Web3, kurucuları, token sahiplerini, geliştiricileri ve kullanıcıları bir araya getiren, gerçek anlamda kullanıcıların yönettiği merkeziyetsiz bir internet oluşturan dinamik bir ekosistemdir. Sadece birkaç yıl içinde, basit altyapı ve vizyonlardan yola çıkan Web3, finans, sanat ve tedarik zinciri yönetimi (otomatikleştirilmiş varlık yönetimi, parametrik sigorta ve gayrimenkul tokenizasyonu gibi) gibi çeşitli sektörlere yayılan yenilikçi kullanım alanlarına evrildi.
Bu makalede, öncelikle Web3 ölçümlerinin neden değiştiği ve daha sağlam ölçümlerin Web3 ekosistemine nasıl değer katacağı ele alınacak. Ardından, protokollerin benimsenme oranını ölçmek, farklı geliştirici topluluklarının büyüme eğilimlerini karşılaştırmak, kullanıcı etkinliğini analiz etmek ve Web3'ün yaratabileceği değeri tahmin etmek için kullanılan çeşitli Web ölçümleri detaylı bir şekilde açıklanacak. Web3 ekonomisi ile gerçek dünya arasındaki bağ giderek güçlendikçe, bu yeni ölçümler de ortaya çıkmıştır.
Önemli Noktalar
Mevcut eğilimlere göre, Web3 kullanıcı sayısının 2031 yılına kadar bir milyara ulaşması bekleniyor.
Web3 sistemlerinin yaratacağı değerin 827 trilyon dolar olması öngörülüyor.
-
Kripto kullanıcı ücretleri ve Gerçekleştirilen İşlem Değeri (TVE), Web3 ekosistemi hakkında daha derin analizler sunan yeni ölçütler olarak öne çıkıyor.
Web3 Metrikleri Nasıl Evriliyor?
Mevcut Web3 metrikleri, ekosistemin büyümesini takip etmek için elbette kullanışlıdır. Ancak, ekosistemin katılımcıları bu metriklere fazla güvenebiliyor. Piyasa, Toplam Kilitli Değer (TVL) gibi göstergelere dayanarak projeleri ödüllendirdiği için, projeler de ürün-pazar uyumu ve gerçek dünya uygulamalarından ziyade bu tür rakamlara odaklanma eğiliminde. Bu nedenle, protokollerin temel yapı taşlarını daha iyi yansıtan, dApp geliri, günlük aktif kullanıcı sayısı ve Gerçekleştirilen İşlem Değeri (TVE) gibi daha sağlam ölçütlere ihtiyacımız var.
Web3 ekosisteminin dinamik yapısını daha iyi anlamamızı sağlayan çeşitli yenilikçi metrikler ortaya çıkıyor. Web3'ün gelişimini kapsamlı bir şekilde değerlendirebilmek için yatırım, geliştirici, kullanıcı ve genel ekosistem boyutlarını kapsayan çok yönlü bir metrik seti kullanmak gerekiyor.
Web3 metriklerindeki bu değişimi tetikleyen başlıca trendler şunlar:
Sermaye — Web3 ekosistemi olgunlaştıkça ve faiz oranları yükseldikçe, sermaye artık gelir, maliyet verimliliği ve genel değer yakalama gibi ekonomik sürdürülebilirlik metriklerine odaklanıyor.
Geliştiriciler — Web2 geliştiricilerinin Web3 ekosistemine geçişini kolaylaştıracak yeni araçların ortaya çıkması.
Kullanıcılar — Çeşitli ölçeklenebilirlik çözümlerinin gelişimi yakında bir dönüm noktasına ulaşacak; işlem ücretleri önemli ölçüde düşecek ve Web2 hizmetleriyle rekabet edebilecek seviyeye gelecek.
Ekosistem — Chainlink gibi temel Web3 altyapıları, ekosistemi gerçek dünya varlıklarıyla birleştiriyor.
Aşağıdaki ölçütler, Web3 ekosisteminin mevcut durumunu tam olarak yansıtmasa da, genel yönünü belirlememize ve yeni Web3 ekonomisini değerlendirmek için daha sağlam bir çerçeve sunmamıza yardımcı oluyor.
Protokolün Ekonomik Gücünü Ölçen Göstergeler
Toplam Kilitli Değer (TVL)
Toplam Kilitli Değer (TVL), bir protokolde kilitlenmiş dijital varlıkların dolar cinsinden toplam değerini ifade eder. "Kullanıcı sayısı" gibi, uygulama kullanımını ve büyüme hızını ölçen diğer metriklerden farklı olarak TVL, protokolün yönettiği toplam varlık değerini ölçer. Bu değere, protokole büyük likidite sağlayan "balina" yatırımcılar da katkıda bulunur.
Yield farming, 2020'deki DeFi Summer ile popüler hale geldi ve TVL'yi Web3 projelerini karşılaştırmak için temel bir ölçüt haline getirdi. Örneğin, 21 Ekim 2020'de Aave'nin TVL'si 899 milyon dolar iken, bir yıl sonra bu rakam 18,97 milyar dolara yükseldi.
Aave'nin TVL'si, DeFi Summer döneminde 20 katın üzerinde bir artış gösterdi.
Web3'ün gelişimiyle birlikte, gerçek dünya varlıkları da giderek daha fazla blokzincir üzerinde tokenleştiriliyor. Bu durum, Web3 ile fiziksel dünya ekonomisi arasındaki entegrasyon seviyesini etkili bir şekilde yansıtan bir gösterge olarak karşımıza çıkıyor. "Gerçek Dünya Değeri", blokzincir üzerinde temsil edilen tüm varlıkların toplam değerini ifade eder. Bu varlıklar arasında gayrimenkul, ABD doları ile desteklenen stablecoin'ler, karbon kredileri ve emtia ürünleri yer alır.
Dünya Ekonomik Forumu tahminlerine göre, Web3 sistemleri küresel ekonomide 827 trilyon dolar değerindeki varlığı harekete geçirme potansiyeline sahip. Web3'ün gerçek dünya ile bağları güçlendikçe ve geleneksel altyapı sistemleri, güvenilir ve minimum güvene dayalı yapılarla desteklendikçe, gelecekte çok daha fazla gerçek dünya varlığı blokzincire taşınacak. Bu varlıklar, zincir üzerinde güvenle saklanacak ve DeFi ile diğer merkeziyetsiz uygulamalarda (dApp'ler) kullanılabilecek.
Web3, trilyonlarca dolarlık değeri zincir üzerine taşıma potansiyeline sahip.
Ethereum L2'deki TVL
Ethereum, tek bir blok zincir yapısından modüler bir sisteme doğru evriliyor. Eskiden tüm işlemler ana zincir üzerinde gerçekleştirilirken, bugün giderek daha fazla merkeziyetsiz uygulama (dApp), Arbitrum, Optimism, zkSync ve Starknet gibi L2 ağlarında faaliyet gösteriyor. L2'lerdeki Toplam Kilitli Değer'in (TVL) büyüme hızını takip etmek, Ethereum'un ölçeklenebilirlik yol haritasının ilerleyişini ve likiditenin durumunu etkili bir şekilde değerlendirmemizi sağlıyor.
Ethereum L2 Ağlarındaki Toplam Kilitli Değer (TVL)
dApp Geliri
dApp geliri, bir protokolün kullanıcılardan topladığı işlem ücretlerini ifade eder. Bu metrik, L1 blok zincirlerinin, altyapı hizmetlerinin ve merkeziyetsiz uygulamaların performansını değerlendirmek için kullanılabilir.
dApp geliri, erken aşamadaki Web3 girişimleri ve büyüme odaklı projeler için kritik bir ölçüt olmasa da, bugün birçok olgun proje bu metriğe odaklanmaya başladı. Synthetix'in kurucusu Kain Warwick'ın da belirttiği gibi: "Bana kalırsa, kripto dünyasında kullanıcı ücretleri bir sonraki aşamanın en önemli göstergesi olacak."
dApp geliri, Web3 ekosistemi için giderek daha kritik bir ölçüt haline geliyor. Bunun başlıca nedenleri şunlardır:
dApp geliri, Web3 hizmetlerine yönelik nihai kullanıcı talebini doğrudan yansıtır ve uzun vadede sürdürülebilir iş modellerini ayırt etmemize yardımcı olur.
L2 ölçeklendirme çözümleri, Web2 hizmetleriyle rekabet edebilmek için son derece düşük işlem ücretleri sunuyor. Bu nedenle, projeleri karşılaştırırken dApp geliri kritik bir ölçüt olarak öne çıkıyor.
Geleneksel yatırımcılar da genellikle değerlemeyi gelir üzerinden yapar. Yüksek getiri potansiyeli sunan ekosistemler daha fazla sermaye çeker.
dApp'lerin ürettiği gelir, temel blokzincir ve altyapı hizmetlerine de kaynak sağlayabildiği için, Web3 ekosisteminin başarısında kritik bir faktördür.
Web3 Verimliliğini Ölçmek İçin Geliştirici Göstergeleri
GitHub Yıldız Sayısı
GitHub kullanıcıları, bir kod deposunu daha sonra kullanmak üzere kaydetmek veya projeye destek olmak amacıyla "yıldızlayabilir" (star). Yıldız sayısının yanı sıra, deponun dallanma (fork) sayısı ve katkıda bulunan kişi sayısı da projenin etkisini gösteren önemli göstergelerdir.
İlk blokzincir olan Bitcoin'in GitHub deposundaki yıldız sayısı, diğer projelerin yaklaşık üç katıdır; bu da Bitcoin'in sektördeki yerini açıkça ortaya koymaktadır. Son dönemde birçok başka blokzincir de büyük ilgi görmüştür. Örneğin, geçtiğimiz yıl hızla büyüyen Solana'nın deposu 9.300 yıldıza sahiptir ve bu sayı, 18.100 yıldıza sahip olan Solidity deposunun yarısına yakındır.
Web3.js kod deposundaki yıldız sayısındaki artış da dikkat çekici bir gelişme. Bu artış, ekosistemde ne kadar Web3 ön yüz geliştiricisinin aktif olduğunu gösteriyor.
Bitcoin, Solidity, Web3.js, Solana ve AvalancheGo'un GitHub depolarındaki yıldız sayıları.
Aylık Aktif Geliştirici Sayısı
Toplam geliştirici sayısı, belirli bir blokzincir ağı üzerinde aktif olarak çalışan programcıların sayısını ifade eder.
Ethereum, akıllı sözleşme platformu olarak ilk öncüdür ve blokzincir sektöründe pek çok erken dönem yeniliğe ve gelişmeye öncülük etmiştir. Ekosistemi ileri taşımak için zengin bir geliştirici topluluğu oluşturmuş, kapsamlı geliştirici araçları ve kaynaklar sunmuştur. Aşağıdaki grafikte, Solana'nın büyüme eğiliminin erken dönem Ethereum'a benzediğini görebilirsiniz.
Aralık 2020 ile Aralık 2021 arasındaki aylık aktif geliştirici artışı.
Kullanım durumunu ölçen kullanıcı metrikleri
Benzersiz zincir adresleri
Benzersiz zincir adresleri, bir blokzincir üzerindeki farklı adreslerin toplam sayısını ifade eder. Bu metrik, Web3'ün hızlı büyümesini sağlayan ağ etkisini ve blokzincir teknolojisinin ne kadar kişiye ulaştığını gösterdiği için oldukça önemlidir.
Tüm blokzincirlerdeki benzersiz adreslerin toplam sayısını ölçmek, Web3'ün genel kullanım oranını değerlendirmemize yardımcı olur. Farklı blokzincirlerdeki aktif adresleri karşılaştırmak ise, çeşitli blokzincir ekosistemlerini analiz etmemizi sağlar.
Ethereum üzerindeki benzersiz adreslerin büyüme eğilimi.
Ayrıca, zincir üstü benzersiz adresleri internet kullanıcı sayılarıyla da karşılaştırabiliriz. Web3, internetin bir üst versiyonu olduğu için, mevcut aktif zincir üstü adreslerini internetin ilk dönemlerindeki kullanıcı sayılarıyla kıyaslamak mümkün.
a16z'nin "2022 State of Crypto" raporuna göre, Ethereum'un şu anda 7 ila 50 milyon arasında aktif kullanıcısı bulunuyor. Bu da Web3'ün mevcut benimsenme seviyesinin, 1995 yılındaki internetle büyük benzerlik gösterdiğine işaret ediyor. Bu eğilim sürdüğü takdirde, 2031 yılında Web3 kullanıcı sayısının 1 milyara ulaşması ve internetin 2005'teki gelişim aşamasına denk gelmesi bekleniyor.
Web3'ün benimsenme oranı, erken dönem internetle oldukça benzer bir seyir izliyor.
Günlük Aktif Kullanıcılar (DAU)
Günlük aktif kullanıcı (DAU), bir uygulamanın her gün işlem yapan veya etkileşime giren kullanıcı sayısını ifade eder. Zincirüstü aktif adresler ağın genel büyümesini yansıtırken, DAU ise belirli bir uygulamanın başarısını ölçmek için daha doğrudan bir gösterge sunar.
Bu metrik, hangi hizmetlerin yoğun olarak kullanıldığını net bir şekilde ortaya koyar. Geliştiriciler de bu sayede kullanıcıların benimsediği başarılı senaryoları önceliklendirerek geliştirme ve ölçeklendirme fırsatı yakalar.
NFT platformu OpenSea'ın günlük aktif kullanıcı grafiği.
Web3'ün Gerçek Dünyadaki Etkisini Ölçen Ekosistem Metrikleri
Kripto Piyasa Değeri
Kripto piyasa değeri, Web3 ekosistemindeki tüm tokenlerin toplam değerini ifade eder. Bu gösterge, Web3 sektörünün genel finansal sağlığını ölçmenin yanı sıra, ayı ve boğa piyasalarını ayırt etmek için de kullanılabilir. Şimdi, Web3 sektörünün piyasa değerindeki büyüme eğilimine bir göz atalım. Sektörün toplam piyasa değeri, 2017 başında 17 milyar ABD Doları seviyesindeyken, Kasım 2021'de 2,9 trilyon ABD Dolarına ulaşmıştır.
Eylül 2019'dan itibaren kripto piyasa değeri.
Bitcoin Dominansı
Aşağıdaki Bitcoin dominansı grafiği, toplam kripto piyasa değeri içindeki çeşitli tokenların payını göstermektedir. Bitcoin'in kendi değeri istikrarlı bir şekilde artsa da, tüm kripto ekosisteminin daha hızlı büyüdüğü ve canlı bir yapı sergilediği görülüyor. Bu eğilim devam ettikçe, güvenli, merkeziyetsiz ve güvenilir bir çapraz zincir birlikte çalışabilirlik protokolüne olan ihtiyaç daha da belirgin hale gelecektir.
Bitcoin en büyük pazar payına sahip olsa da, bu hakimiyeti giderek azalıyor.
Stablecoin Toplam Arzı
Stablecoin'ler, tüm DeFi ekosisteminin büyümesini destekleyen kritik bir on-chain finans aracıdır. Fiat para birimlerine sabitlenen bu token'lar, on-chain kullanıcıların fiyat istikrarı sunan varlıklara erişmesini sağlar. Web3 ekosisteminde bir ödeme aracı olarak kullanılmalarının yanı sıra, yield farming gibi diğer DeFi uygulamalarında teminat olarak da işlev görürler.
İşlem Hacmi
İşlem hacmi, belirli bir süre içinde gerçekleşen toplam işlem sayısını ifade eder. Ethereum ekosisteminin günlük işlem hacmi, 2020 başlarındaki 500.000 seviyesinden 2022 Ağustos ayında 1 milyona yükselerek iki katına çıktı.
Kripto piyasasının piyasa değeri, ekosistemin finansal sağlığını yansıtırken, işlem hacmi işlem kapasitesinin büyüme potansiyeline işaret eder. Ekosistemler büyümeye devam ettikçe, L2 ağlarındaki işlem hacmi kritik bir ölçüt haline gelecektir.
Ethereum’un toplam işlem hacmi son iki yılda yaklaşık iki kat arttı.
Teminat Altında Tutulan Toplam Değer (TVS)
TVS, oracle’lar gibi kritik altyapı bileşenleri tarafından teminat olarak tutulan ve ABD doları cinsinden ifade edilen toplam varlık değerini gösterir. Chainlink oracle’ları, zincir üstü akıllı sözleşmelere fiyat verileri, hava durumu bilgileri, spor müsabakası istatistikleri ve rezerv kanıtları gibi veriler sağlar. Örneğin, 17 Ekim 2022 itibarıyla Chainlink Price Feeds, Compound protokolünde 1 milyar doların üzerinde stablecoin’i teminat altına almıştır ve bu tutar Chainlink’in TVS değerine dahil edilmiştir.
TVS, bir tahmin ağı tarafından güvence altına alınan blokzincir ağlarının dış sistemlere ve gerçek dünya ekonomisine bağlanmasını sağlayan, aynı zamanda yüksek düzeyde güven azaltımı ve güvenlik sunan kritik bir ölçütür.
Chainlink'in TVS değeri, Aralık 2020'de 7 milyar dolar seviyesindeyken, Ekim 2022'ye gelindiğinde %300'lük bir artışla 20 milyar dolara ulaştı.
Gerçekleştirilen İşlem Değeri (TVE)
TVE, bir protokolün belirli bir süre içinde gerçekleştirdiği işlemlerin toplam parasal değerini ölçen bir Web3 göstergesidir. Bu değer, protokol üzerinden geçen her işlemin dolar cinsinden değerinin toplanmasıyla hesaplanır. Örneğin, bir kullanıcı Aave üzerinden 100 dolar değerinde ETH ödünç alır ve fiyat bilgisi için Chainlink Price Feed'i kullanırsa, bu işlemin TVE'si 100 dolar olarak kaydedilir.
TVS, belirli bir anda kritik Web3 altyapısı tarafından korunan değeri gösterirken; TVE, belirli bir zaman diliminde üretilen faaliyetlerin toplam değerini yansıtır. Bu nedenle TVE, Web3 ekosistemi hakkında daha derin bir anlayış sunan ileri düzey bir ölçüttür.
Chainlink'in 2022 yılındaki İşlem Değeri (TVE), 6 trilyon ABD Doları'nı aştı.
Yükselen Web3 Ekonomisi
Web3 sürekli gelişirken, projeler de yeni nesil uygulamalar inşa etmek, daha fazla geliştirici ve kullanıcı çekmek ve nihayetinde daha fazla değer yaratmak için çeşitli teşvik mekanizmaları kullanıyor. Bu olumlu geri besleme döngüsü, Web3 ekosisteminin büyümesini sürdürüyor. Daha geniş bir perspektiften bakıldığında, Web3'ün gelişim yolu, yükselen ekonomilerin kalkınma sürecine benziyor. Sektör, temel altyapıyı kurmak ve verimliliği artırmak için sermaye çekiyor. Şimdi ise tüm ekosistem, yeni pazarlara açılmaya hazırlanıyor.
Bu süreçte Chainlink'in merkeziyetsiz oracle ağları, akıllı sözleşmelerin güvenli ve sorunsuz bir şekilde gerçek dünyaya bağlanmasını sağlayarak kritik bir rol oynuyor. Böylece Web3 ekosisteminin, gelişmiş pazarlardaki olgun sektörlerle etkileşime girmesinin önü açılıyor. Chainlink'in güvene dayalı minimum hizmetleri Web3 ekonomisini daha geniş alanlara taşırken, Chainlink'in İşlem Değeri (TVE) de Web3'ün küresel ekonomi üzerindeki genel etkisini anlamamızı sağlayacak önemli bir ölçüt haline geliyor.