Blockchain, một công nghệ mới được kỳ vọng sẽ dẫn dắt làn sóng đổi mới và chuyển đổi ngành toàn cầu, đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của công chúng.
Tại cuộc họp của Ủy ban Công nghệ Tài chính Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc vào tháng 12/2019, đã có chỉ đạo rõ ràng về việc tăng cường giám sát công nghệ tài chính trong năm 2020, đồng thời ban hành các quy tắc liên quan đến bảo vệ thông tin cá nhân, blockchain và các lĩnh vực công nghệ tài chính khác. Các chuyên gia nhận định, công nghệ tài chính đã trở thành động lực quan trọng thúc đẩy chuyển đổi và phát triển của các tổ chức tài chính, đồng thời là yếu tố then chốt hỗ trợ xây dựng hệ thống tài chính hiện đại; trong đó, blockchain là một trong những hướng đổi mới công nghệ tài chính trọng tâm.
Trong bối cảnh mới, việc ứng dụng và đổi mới blockchain tại các ngân hàng có những đặc điểm gì? Công nghệ này sẽ mang lại thay đổi gì cho hệ thống ngân hàng Trung Quốc trong tương lai? Việc triển khai blockchain đang đối mặt với những rủi ro và thách thức nào? Để tìm lời giải cho những câu hỏi trên, phóng viên Báo Trung Quốc Kinh Doanh (China Business News) đã có cuộc trao đổi với ông Diệp Bá Vũ – Giám đốc Trung tâm Xuất sắc Số hóa thuộc Bộ Công nghệ Thông tin Ngân hàng Hưng Nghiệp.
Ông Diệp Bá Vũ cho rằng, hiện blockchain vẫn còn một số hạn chế về mặt kỹ thuật, gây trở ngại cho việc ứng dụng rộng rãi trong ngành tài chính. Bên cạnh đó, phần lớn ngân hàng thương mại vẫn chưa thực sự hiểu rõ về công nghệ này. “Chỉ khi quay về ‘nguyên lý đầu tiên’, xuất phát từ bản chất của blockchain – không bị giới hạn bởi chính công nghệ – và áp dụng vào các tình huống nghiệp vụ phù hợp để giải quyết vấn đề thực tế, thì giá trị thực sự của blockchain mới được phát huy.”
Thúc đẩy cải cách nghiệp vụ tài chính
Báo Trung Quốc Kinh Doanh: Cùng với sự phát triển không ngừng của công nghệ tài chính và Internet, blockchain – với kiến trúc phi tập trung hoàn toàn mới và nền tảng kỹ thuật vững chắc – đang thu hút sự chú ý rộng rãi. Đối với các ngân hàng thương mại, blockchain sẽ tạo ra những tác động và thay đổi nào đối với mô hình tài chính hiện tại?
Ông Diệp Bá Vũ: Những năm gần đây, công nghệ tài chính đại diện bởi blockchain đang phát triển mạnh mẽ trên toàn cầu. Với ưu thế vượt trội trong việc giải quyết các vấn đề như bất cân xứng thông tin, tính tập trung của trung gian và “đảo thông tin”, blockchain đang tác động sâu sắc đến quá trình cải cách nghiệp vụ của các ngân hàng thương mại, cụ thể ở các khía cạnh sau:
Thứ nhất, thiết lập tiêu chuẩn tín dụng thống nhất, giải quyết bài toán khó tiếp cận vốn của doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN). DNVVN thường gặp khó khăn khi vay vốn do thiếu minh bạch tài chính và khả năng chống chịu rủi ro thấp. Ứng dụng blockchain có thể thay đổi mô hình nghiệp vụ truyền thống của ngân hàng, thông qua việc xây dựng tiêu chuẩn xếp hạng tín dụng thống nhất, phá vỡ tình trạng bất cân xứng thông tin, từ đó giúp DNVVN dễ dàng tiếp cận nguồn vốn hơn.
Thứ hai, đơn giản hóa các bước kiểm tra và nâng cao hiệu quả thẩm định. Dữ liệu trên blockchain khó bị sửa đổi và có thể truy vết, đảm bảo tính chia sẻ và an toàn thông tin, từ đó tiết kiệm đáng kể thời gian và nguồn lực cho việc xác thực danh tính khách hàng, giám sát dòng tiền, v.v.
Thứ ba, tối ưu hóa quy trình nghiệp vụ và tích hợp thanh toán – bù trừ. Blockchain sử dụng sổ cái phân tán và thuật toán đồng thuận để đảm bảo tính nhất quán tuyệt đối giữa các sổ cái của tất cả bên tham gia, nhờ đó loại bỏ nhu cầu đối soát thủ công và đơn giản hóa quy trình nghiệp vụ. Đồng thời, nhờ ứng dụng hợp đồng thông minh (smart contract), nghiệp vụ bù trừ có thể được thực hiện theo thời gian thực, đạt được tích hợp thanh toán – bù trừ, từ đó giảm đáng kể chi phí vận hành.
Báo Trung Quốc Kinh Doanh: Hiện nay, Ngân hàng Hưng Nghiệp đã thử nghiệm ứng dụng blockchain vào những nghiệp vụ nào? Trong tương lai, ngân hàng sẽ tiếp tục thúc đẩy triển khai blockchain trong những lĩnh vực nào?
Ông Diệp Bá Vũ: Ngân hàng chúng tôi đã sớm nhận thức được sự thay đổi sâu sắc mà blockchain mang lại cho ngành tài chính. Vì vậy, từ năm 2018, chúng tôi đã bắt đầu tích cực khám phá việc ứng dụng công nghệ này trong lĩnh vực tài chính. Hiện tại, chúng tôi đã tiến hành một số thử nghiệm ban đầu trong các lĩnh vực như tài chính chuỗi cung ứng, hợp đồng điện tử, chứng khoán hóa tài sản và hóa đơn dựa trên blockchain.
Trong thời gian tới, ngân hàng sẽ tích cực hợp tác với các doanh nghiệp chủ lực để cùng khám phá các tình huống ứng dụng blockchain phù hợp, đồng thời tiếp tục mở rộng nghiên cứu sang các lĩnh vực như chứng cứ số, thương phiếu số và chia sẻ thông tin.
Báo Trung Quốc Kinh Doanh: Để phát triển công nghệ blockchain, Ngân hàng Hưng Nghiệp đã có những bố trí cụ thể nào về cơ cấu tổ chức và nhân sự?
Ông Diệp Bá Vũ: Năm 2018, chúng tôi đã thành lập Đội Phát triển, Ứng dụng và Ươm tạo Công nghệ Mới Blockchain, chuyên nghiên cứu nội hàm và ngoại diên của công nghệ này, đồng thời từng bước khám phá việc ứng dụng trong các lĩnh vực như tài chính chuỗi cung ứng, chứng cứ số, thương phiếu điện tử, thanh toán – bù trừ và chia sẻ dữ liệu.
Trong tương lai, ngân hàng sẽ tiếp tục tăng cường xây dựng đội ngũ nhân tài blockchain, thiết lập và hoàn thiện hệ thống đào tạo, xây dựng nhiều nền tảng đào tạo nhân tài cấp cao dưới nhiều hình thức, từ đó nuôi dưỡng đội ngũ đổi mới trình độ cao, có khả năng dẫn dắt xu hướng công nghệ mới trong ngành tài chính.
Những thách thức trong ứng dụng tài chính vẫn còn tồn tại
Báo Trung Quốc Kinh Doanh: Khi triển khai blockchain, ngoài cơ hội, các ngân hàng thương mại còn phải đối mặt với những khó khăn nào? Những thách thức chủ yếu đến từ đâu?
Ông Diệp Bá Vũ: Từ góc nhìn của một ngân hàng thương mại, chúng tôi nhận thấy ba thách thức chính sau:
Thứ nhất, phần lớn ngân hàng thương mại hiện nay vẫn chưa thực sự hiểu rõ về công nghệ blockchain. Bản chất của blockchain là mang đến tư duy và quan niệm mới cho hoạt động ngân hàng. Chỉ khi quay về ‘nguyên lý đầu tiên’, xuất phát từ bản chất của blockchain – không bị giới hạn bởi chính công nghệ – và áp dụng vào các tình huống nghiệp vụ phù hợp để giải quyết vấn đề thực tế, thì giá trị thực sự của blockchain mới được phát huy.
Thứ hai, trọng tâm nghiệp vụ và mức độ sẵn sàng chia sẻ thông tin giao dịch giữa ngân hàng và doanh nghiệp khác nhau, khiến việc thiết lập liên minh giữa hai bên trở nên khó khăn.
Thứ ba, hệ thống giám sát blockchain chưa thực sự hoàn chỉnh. Trong quá trình thử nghiệm và thúc đẩy ứng dụng, các ngân hàng thường gặp khó khăn trong việc xác định ranh giới và mức độ chấp nhận phù hợp. Vốn là những chủ thể e ngại rủi ro, các ngân hàng thường có thái độ thận trọng hơn với công nghệ mới, điều này cũng tạo ra một số trở ngại cho việc phổ biến và ứng dụng blockchain trong ngành.
Báo Trung Quốc Kinh Doanh: Hiện nay, các tổ chức tài chính khá thận trọng với blockchain; ngoài yếu tố giám sát, liệu có còn những hạn chế về mặt kỹ thuật không? Ngân hàng nên bắt đầu từ đâu để giải quyết vấn đề này?
Ông Diệp Bá Vũ: Dựa trên thực tiễn khám phá của ngân hàng chúng tôi cũng như các nghiên cứu trong ngành, blockchain hiện vẫn còn một số hạn chế kỹ thuật, gây cản trở cho việc ứng dụng rộng rãi trong lĩnh vực tài chính.
Thứ nhất, với tư cách là công nghệ mới, blockchain vẫn tiềm ẩn một số rủi ro an ninh, bao gồm rủi ro về tính ổn định và an toàn của mạng ngang hàng (P2P), rủi ro hoàn trả giao dịch do cơ chế đồng thuận, rủi ro an ninh thông tin dữ liệu giao dịch, rủi ro về đảm bảo kỹ thuật cho uy tín và lỗ hổng an ninh trong các ứng dụng mở rộng. Đối với các tổ chức như ngân hàng – nơi yêu cầu an ninh cực cao – việc blockchain có thể vượt qua các bài kiểm tra khắt khe hay không vẫn cần thời gian kiểm chứng.
Thứ hai, công nghệ blockchain khó đạt được sự cân bằng giữa quy mô nút, hiệu năng và khả năng chịu lỗi. Ví dụ, thuật toán đồng thuận PoW (Proof of Work) mà Bitcoin sử dụng có ưu thế về quy mô nút và khả năng chịu lỗi, nhưng hiệu suất giao dịch lại rất thấp – lý thuyết mạng Bitcoin chỉ xử lý tối đa 7 giao dịch/giây, một con số không đáp ứng được nhu cầu của nhiều nghiệp vụ tài chính. Trong khi đó, các thuật toán đồng thuận dựa trên cơ chế Byzantine tuy cải thiện đáng kể hiệu năng, nhưng khi số lượng nút vượt ngưỡng nhất định, hiệu năng cũng suy giảm nhanh chóng.
Thứ ba, hiện chưa có tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất cho các nền tảng blockchain底层. Điều này khiến các ngân hàng gặp khó khăn khi đánh giá tính an toàn, ổn định và hiệu năng của công nghệ blockchain. Ngoài ra, việc thiếu khả năng tương tác xuyên chuỗi (cross-chain interoperability) giữa các nền tảng khác nhau cũng phần nào ảnh hưởng đến hợp tác công nghiệp và mở rộng ứng dụng.
Cuối cùng, tính nhất quán giữa dữ liệu trên chuỗi (on-chain) và thông tin ngoài chuỗi (off-chain) khó được đảm bảo. Blockchain chỉ có thể đảm bảo độ tin cậy của dữ liệu sau khi đã được đưa lên chuỗi; còn tính chân thực của chính dữ liệu đó khi đưa lên chuỗi lại cần các giải pháp khác để xác minh.
Dựa trên những phân tích trên, chúng tôi đề xuất ngân hàng nên thực hiện các biện pháp sau: Thứ nhất, thông qua việc xây dựng và triển khai các phương pháp bảo vệ quyền riêng tư như chứng minh không tiết lộ thông tin (zero-knowledge proof), tính toán đa phương (multi-party computation), riêng tư vi phân (differential privacy), mã hóa đồng nhất toàn phần (fully homomorphic encryption), cũng như tăng cường xác minh hình thức (formal verification) đối với hợp đồng thông minh, nhằm nâng cao khả năng bảo vệ quyền riêng tư của hệ thống blockchain và giảm thiểu rủi ro do công nghệ này gây ra. Thứ hai, thông qua thiết kế kiến trúc kỹ thuật hợp lý, kiểm soát quy mô nút blockchain và thực hiện tiếp cận phân tầng đối với các bên tham gia, từ đó đạt được sự cân bằng giữa quy mô, hiệu năng và khả năng chịu lỗi. Thứ ba, nhanh chóng thúc đẩy xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật blockchain thống nhất trong ngành, đồng thời tiếp tục nghiên cứu các công nghệ xuyên chuỗi như cơ chế người chứng thực (notary mechanism), chuỗi phụ (sidechain), khóa băm (hash lock), nhằm đảm bảo khả năng tương tác và kết nối giữa các nền tảng ứng dụng được xây dựng trên các công nghệ blockchain khác nhau. Thứ tư, kết hợp với các công nghệ mới khác như Internet vạn vật (IoT), mạng 5G và trí tuệ nhân tạo (AI), giảm thiểu can thiệp thủ công và nâng cao độ tin cậy của dữ liệu được đưa lên chuỗi.