Yazar: Nichanan Kesonpat
Çeviri: Rachel
DAO'lar, kripto dünyasında yeni bir alan olsa da henüz yeterince olgunlaşmış değil. 1000'den fazla Snapshot alanı, 700.000 oy hakkına sahip yönetim tokeni sahibi ve 10 milyar doları aşan DAO fonları, internet tabanlı organizasyonların tüm operasyonel alanlarında büyük bir değer yaratma potansiyeli olduğunu gösteriyor.
İnternet, büyük ölçekli insan koordinasyonunu mümkün kıldı. Web3 üzerine kurulan DAO araçları ise, bir ürün veya topluluk geliştikçe, ilgili taraflar arasında sinerji yaratmayı ve ortak hedefler doğrultusunda tutarlı kalmalarını sağlamak için teşvik mekanizmalarını tasarlamamıza ve yönetmemize olanak tanıyor.
Geçen yıl DeFi'nin 7 milyar dolardan 90 milyar dolara fırlamasıyla kıyaslandığında, DAO ekosistemi hâlâ emekleme aşamasında.
DAO Araçlarının Geleceği
İster ürün geliştirme (Sushi), yatırım (The LAO, MetaCartel Ventures), NFT koleksiyonu oluşturma (FlamingoDAO, PleasrDAO) ister hizmet sunma (RaidGuild, LexDAO) amacıyla kurulmuş olsun, tüm DAO'lar büyürken aynı temel zorluklarla karşılaşır:
1. Anlamlı katkı sağlama eşiğini nasıl düşürebiliriz?
DAO'lara katkı her yerden gelebileceği için, farklı katkı türlerini (örneğin, ödüllü görevler, DAO'ya özel metrikler) sınırlamak ve ölçmek için kullanılan araçlar, öncelikler konusunda ortak bir anlayış oluşturur. Bu sayede katılımcılar, farklı katılım seviyelerinde nasıl ödüllendirileceklerini bilirler. Para ödülünün yanı sıra, DAO'lar değerlerine uyumlu katılımcıların daha fazla sorumluluk almasını ve DAO ile birlikte büyümesini sağlamak için itibar sistemlerinden de yararlanabilir.
2. Merkeziyetsizliği korurken operasyonel verimliliği nasıl sağlarız?
Uzun vadede, merkeziyetsizlik verimlilik pahasına gelmemelidir. Kademeli merkeziyetsizleşme, başlangıç ekibinin ürün-pazar uyumunu bulmasını ve güvenilir bir tarafsızlığa doğru ilerlemesini sağlar. Bu yaklaşımı örnekleyen DAO'ları, yetki devri sınırlamaları ve çalışma grupları üzerinden inceleyeceğiz. Ayrıca, yöneticilerin token sahiplerine karşı hesap verebilirliğini sağlamak için ek denge katmanları sunan araçları da ele alacağız.
3. Karar alma süreçlerini büyük ölçekte nasıl koordine ederiz?
Oylama araçları, bireylerin görüşlerini ifade etmelerine, ilgilendikleri projelere fon ayırmalarına ve görüşlerini temsil edecek delegeleri seçmelerine yardımcı olur. Bu kararların anahtarı, ilgili ve erişilebilir bilgidir. Analiz araçları ve veri toplayıcılar, ham zincir içi ve zincir dışı verilerden anlamlı içgörüler çıkararak DAO'ları şeffaf hale getirmede kritik bir rol oynar.
Bu makalede, bu sorunları ele alan ve sürekli gelişen web3-native araç setini ve organizasyon tasarımını inceleyeceğim. Katkı yönetimi, ücretlendirme, karar alma, finans, analiz ve DAO çerçeveleri gibi her kategoriyi gözden geçirdikten sonra, günümüz DAO ekosisteminin bir anlık görüntüsünü elde ediyoruz. Bu ekosistem geçen yıla kıyasla çok daha zengin olsa da, aslında gelecekte neler olacağının yalnızca bir önizlemesi niteliğinde.
Örgütsel Tasarım
Belirli bir topluluk içinde, tek bir sohbet grubuyla başlayıp zamanla organik bir şekilde iş gruplarına veya fonksiyonel komitelere ayrılmak mümkündür. Bu grupların üyeleri, belirli bir hedefe ulaşma sorumluluğunu üstlenir.
Bu grupların isimleri ve detayları DAO’dan DAO’ya değişse de, genellikle işlevlerine göre kategorize edilebilirler.
DAO’lar, verimlilik ile merkeziyetsizliği dengelemek için dağıtılmış ve sınırlı yetki devri modellerini benimser. Token sahipleri, belirli alanlarda aktif katkıda bulunan gruplara karar alma yetkisi devreder.
Sınırlı yetki devri, uzmanlığa ve doğrudan ilgili bilgiye sahip kişilerin bağımsız çalışmasına olanak tanırken, aynı zamanda DAO’ya karşı hesap verebilirliklerini korur. İş gruplarının liderleri genellikle aday gösterilerek veya seçimle belirlenir ve topluluk oylamasıyla görevden alınabilirler.
Fonksiyonel komitelere örnek olarak Yearn (“yTeams”), Nexus Mutual (“Hubs”) ve Index Coop (“Working Groups”) verilebilir.
ShapeShift DAO içindeki fonksiyonel komitelerin (“iş akışları”) bir başka örneği
Birçok sorumluluk geleneksel organizasyonlarla benzerlik gösterse de, asıl fark ve değer önerisi, katkı fırsatlarının herkese açık olmasıdır. Herkes girişimci olabilir, yeni bir iş grubu kurmak veya süreçleri değiştirmek için öneride bulunabilir.
Geleneksel organizasyonların aksine, burada yönetim kurulu kapalı kapılar ardında karar alırken, DAO’larda herhangi bir paydaş katılabilir ve istediği değişiklikleri öne çıkarabilir. DAO’lar, öneriler sunarak ve geri bildirim alarak geniş topluluğa açılır. Planın amacı, kaynak ihtiyaçları, ana paydaşlar, başarı göstergeleri ve sonuçlar tamamen şeffaftır; bu da hesap verebilirliği ve sosyal düzeyde karşılıklı denetimi sağlar.
Merkeziyetsizlik, liderliğin olmadığı anlamına gelmez; aksine, ortak hedefe ulaşmak için harekete geçme yetkisine sahip daha fazla kişi vardır: DAO’nun “Kutup Yıldızı”. İyi hazırlanmış dokümantasyon, DAO’nun yapısını ve her iş grubunun ne yaptığını ayrıntılı şekilde açıklar; potansiyel katkı sağlayıcıların kendi becerileri ile DAO’nun ihtiyaçlarını nasıl eşleştirebileceklerini anlamalarına büyük ölçüde yardımcı olur. Tabii ki, bunun için öncelikle katkıda bulunma motivasyonu gerekir. İşte tam da bu noktada “katkı sağlayıcı yolculuğu” başlar.
Katkı Yönetimi
Katkı sağlayıcı yolculuğu, bir kişinin DAO hakkında hiçbir şey bilmeden sosyal kanallarda (örneğin Twitter, Discord) pasif takipçi olmasından, diğer üyelerle bağlantı kurmasına ve ilk katkısını sağlamasına kadar geçen süreci ifade eder.
İdeal olarak, bu yolculuk giderek artan bir sahiplenme duygusu ve aidiyet hissi geliştirir; böylece birey, toplulukla birlikte büyümek ve vizyonuna daha fazla katkıda bulunmak ister.
Katkı sağlayıcı yolculuğu bir süreç tasarımı sorunudur; ancak bu süreçteki asıl zorluk, hangi araçların kullanılacağı ve bunların en iyi nasıl kullanılacağıdır. Araçlar şu gibi büyük sorunları çözebilir:
Doğru kişilere, doğru zamanda doğru fırsatların ve bilgilerin nasıl ulaştırılacağı
-
Katkılar nasıl ölçülür, teşvik edilir ve adil bir şekilde ödüllendirilir?
Rol ve itibar sistemiyle güven nasıl oluşturulur?
Görevler ve ödüller, DAO üyelerinin “seviye atlamasına” olanak tanıyan küçük işlerdir. Bu, yeni katkıda bulunanlar için sadece bir başlangıç noktasıdır. Ancak Bounties (Ödül Görevleri), kapsamı ve teslim edilecek çıktıları net bir şekilde tanımlandığı için, katkıda bulunanlara “iyi bir ilk görev” sunmanın harika bir yoludur. Görev zincirüstü (on-chain) olduğunda, ödül otomatik olarak doğrulanabilir veya ödülü yöneten DAO üyelerinin kararına bağlı olabilir (Gitcoin, Coinvise gibi).
Yearn, kod depolarındaki çözülmemiş sorunları (issue) listeleyen bir kontrol paneli ve ilgili katılımcılara özel görevler sunan bir Telegram grubu kullanıyor.
Ödül sistemleri bir Telegram grubu kadar basit olabilir; ancak doğru kişileri doğru fırsatlarla eşleştirmek için genellikle bir kolaylaştırıcıya ihtiyaç duyulur.
Yearn depolarındaki çözülmemiş sorunları gösteren platform
Bildiğiniz gibi, oyunlardaki “görev tamamlandı” anı oyuncular için güçlü bir motivasyon kaynağıdır ve bu his kendi başına bir içsel itki yaratabilir. Ancak, ödül görevleri tek başına bireylerin daha fazla sorumluluk almasını sağlamak için yeterli değildir.
Zamanla, üyeler her katkılarıyla birlikte “XP” (Deneyim Puanı) ve güven kazanarak DAO içindeki itibarlarını artırabilirler. DAO’nun Discord veya Discourse forumlarında birkaç saat geçirmek, en etkili üyelerin kimler olduğunu ortaya çıkarabilir. Bunların bir kısmı kurucu üyelerdir; ancak pek çok kişi de aktif katılımla ve DAO’nun hedeflerini ilerleterek kalabalığın arasından sıyrılmıştır.
Üyelerin katkı yolculuğundaki ilerleyişi, Discord rollerinde yansıtılabilir. Bu roller doğru kullanıldığında, güvenin bir göstergesi haline gelir. Örneğin, toplulukta “Gold” üyesinin DAO’ya 500 saatten fazla emek verdiği konusunda bir uzlaşı varsa, bu kişinin sözlerine, hiçbir rozeti olmayan birine kıyasla daha fazla değer vermeniz gerekir.
İtibarın bir güven göstergesi olarak kullanılması, insanların DAO içinde dikkatlerini nereye yönelteceklerini belirlemelerine yardım eder. Aynı zamanda, dışarıdan destek arayan veya iş birliği fırsatlarını değerlendirmek isteyenler için de kiminle iletişime geçeceklerini gösterir.
Index Coop’ta katkıda bulunan seviyeleri, erişim hakları ve ödüllerle ilişkilendirilmiştir
Eğer belirli kişiler veya araçlar bir darboğaz yaratıyorsa, topluluğun veya bir çalışma grubunun görevi bu engeli ortadan kaldırmaktır. İşleyen bir katkı yolculuğu, topluluk üyelerinin sıfırdan başlayıp aktif bir katılımcıya, hatta daha ileri rollere geçmesi için sorunsuz bir süreç olmalıdır.
Birinin Discord’da pasif bir izleyiciden bir çalışma grubu liderine dönüşmesi, katkı yolculuğunun sonu değildir. Web3, bireylerin kimliklerini ve itibarlarını farklı uygulamalar ve topluluklar arasında taşımasına olanak tanır. Geleneksel işveren bağlılıklarından daha esnek ve birbirine bağlı DAO üyelikleri sayesinde, DAO’lar bireylerin kim olduklarını ve neye tutkuyla bağlı olduklarını göstermeleri için daha güçlü araçlardır.
Tazminat
Ödeme dağıtım altyapısı, DAO'ların diğer organizasyonel ihtiyaçlarına kıyasla daha olgun bir seviyededir. DAO'lar, katkıda bulunanlara sürekli ödeme (streaming) yapmak için Sablier veya Superfluid'den; token'ları toplu dağıtmak için Roll veya disperse.app'ten; hibeleri yönetmek için Gnosis Safe multisig'den; ödemeleri takip etmek içinse Parcel ve Multis gibi fon yönetim araçlarından yararlanabilir.
DAO'lar, çalışan hisse opsiyonu planlarına (ESOP) benzer bir model oluşturabilir. Bunun için token'ları opsiyon sözleşmelerinde kilitleyerek, belirli bir kazanım süresi (vesting period) boyunca katkıda bulunanlara çağrı opsiyonlarını (call options) akış halinde sunabilirler.
Ancak, farklı katkı türlerinin nasıl ödüllendirileceği daha karmaşık bir konudur. SourceCred gibi araçlar, GitHub sorunları, PR commit'leri ve Discourse gönderileri gibi faaliyetlere "itibar" (cred) puanı atayarak bunları ölçümlendirir ve dağıtır. SourceCred'den esinlenen Govrn ise bir adım öteye giderek, bireysel DAO'larla iş birliği yapıyor. Bu sayede toplulukların önceliklerine göre farklı katkı türlerine ağırlık veren özelleştirilmiş "hareket modelleri" (motion model) oluşturulabiliyor.
Govrn üzerinde Meta Gamma Delta'nın hareket modeli
Bu yaklaşımın en büyük avantajı, DAO bağlamında değer yaratmanın standartlaştırılmasını sağlamasıdır. Neyin katkı sayılacağı ve her katkı türünün ne kadar değerli olduğu topluluğun kararına bağlıdır; bu ağırlıklar öneriler yoluyla gerektiğinde güncellenebilir.
Hareket modelleri bir DAO'dan diğerine tamamen farklı görünebilir. Topluluklar, başka yerlerde tanımlanan metrikler doğrultusunda kendilerini yeniden şekillendirmek zorunda değildir. Bu tür aşağıdan yukarıya (bottom-up) modeller, ödül dağıtımını, ödüllü görev (bounty) oluşturmayı ve ikinci dereceden güven (quadratic trust) gibi yenilikçi oylama mekanizmalarını bir araya getirir.
Katkı fırsatları açık olduğundan, bir topluluk üyesi kendi çözümünü geliştirmeden önce DAO'nun bile ihtiyacı fark etmediği durumlar olabilir. Bu nedenle "ücret komitesi" veya yönetim kurulu gibi merkezi yapılar, ağın kenarında gerçekleşen katkıları kolayca gözden kaçırabilir.
Coordinape, eş temelli (peer-based) bir ücretlendirme aracıdır. Temel varsayımı, bir çalışma grubundaki katkıda bulunanların kimin en fazla değeri yarattığını en iyi şekilde bileceğidir. Katkılar kenardan geldiği için, bu katkıların yarattığı değerle ilgili bilgi de yine kenarda bulunur. Belirli bir çalışma dönemi sonunda Coordinape, çalışma grubu üyelerinin birbirlerine ödül dağıtmasına olanak tanır. Bu sistem, değer yaratımını en ince ayrıntısına kadar (ve muhtemelen yanlış bir şekilde) belirlemek zorunda olan merkezi bir ödül dağıtıcısı ihtiyacını ortadan kaldırır.
Coordinape görseli: Yakın iş birliği içinde çalışan kişilerin birbirlerini ödüllendirmesini sağlayan bir araç.
İnsan kaynakları, DAO katkıda bulunanları için en çok göz ardı edilen alanlardan biridir. Projeler için, sağlık sigortası, 401(k) planları, kişisel emeklilik hesapları (IRA) ve vergi uyumluluğu gibi "gerçek dünya" (off-chain) ihtiyaçlarını karşılayacak web3-native çözümler sunmak büyük bir fırsat.
Günümüzde bu faydalar, çalışan bireyler yerine işverenler üzerinden sağlanıyor. Bireyler, işverenlerinin insan kaynakları departmanının seçtiği sağlayıcılar ve paketlerle sınırlı kalıyor. Üstelik işten ayrıldıklarında bu faydaları da kaybediyorlar. Bu, genel olarak sorunlu bir ilişki modelidir ve serbest çalışanlar için zaten bir problem teşkil eder. Kripto para ile maaş almanın yanı sıra, insanların "tam zamanlı DAO" üyeliğine geçmesinin önündeki önemli engellerden biridir.
Opolis, web3 dünyasında bağımsız çalışanlar için tasarlanmış ilk dijital istihdam kooperatiflerinden biridir. Platform, işveren bağlantısı olmayan ortak bir hizmet katmanı olarak işlev görerek üyelerine istihdam faydaları, maaş işlemleri ve vergi uyumluluğu hizmetleri sunar. İstihdam ilişkisini ayırarak faydaları işveren yerine bireye bağlamak suretiyle Opolis, bireylere farklı DAO'lardan ödeme alırken geleneksel kuruluşlardaki insan kaynakları faydalarını koruma imkânı tanır.
Opolis şu anda MakerDAO, Gitcoin, BadgerDAO ve yakın zamanda ShapeShift gibi projelerden bireylerle iş birliği yapıyor; ancak üyelik şimdilik yalnızca ABD vatandaşlarıyla sınırlı. Bununla birlikte, bu platform web2 istikrarı ile web3 özerkliğini bir araya getiren nadir örneklerden biridir.
Karar Alma
İlk nesil DAO çerçeveleri, oylama ve zincir üstü yürütmeyi sıkı bir şekilde birleştiren yerleşik yönetim araçlarına sahipti (örneğin Moloch'taki hisse temelli oylama). Üyeler, DAO hisselerini katkıda bulunarak kazanabilir ve önerilere oy vererek görüşlerini belirtebilirler. Kabul edilen öneriler, örneğin fonlanacak projelere kaynak aktarımı gibi, otomatik olarak zincir üstü eylemlere dönüşürdü.
Yerleşik oylama işlevine sahip entegre DAO çerçevesi
Geçtiğimiz yıl boyunca, yüksek işlem ücretleri ekosistemi, oylama sürecini zincir üstü yürütmeden ayırmaya yöneltti. Temel anketler ve fikir birliği, Discord, Discourse, Telegram anketleri veya Snapshot gibi araçlarla token temelli sinyal oylaması yoluyla zincir dışında gerçekleştirilmeye başlandı. Zincir dışı oylama topluluk eğilimini yansıtsa da, nihai yürütme yetkisi hala az sayıda yöneticiye (çoklu imza sahiplerine) bırakılıyordu.
Modüler oylama araçları
Uniswap ve Radicle gibi DAO'lar tarafından benimsenen bir diğer yaklaşım ise öneri yaşam döngüsü modelidir. Bu modelde, önerilerin geliştirilmesinin ilk aşamasında sinyal oylaması kullanılır. Önerinin detayları netleştikten sonra ise zincir üstü oylamaya geçilir. Bu yöntemle oylama daha "anlamlı" hale gelir, çünkü protokolün durumunu doğrudan etkiler. Ancak süreç zaman alıcı olabilir, çünkü topluluğun tartışması ve oy kullanması için yeterli süre tanınması gerekir.
Yeni nesil yönetim araçları, zincir dışı oylama ile zincir üstü yürütüm arasındaki boşluğu kapatmayı hedefliyor. Bu araçlar, çoklu imza sahipleri tarafından başlatılsa bile, yürütülen işlemlerin zincir dışı oylama sonuçlarını gerçekten yansıttığından emin olmak için bir denetim katmanı sağlıyor.
Gnosis SafeSnap, bir oracle kullanarak çoklu imza sahiplerinin, bir işlemi yürütmeden önce kararın topluluk sinyal oylamasıyla alındığını doğrulamasını sağlayan bir eklentidir. İşlemlerin bu şekilde doğrulanmasını zorunlu kılmak, çoklu imza sahiplerinin topluluk iradesine aykırı hareket etmesini engeller, çünkü her işlem yürütülmeden önce bir zincir dışı oylamayla onaylanmalıdır.
Gnosis SafeSnap modülü, Snapshot sinyal oylamasıyla doğrulanmış çoklu imza işlemlerini onaylar
Yakın zamanda Gnosis ekibi, yukarıdaki konsepti çerçeveden bağımsız hale getiren Zodiac ve Reality modülünü duyurdu. Artık sadece Snapshot üzerindeki sinyal oylamaları güvenli işlemlere dönüştürülemiyor; aynı zamanda bir oracle'a bildirilebilen herhangi bir zincir dışı olay da, DAO'nun zincir üstü yürütümünü tetiklemek için kullanılabiliyor.
Yargı altyapıları, DAO içinde ek bir denge ve denetim katmanı oluşturur. Çalışma gruplarının hızlı hareket etmesine izin verirken, aynı zamanda topluluğa "itiraz etme" hakkı tanıyarak bu grupların DAO'ya karşı sorumlu kalmasını sağlar. Kleros Court, DAO'nun "Anayasa Mahkemesi" gibi işlev görür; önerilerin DAO değerleriyle uyumlu olup olmadığını kontrol eder veya onaylanan bir bütçenin önerildiği şekilde kullanılıp kullanılmadığını doğrular. İmza sahiplerinin haksız bir işlem yaptığı düşünüldüğünde ise, Tally's SafeGuard, belirli sayıda token sahibinin çoklu imza ile başlatılan bir işlemi iptal etmesine veya fonları geri çekmesine olanak tanır.
DAO yargı araçları
Kapsamlı DAO çerçeveleri, denge mekanizmalarını güçlendirmek için kendilerine özgü özelliklere sahiptir. Örneğin, tüm Moloch önerileri, üyelerin kabul edilen kararlara itiraz etmek için ayrılabileceği bir bekleme süresine tabidir. Colony ise, bir üyenin davranışının DAO çıkarlarına aykırı olduğu düşünüldüğünde, o üyenin itibarını düşürmek için bir itibar mekanizması kullanır.
Fon Yönetimi
Bir DAO için hazine, onun yaşam kaynağıdır. Bu nedenle multisig cüzdanlar ve finans komiteleri tüm ekosistemde yaygın olarak kullanılır. Moloch Guild Bank ve DAO Stack Avatar gibi DAO çerçeveleri, hazır fon yönetimi çözümleri sunarken; daha hafif bir çözüm arayan DAO'lar için Gnosis Safe tercih edilen multisig seçeneği haline gelmiştir. Ayrıca DAO'lar, varlıklarını dağıtmak, riski ayarlanmış yatırımlar yapmak ve gelir elde etmek için tam bir stablecoin ve DeFi ekosisteminden yararlanır.
DAO fon yönetimindeki temel zorluk, performans ve mali durumu değerlendirebilmek için varlık tahsisi ve harcamalarda daha fazla şeffaflık sağlamaktır. Llama, fon giriş-çıkışlarını sınıflandırmak ve harcamaları ilgili tekliflerle eşleştirmek için bir yöntem sunar.
Llama üzerinde JAMM topluluğunun işlem özeti
Parcel ve MultiSafe, CSV içe aktarma yoluyla tek tıkla ETH veya ERC-20 token'larında toplu ödeme, düzenli ödemeler, üye harcama limitleri ve mevcut varlık dağılımına genel bakış sunan bir panel sağlar.
Ön Yüz ve Analiz
Etherscan gibi blok gezginleri, kripto ağlar için değerli bir altyapıdır. Bu araçlar sayesinde ağ trafiği modellerini ve zincir üstü aktivitelerin niteliğini analiz edebilir, hatta akıllı sözleşmelerle etkileşim kurmak için basit bir ön yüz olarak da kullanabiliriz.
DAO'ların hızla çoğalmasıyla birlikte, insanların anlayabileceği şekilde DAO aktivitelerini takip etme ihtiyacı da doğdu. "DAO'lar için Etherscan" olarak adlandırılabilecek bir araç, yönetim, harcamalar ve güncel tartışmalar (örneğin büyük fon teklifleri veya diğer protokollerde nasıl oy kullanılacağına dair hararetli tartışmalar) hakkında içgörüler sunan bir veri toplama ve görselleştirme aracı olacaktır.
DAO yönetim ön yüzü ve analiz platformları
Tally ve Boardroom, üyelerin tekliflere oy verebileceği ve seçmen profilleri ile yönetim aktivitelerini görüntüleyebileceği yönetim ön yüzleridir. Nihayetinde "Yönetim için Etherscan" adını alabilecek bir araç ortaya çıkacak; bu araç, seçmen yetki devri ilişkileri, nitel veriler (seçmenlerin neden belirli bir yönde oy kullandığı) ve topluluğun belirli bir teklife yönelik görüşleri gibi anlamlı bilgileri açığa çıkaracaktır.
Seçmen yetki devri ilişkileri, bir DAO'nun sosyal ve politik dinamikleri hakkında değerli içgörüler sağlar. Örneğin, VC'ler tarafından finanse edilen ve oy hakları şirketler tarafından kontrol edilen bir DAO ile, bireylerin topluluğu bir araya getirerek kendilerine oy yetkisi devrettiği bir DAO, farklı sosyal dinamiklere sahiptir.
Gitcoin ve Compound'un En Aktif Oy Verenleri
DeepDAO, DAO'ları oy katılımı, üye sayısı ve hazine varlıkları gibi kriterlere göre sıralayan bir analiz platformudur. Platform aynı zamanda bireysel DAO üyelerini de inceleyerek, üyelik durumlarını, sundukları önerileri ve oylama geçmişlerini gösterir; böylece hangi üyelerin DAO içinde en aktif olduğu ortaya çıkar.
DeepDAO’ya Göre En Aktif Yönetim Katılımcıları
Bu tür toplu “DAO puanları”, “protokol politikacıları” için bir referans niteliği taşıyarak, bireylerin topluluk lideri olma yolunda başvurabilecekleri veri noktaları sunar. Potansiyel temsilciler, adayların profillerini inceleyerek geçmiş oylama davranışlarını, başlattıkları girişimleri ve aktif oldukları diğer toplulukları görebilir.
Çerçeveler
DAO çerçeveleri, kullanıcıların birkaç tıklamayla zincir üstü bir organizasyon kurup yönetmesini sağlayan akıllı sözleşme ve arayüz paketleridir. Fon yönetimi, üye yönetimi ve oylama gibi temel işlevleri hazır olarak sunarlar.
DAO Çerçeveleri
Bu çerçeveleri kullanan DAO kurucuları, oylama süresini, bir önerinin kabulü için gerekli çoğunluğu ve mevcut üyeler ile pay dağılımını yapılandırabilir. DAOStack (dxDAO, dOrg), Colony (ShapeShift), Aragon (BrightID, PieDAO) ve Moloch (LAO, MetaCartel), bu çerçevelere ve üzerlerinde çalışan DAO örneklerine verilebilecek başlıca örneklerdir.
DAO'ların ihtiyaçları ve hedefleri birbirinden farklı olduğu için, onları yönetmek için evrensel bir çözüm bulunmuyor. Erken dönem DAO'ları, mevcut seçeneklerin sınırlı olması nedeniyle, kendi ihtiyaçlarına uygun araçları özgürce birleştirmek yerine katı şablonlara uymak zorunda kaldı.
Araç setleri hızla büyümeye devam etse de, bunları eski çerçevelerle entegre etmek bazen zor olabiliyor. Bu nedenle topluluklar, ya bu uyumsuzluğu kabullenmek ya da yeni bir sisteme geçiş için yoğun bir koordinasyon çabasına girmek zorunda kalıyor. Mevcut kısıtlamalar göz önünde bulundurularak geliştirilen yeni nesil DAO çerçeveleri — ilk nesil çerçevelerin güncellemeleri de dahil olmak üzere — modülerlik, esneklik ve ölçeklenebilirliğe odaklanıyor.
Orca Protokolü, “pod” adı verilen yapılar etrafında tasarlanmıştır. Pod'lar, temelde çalışma gruplarının bir diğer adıdır. Belirli bir anlamda alt-DAO'lar olarak görülebilirler: kendi üyelik sistemleri ve yönetim süreçleri vardır; tek bir pod, daha geniş bir DAO'nun "üyesi" konumunda olabilir.
Tribute DAO, Moloch çerçevesinin ölçeklenebilir bir versiyonudur. Temel sözleşmelerin üzerine, DAO'nun kararıyla eklenip çıkarılabilen, yükseltilebilir uyarlamalar ve uzantılar yerleştirilmiştir.
Geçtiğimiz yıl, DAOHaus, Moloch çerçevesine dayalı DAO'ların patlamasında ana itici güç oldu. Platform, bireylerin DAO'lar dağıtmasına ve önerilere oy vermesine olanak tanıyan bir ön uç sunmanın yanı sıra, Discord, Discourse ve Gnosis Safe gibi harici uygulamalara DAO faaliyetlerini entegre edebilen bir eklenti paketi de sağlıyor. Bu sayede, herhangi bir sözleşme çağrısı üzerinden öneriler onaylanabiliyor.
DAOHaus’un sunduğu bir entegrasyon aracı: Üyelerin zincir üstü faaliyetlerini harici servislerle birleştirmesini sağlar
DAOHaus’un Discord eklentisi, kanalda yeni bir teklif gündeme geldiğinde üyeleri anında bilgilendirir.
İlk nesil, daha katı ve tek yönlü çerçevelerin aksine, modüler ve birleştirilebilir araçlar, topluluğun sürekli evrilen ihtiyaçlarını esnek bir şekilde karşılamayı mümkün kılıyor.
Modüler yapı, DAO'ların DAOHaus Boosts veya Gnosis'in Zodiac paketi gibi eklentileri sonradan kurmasına olanak tanır. DAO'ları oluştururken hangi eklentilere ihtiyaç duyacaklarını önceden tahmin etmek zorunda kalmazsınız. Açık standartlar sayesinde herkes, paylaşılan arayüzleri takip ederek kendi kodunu geliştirebilir ve topluluğunun ihtiyaçlarına göre özel "genişletme paketleri" oluşturabilir. Bu paradigma altında, DAO eklenti ekosistemi, açık kaynak yazılım paketlerinin ekosistemine benzer bir hızla büyüyecektir. Yeni araçları benimsemek, ön yüzde yalnızca birkaç tıklamayla mümkün olacak.
DAO'ların şafağındayız. Tıpkı daha önceki DeFi ve NFT dönemlerinde olduğu gibi, temel yapı taşlarını kavradığımız anda, merkeziyetsiz organizasyon yönetiminde yepyeni yenilik kapıları aralanacak.
DAO yapıları ve araçları ile geleneksel organizasyonların karşılaştırma tablosu
DAO araçları, organizasyonları ilkeler üzerinden yeniden tasarlama imkanı verse de, en iyi uygulamaları yinelemeli denemelerle ve deneyimle öğrenmeye devam ediyoruz. Günümüzde organizasyon tasarımında kullandığımız birçok düşünce modeli, 20. yüzyılın montaj hattı odaklı iş yerlerinden miras kaldı. DAO'lar etrafındaki yenilikler, insan koordinasyonuna dair bu eski fikirleri de sorgulayacak. Alışageldiğimiz geleneksel organizasyon kalıplarını körü körüne alıp, inşa etmeyi hedeflediğimiz ekosisteme uyarlamaktan kaçınmalıyız.
Öncüllerinden farklı olarak, web3 organizasyon araç yığ��nı, çoktan çoğa ilişkileri, akıcı katılımı ve hayati önem taşıyan mülkiyet anlayışını destekleyecek şekilde evrilecektir.
İleride, daha fazla insanın zamanını birden fazla DAO'ya ayıracağını ve ilgi duydukları farklı alanlarda çeşitli becerilerini kullanacağını göreceğiz. Bir DeFi protokolünün strateji uzmanı, becerilerini bir NFT koleksiyoncu DAO'sunda portföy değerlemesi yapmak için kullanabilir veya yeni yaratıcıları destekleyen bir hibe DAO'suna katkıda bulunabilir. Aynı zamanda, (sözde) kimliğini ve itibarını farklı uygulamalara taşıyabilir ve tüm ekosistemde yarattığı değeri görünür kılabilir.
Öncüler, inşacılar ve şanslı bir avuç kişi bu geleceği bugünden yaşıyor. Bu makalede bahsi geçen projeler, engelleri her gün biraz daha aşağı çekerek DAO'ları, halen küçük bir kesimin erişebildiği fırsatları, dünya çapında milyonlarca insan için ulaşılabilir kılıyor.