgileri doğruluyor ve zincire kaydediyor. Aynı zamanda Alipay, salgınla ilgili mini program geliştiricilerine blokzincir hesaplama gücü desteği için kalıcı ücretsiz erişim ve özel fon desteği sağladı.
Alipay ile aynı hızda harekete geçen bir diğer kuruluş da Du Xiaoman oldu. 9 Şubat'ta Beijing Business Daily'e verilen bilgiye göre, Du Xiaoman salgınla mücadele kapsamında izlenebilirlik, kanıt saklama, süreç yönetimi, veri yönetimi ve kullanıcı bağlantısı gibi çok yönlü uygulama alanlarını araştırıyor. Bir yandan, çoklu tarafların süreç ve finans verilerini entegre etmeyi ve veri doğruluğunu sağlarken geleneksel süreç akışını korumayı hedefliyor. Diğer yandan, kullanıcıları sadece bağışçı olarak değil, aynı zamanda denetleyici ve katılımcı olarak platforma dahil ederek, fonların nereye gittiğini görebilmelerini sağlıyor.
Konuya ilişkin, Şanghay Uluslararası Ticaret ve Ekonomi Üniversitesi Yapay Zeka ve Dönüşüm Yönetimi Enstitüsü Blokzincir Teknolojisi ve Uygulamaları Araştırma Merkezi Müdürü Liu Feng, blokzincirin teknoloji ve algoritmalar aracılığıyla doğal bir güven sistemi kurmak için kullanılan bir araç olduğunu belirtti. Dolayısıyla, günümüzde toplumsal tartışmalarda sıkça gündeme gelen hayırseverlik bağışlarının güvenilirliği sorununa blokzincir teknolojisiyle çözüm önerilebilir. Somut olarak bu, dağıtılmış defter (distributed ledger) ve zincire kaydedilen bilgilerin değiştirilemezliğine dayanan bir yapı üzerinden, şube düzeyinde düğüm tabanlı güven bilgisi dosyalarının oluşturulması ve yönetilmesini; mevcut yasalar çerçevesinde akıllı sözleşmelerin hazırlanıp makine tarafından otomatik olarak yürütülmesini; bağış malzemelerinin ve dağıtım zincirinin blokzincir iş tarayıcısında şeffaf bir şekilde duyurulmasını kapsar. Böylece hayır kuruluşlarının güvenilirliği artırılabilir.
Ancak, çok sayıda kuruluşun çabalarına rağmen sektörde hâlâ çözülmesi gereken kritik zorluklar var. Qin Ming, Beijing Business Daily'e yaptığı açıklamada, mevcut zorlukların üç ana noktada yoğunlaştığını belirtti: Kuruluşların temel altyapılarının zayıf olması ve temel teknolojilerin henüz yeterince gelişmemiş olması; iş senaryolarının derinlemesine keşfedilmemesi ve bu senaryolarda ortak standartlar ile uygulama modellerinin henüz oluşmamış olması; herkesin kendi işini yapması ancak hiçbirinin işini tam anlamıyla iyi yapamaması nedeniyle, tüm ekosistemin henüz şekillenmemiş olması.
Qin Ming şu görüşü dile getirdi: “Aniden patlayan bu büyük sınav karşısında blokzincir neden şaşkına dönmüş ve bir çocuk gibi davranmıştır? Kanıt saklama ve izlenebilirlik üzerine çalışan bazı profesyoneller bile kendi çalışmalarını görüp utanıyor. Bu durum, blokzincirin genel gelişiminin henüz emekleme aşamasında olduğunu ve büyük bir sınava hazırlanmak için yeterli kapasiteye sahip olmadığını gösteriyor.”
Ayrıca Liu Feng, Beijing Business Daily'e yaptığı açıklamada, bazı kuruluşların harekete geçmesine rağmen, yaygın olarak beklenen blokzincir tabanlı bilgi izleme ve aracısız blokzincir finans hizmetlerinin bu salgında doğrudan ve etkili bir şekilde kullanılamadığını kabul etti. Bu durum, blokzincir teknolojisinin reel sektörlere entegrasyonu açısından daha fazla çaba harcanması gerektiğinin açık bir göstergesi. Ayrıca, salgın sürecinde yeni teknolojiler ve araçlarla ilgili anlık yoğun trafiğin arttığı gözlemlenirken, blokzincir altyapısının performansı ve işleme kapasitesi açısından hâlâ büyük zorluklar bulunuyor.
Artış Potansiyeli Barındıran Gelecek
Beklenen performansı sergileyememiş ve uygulama alanlarında hâlâ zorluklar yaşanıyor olsa da, birçok kişi Beijing Business Daily'e yaptığı açıklamada, bu salgının blokzincir sektörüne getirdiği etkinin zorluklardan çok fırsatlar sunduğunu vurguladı.
Liu Feng'in ifadesiyle: “Salgın, bazı yeni başlayan işletmeler için operasyonel daralma ve gelir kaybı riski taşıyor. Bu küçük işletmeler için gelir kaynaklarını çeşitlendirmek ve maliyetleri kontrol altına almak büyük bir sınav olabilir. Ancak, ‘dağınık’ çalışma ve çevrimiçi tüketim davranışlarının yarattığı büyük artış potansiyeli de göz ardı edilemez. Blokzincir sektörü doğası gereği merkeziyetsiz işbirliğine yatkın olduğundan, üretim veya hizmet süreçleri tamamen fiziksel ortama bağlı olan geleneksel işletmelere kıyasla, bu sektörün etkilenme ölçüsü çok daha düşük.”
Ayrıca, Fudan Üniversitesi Zhangjiang Enstitüsü Profesörü ve Dijital Ekonomi Araştırma Merkezi İcra Direktörü Chen Wenjun da bu salgının blokzincir sektörü için hem bir sınav hem de bir fırsat olduğunu belirtti. Sınav yönü, blokzincir sektörünün uzaktan çalışma koşullarında geliştirme süreçlerini aksatmadan sürdürme yeteneğine; salgın yaşamayan yabancı teknoloji şirketleriyle rekabet etme yöntemlerine; salgınla mücadele eden saha aktörleri ve tedarik zinciri ortaklarıyla işbirliği kurma yollarına dayanıyor. Ancak Chen Wenjun, salgın sürecinde dijital kamu yönetimine yönelik artan ihtiyaçların blokzincir için mükemmel bir kullanım alanı oluşturduğunu da vurguladı. Ayrıca, endüstriyel dijitalleşme ihtiyacının artması, blokzincir teknolojisine yönelik talebi artırırken uygulama sürecini de hızlandıracak.
Chen Wenjun'un görüşüne göre, salgın koşullarında kuruluşlar daha güçlü bir ekip çalışması yeteneği kazanmalı. Uzaktan işbirliği nasıl sağlanacak? Yurtdışındaki şubeler ve iş ortakları salgın sürecinde nasıl etkili bir rol üstlenecek? Bu soruların cevapları, kurum yöneticileri tarafından düşünülmeli ve stratejik planlamaya dahil edilmeli.
Liu Feng şu görüşü paylaştı: “Blokzincir sektöründeki kuruluşlar, kendi faaliyet alanlarına özel olarak teknoloji ile iş modelini entegre etmeli. Teknolojinin getirdiği doğruluk ve verimlilik artışları sayesinde, ileri teknolojiler günlük yaşam ve iş hayatına entegre edilebilir. Bu da halkın memnuniyetini ve hizmet kalitesini artırır.”
Bir blokzincir şirketi iş birimi sorumlusu ise doğrudan şu görüşü dile getirdi: “Blokzincir teknolojisinin salgınla mücadeledeki rolü açısından bakıldığında, sektörün şimdi hemen bir kullanım senaryosu bulup blokzincirin yeteneklerini sergilemeye çalışmasının doğru olmadığını düşünüyoruz. Büyük bir sınavda blokzincirin beklenen performansı gösterememesi utanılacak bir durum değil; ancak bu performansa hileyle ulaşmaya çalışmak utanılacak bir durumdur. Aksine, sektörün şimdi yapması gereken en doğru iş, yaşadığı sorunları, yönünü ve eksikliklerini soğukkanlılıkla değerlendirmek ve sessizce çalışarak, sektörü sağlam temellere oturtmak, alçakgönüllü bir gelişme sürecine sokmak ve sürekli gelişimini sağlamaktır. 2020 yılında blokzincir, sahte bir refaha değil, belki de salgının sektör için bir uyarı işareti olmasına tanıklık edebilir.”