1.1 Arka Plan
Merkez bankası, yıldır yürüttüğü resmi dijital para birimi (CBDC) araştırmalarını nihayete erdirmeye yaklaşıyor. Çin Halk Bankası (buradan sonra “merkez bankası” olarak anılacaktır), 2014 yılından beri uzmanlardan oluşan özel bir resmi dijital para birimi araştırma ekibi kurmuştur. 2019 yılının sonunda Caijing dergisi, Çin merkez bankasının dijital para birimi (Dijital Para Elektronik Ödeme – DCEP) projesinin Shenzhen’de pilot uygulamaya geçtiğini ve “doğum eşiğinde” olduğunu, yani günlük yaşam senaryolarına girmeye hazır olduğunu duyurmuştur. 2020 Ocak ayında merkez bankası, resmi dijital para biriminin üst düzey tasarımı, standartları, fonksiyonel geliştirme ve ortak test çalışmalarının temelini tamamladığını açıklamıştır.
2020 Nisan ayında merkez bankası, 2020 Ulusal Para Basımı ve Güvenlik Çalışmaları Televizyon Konferansında, üst düzey tasarımı güçlendirmenin yanı sıra resmi dijital para birimi geliştirme çalışmalarını kararlılıkla sürdürülmesi, nakit basım ve geri toplama sistemlerinin köklü reformu, banknot işleme faaliyetleri,发行库 güvenliği ve发行基金 taşıma işlemlerinin dönüşümünün hızlandırılması gerektiğini vurgulamıştır.
DCEP şu anda muhtemelen test aşamasındadır. Caijing dergisinin DCEP pilot programı haberi doğrultusunda, DCEP’nin düzenleme organı ve pilot planı net bir şekilde belirlenmiştir:
1) Düzenleme organı: DCEP, merkez bankasının Para Basımı ve Altın Müdürlüğü tarafından yönetilmekte olup, merkez bankasının Dijital Para Enstitüsü tarafından somutlaştırılmaktadır. Para Basımı ve Altın Müdürlüğü bünyesindeki Dijital Para ve Sahte Para Önleme Müdürlüğü, DCEP ile ilişkili tek resmi müdürlüktür.
2) Pilot kurumlar: İş Bankası, Tarım Bankası, Çin İnşaat Bankası ve Çin Bankası olmak üzere dört büyük devlet bankası ile China Mobile, China Telecom ve China Unicom olmak üzere üç büyük telekom operatörüdür.
3) Pilot senaryoları: Ulaşım, eğitim, sağlık ve tüketim gibi alanları kapsar; C-tipi (bireysel) kullanıcılarla doğrudan etkileşim kurulmasını amaçlar; pilot bankalar kendi avantajlarına göre pilot senaryolarını seçebilirler.
4) Pilot bölgeler: DCEP şu anda Shenzhen’de pilot uygulamaya geçmiştir; ayrıca Suzhou’da da başlatılması beklenmektedir. Son zamanlarda merkez bankasının bağlı kuruluşu olan Yangtze Nehri Delta Finans Teknolojisi Şirketi, blokzinciri ile ilgili uzman personel alımına acil ihtiyaç duyduğunu duyurmuştur. Dört büyük bankanın hepsi Pekin’de DCEP kapalı geliştirme projeleri oluşturmuştur.
5) Pilot planı: İki aşamadan oluşur; 2019 yılının sonunda sınırlı sayıda senaryoda kapalı pilot uygulama başlatılmıştır; 2020 yılında Shenzhen’de geniş çaplı yayına geçilmiştir.
6) Pilot ilerlemesi: DCEP ile ilgili standartlar ve ödeme sistemi entegrasyonu gibi test çalışmaları eş zamanlı olarak yürütülmektedir.
DCEP’nin piyasaya sürülmesinin birden fazla nedeni vardır. Merkez bankası yetkililerinin yaptığı kamu açıklamalarına dayanarak, DCEP’nin piyasaya sürülmesinin başlıca nedenleri şunlardır:
1. Dijital ekonomi dalgasına uyum sağlamak ve dijital ekonomi gelişimini desteklemek.
2. Mevcut kağıt para sisteminin bazı sorunları bulunmaktadır. Örneğin: (1) Basım, üretim, geri toplama ve depolama süreçlerinde yüksek maliyetler söz konusudur; dağıtım sistemi çok katmanlıdır; (2) Taşınması zordur; (3) Sahtecilik riski yüksektir; anonimliği kontrol edilemez; bu durum, para aklama gibi suç faaliyetlerine imkân tanıyabilir.
3. Özel şifreli dijital para birimlerine yönelik halk talebini bastırmak ve ulusal dijital para birimi egemenliğini korumak.
4. Negatif faiz oranlarına yol açacak bir ortam yaratmak; bu sayede negatif faiz politikalarının, halkın nakit çekme eğiliminden kaynaklanan mekanik kısıtlaması ortadan kalkacaktır.
1.2 Piyasa Görüşünden Farklı Yorumlar
Ödeme deneyimi ve lisansı bulunan hizmet sağlayıcılar, DCEP cüzdan operatörü olma potansiyeline sahiptir. Piyasa genel görüşüne göre, DCEP “merkez bankası–ticari bankalar” ikili işlem modelini benimser; dolayısıyla ticari bankalar dışındaki kurumların katılımı mümkün değildir. Ancak merkez bankasının patent başvurularına dayanarak, DCEP’yi saklayan “cüzdan”ın doğrudan banka hesabı bağımlılığı olmadan ödeme ve aktarma işlevlerini yerine getirebileceğini gözlemlemiş bulunuyoruz. Bu nedenle, ödeme deneyimi ve lisansı olan hizmet sağlayıcıların DCEP değer zincirine dahil olabileceği ve ödeme hizmet ücreti alabileceği değerlendirilmektedir.
DCEP, belirli şartlara göre yönlendirilmiş发行 ve izleme amacıyla akıllı sözleşme işlevselliği içerebilir. Piyasa genel görüşüne göre, DCEP yalnızca dijitalleştirilmiş bir resmi para birimidir. Bizim değerlendirmemize göre, piyasa DCEP’nin vizyonunu ve olası uygulama etkisini hafife almıştır. Merkez bankası dijital para biriminin amacı “dijital nakit” sağlamaktır; bunun bir amacı da fiziksel nakitin izlenmesinin zorluğunu çözmektir. Merkez bankasının sunduğu patent başvurularına göre, bu amaca ulaşmak için DCEP, belirli koşullar (örneğin belirli ekonomik durum, zaman noktası, faiz oranı veya para akışı yönü) sağlanmadıkça geçersiz kalacak şekilde akıllı sözleşme işlevselliğiyle donatılabilir.
DCEP’nin taşıyıcısı entegre devreli akıllı kartlar olabilir. Piyasa genel görüşüne göre, DCEP taşıyıcısı yalnızca mobil uygulamadır (App). Ancak merkez bankasının patent başvurularına dayanarak, merkez bankasının baskı teknolojisi araştırma enstitüsünün sunduğu çözüm önerileri de dikkate alınarak, entegre devreli akıllı kart gibi alternatif taşıyıcıların da değerlendirildiğini düşünüyoruz. Böyle bir durum gerçekleşirse, güvenli depolama özellikli entegre devre üreticileri de fayda görecektir.
DCEP’nin işlem güvenliği ve uygulama geliştirme alanlarındaki fırsatlar göz ardı edilmemelidir. Piyasa genel görüşüne göre, DCEP değer zincirindeki yatırım fırsatları yalnızca kimlik doğrulama ve ödeme hizmetleri gibi alanlarda sınırlıdır. Buna karşılık bizim değerlendirmemize göre, işlem güvenliği ve uygulama geliştirme gibi alanlardaki fırsatlar da aynı derecede önemlidir. Örneğin, DCEP, ticari bankalardaki mevduatlara kıyasla daha yüksek güvenlik seviyesine sahip olmakla birlikte aynı nominal değere sahiptir; bu durum, DCEP ile ilgili gayriresmi (OTC) piyasaların oluşmasına yol açabilir; bu risk ciddiye alınmalıdır. Ayrıca, merkez bankasının Dijital Para Enstitüsü Başkanı Yao Qian ve diğer yetkililerin açıklamalarına ve merkez bankasının patent başvurularına dayanarak, DCEP’nin yatırım-çekim eşleştirme işlemleri ya da diğer uygulama senaryolarına dahil olması mümkündür; bu tür fırsatlar üretici firmalar tarafından yakından takip edilmelidir.
1.3 Yatırım Önerileri
Değer zincirine sıkı sıkıya bağlı kalınarak, “banka BT”, “kimlik doğrulama” ve “ödeme hizmetleri” olmak üzere üç ana yatırım temasını takip etmenizi öneriyoruz:
1) Banka BT. DCEP sistemini merkez bankası ya da ticari bankalar için geliştirmek, DCEP’ye özel alanlar eklemek ya da kullanıcı arayüzü ve uygulama sistemleri geliştirmek gibi tüm faaliyetler, banka BT hizmet sağlayıcılarını gerektirir. Örnek olarak Ke Lan Software, Chang Liang Technology ve Sifang Jingchuang gibi şirketler verilebilir.
2) Kimlik Doğrulama. Merkez bankasının dijital para birimi ile ilgili patent başvurularında kimlik doğrulama, eksik olmazsa olmaz bir bileşendir; buna ilişkin teknolojiler ise şifreleme teknolojileri ve sertifika yetkilisi (CA) lisansıdır. İlgili teknolojik altyapıya sahip firmaları öne çıkarıyoruz; örnek olarak卫士通 (Venustech), Digital Certification ve格尔软件 (Gel Software) gibi şirketler verilebilir.
3) Ödeme Hizmetleri. DCEP “merkez bankası–ticari bankalar” ikili işlem modelini benimsemesine rağmen, patent başvurularına dayanarak, ticari bankalar dışındaki “cüzdan hizmet sağlayıcılarının” da önemli bir rol oynayabileceği görülmektedir; elektronik ödeme deneyimi ya da lisansı olan üreticiler pilot uygulamaya katılma şansına sahiptir. Örnek olarak Hai Lian Jin Hui ve Newland gibi şirketler verilebilir.
Ayrıca, İş Bankası, Tarım Bankası, Çin İnşaat Bankası ve Çin Bankası olmak üzere dört büyük ticari banka, halka dijital para birimi sağlamaktan sorumludur; China Mobile, China Telecom ve China Unicom gibi üç büyük telekom operatörü ise banka BT sistemlerinin yenilenmesi ve yükseltme çalışmalarına katkıda bulunabilir. Söz konusu büyük bankalar ve operatörlerle çalışan kurumlar da DCEP gelişim sürecinde önemli bir rol üstlenebilir.
1.4 Risk Uyarıları
Merkez bankası dijital para birimi geliştirme çalışmasının yavaşlaması; merkez bankası dijital para biriminin piyasaya sürülme sürecinin beklentilerin altında kalması.