Stablecoin'ler, ABD Doları gibi bir varlığın fiyatına sabitlenen token'lardır. İlk stablecoin olan Tether USDT, yıllardır süren söylentilere ve hâlâ kamuya açıklanmamış denetim raporlarına rağmen, bugün piyasanın lider token'ı olmaya devam ediyor. Dolar sabitli stablecoin'ler, piyasaya çıktıklarında oldukça yenilikçi bir üründü ve tüm kripto ekonomisine yeni bir soluk getirdi.
Stablecoin'ler, kısa vadeli işlemciler gibi profesyonel yatırımcıların kripto para alanına büyük ölçekte girmesini kolaylaştırır. Çünkü yatırımcılara, piyasa dalgalanmalarına karşı kripto paralar ile dolar arasında düşük maliyetli geçiş imkânı sunar. Aynı zamanda stablecoin'ler de birer kripto para olduğu için, cüzdanlar ve borsalar arasında kolayca taşınabilirler. Bu durum, daha geniş kripto ekonomisinin likiditesini önemli ölçüde artırır ve hatta yatırımcıların borsalar arası arbitraj fırsatlarından yararlanmasını sağlar.
2020'de başlayan büyük DeFi patlaması, özellikle merkeziyetsiz finans alanındaki borç verme ve kredi işlemlerinde, dolar sabitli büyük stablecoin havuzları olmasaydı bu şekilde gerçekleşemezdi. Bu havuzlar, kullanıcıların merkeziyetsiz uygulamalar, cüzdanlar ve farklı blokzincirleri arasında fon aktarmasını büyük ölçüde kolaylaştırdı. Stablecoin'lere olan yüksek talep nedeniyle genellikle yüksek faiz oranları gözlemlenir. Herhangi bir kullanıcı, bir kredi havuzuna stablecoin yatırarak faiz kazanabilir. Burada akıllı sözleşmeler geleneksel bankaların rolünü üstlenirken, tasarruf sahipleri borç alanlara likidite sağlar.
Stablecoin'lerin temel amacı istikrarlı bir token sunmaktır, ancak kullandıkları sabitleme mekanizmalarına bağlı olarak farklı risk seviyeleri taşırlar. Şu anda üç ana stablecoin türü bulunuyor: itibari para birimiyle desteklenenler, kripto para ile teminatlandırılanlar ve algoritmik stablecoin'ler. İtibari para destekli stablecoin'ler, 1:1 oranında gerçek para ile teminatlandırılmış kripto paralardır. Kripto para destekli olanlar ise belirli bir kripto para varlığı ile güvence altına alınır. Algoritmik stablecoin'ler ise karmaşık akıllı sözleşmeler kullanarak fiyatı başka bir varlıkla eşleştirir.
İlk iki tür en olgun olanlarıdır. Ancak üçüncü tür, yani algoritmik stablecoin'ler, stablecoin dünyasının "kutsal kâsesi" olarak kabul edilir. Eğer bir proje, güvenilir, ölçeklenebilir, merkeziyetsiz, tamamen şeffaf ve merkezi otoriteler tarafından manipüle edilemeyen bir stablecoin çıkarabilirse, bu token merkezi borsalar, DEX'ler, DeFi uygulamaları, GameFi ve metaverse gibi alanlarda kripto ekonomisinin önde gelen stablecoin'i haline gelecektir.
O halde, şimdiye kadar kayda değer ilerleme kaydetmiş bazı algoritmik stablecoin projelerine hızlıca bir göz atalım.
UST
Terra, zincirler arası işlevsellik ve faiz getiren stablecoin UST ile merkeziyetsiz ekonomiye daha ölçeklenebilir deneyimler sunmak için geliştirilmiş bir blokzincir protokolüdür. Protokolün yerel token'ı LUNA'dır. Eylül 2020'de piyasaya sürüldüğünden beri UST hızla benimsendi ve şu anda 10 milyar doları aşan piyasa değeriyle en büyük dördüncü stablecoin konumunda.
Algoritmik bir stablecoin olan UST, kısa vadeli fiyat dalgalanmalarını emmek için LUNA'yı teminat varlığı olarak kullanır. Sabitleme mekanizması, bir UST basmanın maliyetinin her zaman 1 dolara eşit olmasını sağlamaya yöneliktir. Bir UST basmak için 1 dolar değerinde LUNA yakılması gerekir. UST fiyatı 1 doların altına düştüğünde veya üzerine çıktığında, LUNA sahipleri token'larını eşdeğer UST'ye dönüştürebilir. Bu durum bir arbitraj fırsatı yaratır ve UST fiyatının 1 dolara geri çekilmesini sağlar.
Bu stablecoin, Terra blokzincirindeki öncü merkeziyetsiz uygulamalardan biri olan Anchor protokolünün başarısında önemli bir rol oynadı. Anchor bir tasarruf protokolüdür ve kullanıcılarına yaklaşık %20'lik düşük volatiliteli bir getiri sunar. Anchor, DeFi alanında büyük bir ivme kazandı; yalnızca bir ay içinde toplam kilitli değeri (TVL) 750 milyon doları aştı ve şu anki TVL'si 11 milyar dolar seviyesinde.
UXD
UXD protokolü, Solana blokzincirinde basılan, otomatik olarak faiz üreten daha yeni bir algoritmik stablecoin'dir. Proje, Alameda Research, Defiance Capital, CMS Holdings, Solana Foundation, Mercurial Finance, Solana'nın kurucusu Anatoly Yakovenko ve Raj Gokal ile Saber'ın kurucusu Dylan Macalinao tarafından desteklenmektedir.
UXD, fiyat sabitleme mekanizması oluşturmak için oldukça yenilikçi bir yaklaşım benimsiyor. Bu mekanizma, portföy yönetiminden bir riskten korunma stratejisi olan delta-nötr pozisyonlarla desteklenir. Bu strateji, temel varlığın fiyat hareketine göre pozitif ve negatif delta değerlerine sahip birden fazla pozisyon kullanarak dengeli bir yapı oluşturur.
UXD token'ını destekleyen delta-nötr pozisyon, Bitcoin spot piyasasında alım ve Bitcoin sürekli vadeli işlemler (perpetual swap) piyasasında satım pozisyonundan oluşur. Ek bir avantaj olarak UXD, faiz getiren bir stablecoin'dir. Çünkü kullanıcılar delta-nötr pozisyon oluşturduğunda, vadeli işlem fiyatı spot fiyatın üzerindeyken finansman oranı (funding rate) alırlar. UXD token'ı Solana blokzincirinde hâlâ test aşamasındadır, ancak bu getirinin sonunda doğrudan UXD sahiplerinin cüzdanlarına aktarılması planlanmaktadır. Ortalama yıllık faiz oranının yaklaşık %10 civarında olması bekleniyor.
FEI
FEI, dikkate değer bir diğer algoritmik stablecoin'dir. En büyük farklardan biri, teminatı stablecoin'e dönüştüren geleneksel bir mekanizmaya sahip olmamasıdır. Bunun yerine, kullanıcılar kripto varlıklarını (ETH gibi), FEI satın almak için bir bağlanma eğrisi (Bonding Curve) üzerinden sisteme sokar. Ardından bu kripto varlıklar, protokol kontrolündeki değer (PCV) havuzunda kilitli kalır. Bu havuz, temelde stablecoin'in teminat madenciliği havuzu işlevi görür.
PCV, Uniswap gibi DEX'lerde likidite yönetimi yaparak sabitleme mekanizmasının korunmasına yardımcı olur. Satış tarafındaki likidite kısıtlamaları sayesinde FEI, "ölümcül sarmal" senaryosunu önlemeyi hedefler. FEI protokolü, yeni bağlanma eğrileri ekleme, PCV değerinin nasıl dağıtılacağını belirleme ve diğer yönetim parametrelerini değiştirme gibi kararlar için TRIBE yönetim token'ını kullanır. Token sahipleri bu kararlara oylarıyla katılır.
Bu stablecoin'in şu anki piyasa değeri yaklaşık 420 milyon dolardır. Ancak yüksek volatilite dönemlerinde güvenilir bir sabitleme sağlamayı başarabilirse, piyasa değerinde önemli bir artış gözlemlenebilir.