Tác giả: Zen, PANews
Là một trong những dự án blockchain AI gốc nổi bật nhất năm nay, Sahara AI ngay từ khi ra mắt đã thu hút sự chú ý lớn. Từ việc huy động vốn mạnh mẽ từ các quỹ đầu tư hàng đầu, gây quỹ vượt 8,7 lần trên BuidlPad, cho đến việc được niêm yết trực tiếp trên nhiều sàn giao dịch lớn ngay trong ngày đầu tiên. Đặc biệt, hiệu suất ấn tượng trên sàn Upbit Hàn Quốc — khi khối lượng giao dịch của Sahara từng vươn lên vị trí thứ hai, chỉ sau BTC và XRP — đã cho thấy kỳ vọng và sự công nhận rất cao của thị trường dành cho dự án.
Sahara không chỉ là một đại diện tiêu biểu trong lĩnh vực AI × Web3, mà còn đang trở thành một mắt xích then chốt trong câu chuyện về cơ sở hạ tầng thế hệ mới. Chính vì vậy, trong cuộc phỏng vấn đặc biệt lần này, chúng tôi đã mời Tyler – Đồng sáng lập Sahara AI – để giải đáp sâu những câu hỏi được cộng đồng quan tâm nhất.
AI × Web3 cần được xây dựng trên nhu cầu thực tế
PANews: Nhiều người biết Sahara là một dự án AI phi tập trung, được dẫn dắt bởi đội ngũ hàng đầu và đã huy động thành công 43 triệu USD từ các nhà đầu tư lớn như Polychain, Binance Labs và Pantera Capital. Việc ra mắt token còn nhận được sự hỗ trợ từ các sàn giao dịch toàn cầu như Binance, OKX và Upbit. Theo ông, lý do cốt lõi nào giúp Sahara nhận được nhiều sự công nhận và ủng hộ đến vậy?
Tyler: Tôi cho rằng Sahara có được ngày hôm nay không nhờ vào độ “hot” hay sức mạnh vốn, mà bởi vì ngay từ đầu, chúng tôi đã đáp ứng đúng một nhu cầu cấu trúc thực tế.
Chúng tôi luôn tự hỏi: Nếu AI là tương lai tất yếu, thì cơ sở hạ tầng của nó sẽ như thế nào? Ai sẽ xây dựng? Và ai sẽ tham gia? Hiện tại, đa phần các dự án AI vẫn chỉ dừng ở lớp ứng dụng, bàn về cách đưa AI vào Web3. Trong khi đó, Sahara hướng tới giải quyết những vấn đề sâu xa hơn: Liệu Web3 có thể trở thành cổng kết nối và cơ chế phân phối lợi ích trong kỷ nguyên AI hay không?
Câu trả lời của Sahara là: Chúng ta không chỉ có thể làm được, mà còn cần phải có người thực hiện.
Việc phân phối giá trị AI không thể mãi nằm trong tay một vài nền tảng mô hình lớn. Nếu AI trong tương lai thực sự trở thành một cơ sở hạ tầng như Internet, chúng ta cần một kiến trúc mở hơn, công bằng hơn và bền vững hơn. Đó chính là điều Sahara muốn làm: giải quyết một vấn đề cấu trúc mà theo chúng tôi, sớm muộn cũng phải được xử lý.
Chúng tôi không đơn thuần “làm một chút AI trên Web3”, mà là xây dựng từ đầu một nền tảng vận hành hệ thống hoàn chỉnh, được thiết kế riêng cho AI. Bằng kiến trúc cấp chuỗi (chain-level architecture), chúng tôi đảm bảo việc xác lập quyền sở hữu, gọi hàm và phân chia lợi nhuận cho AI — biến một hệ thống vốn chỉ chạy khép kín trên các nền tảng lớn thành một mạng lưới mở, nơi bất kỳ ai cũng có thể tham gia, cùng xây dựng và cùng hưởng lợi.
Đây chính là lý do chúng tôi trở thành dự án AI Layer 1 duy nhất hiện nay được niêm yết đồng thời trên OKX, Binance, Upbit và Bithumb. Không phải vì chúng tôi đang “đón đầu xu hướng”, mà bởi vì trên phương diện cơ sở hạ tầng, chúng tôi thực sự đang làm những việc khó nhưng đúng đắn.
PANews: Trên thị trường hiện cũng có khá nhiều dự án liên quan đến AI. Vậy định vị và lộ trình phát triển của Sahara khác biệt thế nào so với các dự án khác? Theo ông, điểm nổi bật nhất hay lợi thế chiến lược cốt lõi của Sahara trong lĩnh vực Web3 AI là gì?
Tyler: Hiện nay, nhiều dự án coi Web3 chỉ là kênh huy động vốn và xem AI như một điểm nhấn truyền thông, nhưng xuất phát điểm của chúng tôi lại hoàn toàn khác. Điều chúng tôi thực sự quan tâm là: Khi AI trở thành một mô hình công nghệ mới, Web3 sẽ đóng vai trò gì?
Về việc Web3 hỗ trợ sự phát triển của AI như thế nào, tôi thậm chí cho rằng chính nhờ được AI thúc đẩy, Web3 mới thực sự có cơ hội tiến hóa thành phiên bản đúng nghĩa của mình.
Chúng tôi đã dành rất nhiều nguồn lực để nghiên cứu cách AI hoạt động: mô hình được huấn luyện ra sao, dữ liệu được gọi hàm thế nào, và giá trị được hoàn trả cho những người đóng góp như thế nào. Khi kết nối các vấn đề này lại, chúng ta sẽ nhận ra một thực tế: Web3 hiện nay vẫn thiếu một hệ thống nền tảng thực sự có khả năng hỗ trợ hợp tác AI.
Vì vậy, chúng tôi quyết định bắt đầu lại từ đầu và thiết kế một hệ thống vòng đời tài sản đầy đủ: «Dữ liệu → Mô hình → Agent → Thu nhập». Mỗi khâu đều có thể xác lập quyền sở hữu, gọi hàm, lưu vết và phân chia lợi nhuận; mọi luồng giá trị đều có thể được theo dõi và khuyến khích minh bạch thông qua logic trên chuỗi.
Điều này giống như một “hệ điều hành phổ quát”, nơi các nhà phát triển AI, người đóng góp và người dùng đều có thể thực hiện hợp tác liên tục dựa trên nền tảng này. Hệ thống không chỉ là một ý tưởng trên giấy — mà đã được tích hợp sẵn vào blockchain L1 của chúng tôi, nhằm phục vụ ngay từ đầu các tình huống AI yêu cầu gọi hàm thường xuyên và tương tác phức tạp.
Hãy lấy ví dụ: Ethereum giúp chúng ta tự do xây dựng một hệ thống tài chính, từ ví, DEX đến các giao thức quản trị — tất cả đều có thể thực hiện trên chuỗi. Sahara cũng vậy, chỉ khác là chúng tôi không phục vụ tài sản tài chính, mà là đưa toàn bộ chuỗi cung ứng AI lên chuỗi để vận hành. Vị trí chiến lược của chúng tôi rất rõ ràng: Trở thành cơ sở hạ tầng Web3 cho kỷ nguyên AI. Đây chính là định vị của Sahara, cũng là lợi thế chiến lược cốt lõi mà chúng tôi tin rằng mình nắm giữ.
Hơn 1,4 triệu người dùng hoạt động mỗi ngày: Hợp tác AI không phải là khẩu hiệu suông
PANews: Hiệu suất của mạng thử nghiệm SIWA rất ấn tượng: số lượng tài khoản đã vượt 3,2 triệu, đồng thời ghi nhận sự cải thiện rõ rệt về tỷ lệ gắn thẻ dữ liệu, tỷ lệ hoàn thành nhiệm vụ và độ chính xác. Ông đánh giá thế nào về giá trị của những thành quả này đối với việc Sahara xây dựng cơ sở hạ tầng AI phi tập trung?
Tyler: Đối với chúng tôi, SIWA không chỉ đơn thuần là một “mạng thử nghiệm”, mà thực chất là một cuộc kiểm chứng hệ thống: liệu toàn bộ mô hình hợp tác AI trên chuỗi mà chúng tôi thiết kế có thể vận hành được hay không? Kết quả là: Có thể — và thậm chí còn vượt quá kỳ vọng.
Hiện tại, SIWA đã có hơn 3,2 triệu ví và hơn 1,4 triệu người dùng hoạt động mỗi ngày. Điều khiến chúng tôi phấn khích nhất là những người dùng này thực sự đang làm việc trên nền tảng — ví dụ như hơn 200.000 cộng tác viên đóng góp dữ liệu trong cộng đồng, thực hiện gắn thẻ, xác minh và tương tác trên chuỗi; ngoài ra còn có hàng triệu người đang chờ danh sách trắng. Tất cả cho thấy hình hài ban đầu của một mạng lưới hợp tác tài nguyên AI.
Sự kiện này cũng xác nhận một nhận định cốt lõi: Hợp tác AI không phải là khẩu hiệu suông, mà là một nhu cầu thực tế đã tồn tại, chỉ là chưa từng được hỗ trợ đúng cách. Giá trị lớn nhất của Web3 nằm ở chỗ nó có thể mang lại một trật tự mới cho loại hình hợp tác đa vai trò, đa tầng và liên tục như vậy.
Nếu SIWA là bước đầu tiên để chúng tôi kiểm chứng khả năng hợp tác trên chuỗi, thì bước tiếp theo — bắt đầu từ bây giờ — sẽ là giai đoạn then chốt để vận hành trọn vẹn toàn bộ chu kỳ giá trị AI: cuối tháng 6 vừa qua, chúng tôi đã ra mắt phiên bản thử nghiệm công khai (public beta) của AI Agent Builder và AI Marketplace — một nền tảng cho phép bất kỳ ai cũng có thể tạo và công bố AI Agent, còn nền tảng kia cho phép những Agent này thực sự được gọi hàm, cấp phép và tạo ra thu nhập.
Bạn có thể xem đây như phiên bản sơ khai của App Store và hệ thống kinh tế dành riêng cho AI phi tập trung. Nền tảng cho toàn bộ hệ thống này chính là kiến trúc cấp chuỗi do Sahara xây dựng. Trong tương lai, chúng tôi sẽ tích hợp thêm các tính năng như chia sẻ lợi nhuận, gọi tác vụ on-chain và giao dịch kết hợp, nhằm đảm bảo hệ thống không chỉ vận hành được mà còn bền vững.
Vì vậy, với chúng tôi, những thành quả này không đơn thuần là “thành công bước đầu”, mà còn là minh chứng thuyết phục đầu tiên về tính khả thi của AI phi tập trung. Chúng tôi mong muốn mọi người đều có thể tham gia vào AI, đóng góp cho AI và thu về giá trị thực từ quá trình đó. Và Sahara đang biến điều này thành hiện thực.
PANews: So với các blockchain công khai khác, Sahara sở hữu hệ sinh thái sản phẩm khá đa dạng và mức độ phù hợp giữa sản phẩm với thị trường (Product-market fit) cũng rất tốt. Nhiều người đánh giá kiến trúc ba lớp của Sahara là một hướng tiếp cận mới cho “AI-native blockchain”. Anh có thể chia sẻ kiến trúc này hỗ trợ nền tảng phát triển từng bước như thế nào về hiệu năng, quản trị và hệ sinh thái không? Nếu trong tương lai, các AI agent được triển khai on-chain quy mô lớn hoặc ứng dụng AI bùng nổ, khả năng mở rộng của Sahara sẽ thể hiện ở những khía cạnh nào?
Tyler: Bản thân AI là một hệ thống đòi hỏi sự hợp tác cao và phụ thuộc nhiều vào tính tổ hợp (composability). Nó không đơn giản như triển khai một smart contract rồi chạy ngay — mà liên quan đến cả một chuỗi thao tác phức tạp từ tải dữ liệu, huấn luyện mô hình, gọi suy luận (inference), đến theo dõi lợi nhuận… Hơn nữa, đằng sau những thao tác này còn cần đảm bảo việc xác lập quyền sở hữu, bảo vệ quyền riêng tư và hỗ trợ hợp tác đa vai trò — điều này đặt ra yêu cầu rất cao về hiệu năng, khả năng tổ hợp (composability) và khả năng kiểm chứng (verifiability) của blockchain nền tảng.
Do đó, chúng tôi đã thiết kế kiến trúc ba lớp: lớp dưới cùng là “Lớp Cơ sở Hạ tầng”, phía trên là “Lớp Ứng dụng”, và cao nhất là “Lớp Điều phối Hệ sinh thái”.
Lớp Cơ sở Hạ tầng chính là main chain của chúng tôi, kết hợp với TEE (Trusted Execution Environment) và các smart contract on-chain để đăng ký, xác lập quyền sở hữu đối với dữ liệu, mô hình và Agent, đồng thời đảm bảo tính riêng tư và an toàn trong suốt quá trình thực thi. Bạn có thể hình dung lớp này như một “cơ quan đăng ký đáng tin cậy + hệ thống vận hành”, giải quyết những vấn đề cốt lõi: tài sản AI thuộc về ai, được sử dụng ra sao và lợi nhuận phân chia thế nào.
Lớp Ứng dụng là phần chúng tôi đang đẩy mạnh phát triển nhất hiện nay. Các sản phẩm như AI Agent Builder, Data Service Platform và AI Marketplace đều thuộc lớp này. Nhà phát triển có thể tải dữ liệu lên, xây dựng và huấn luyện mô hình, thậm chí kết hợp trực tiếp các thành phần có sẵn để tạo ra chức năng mới, đồng thời giao dịch, sử dụng và thương m��i hóa sản phẩm trên marketplace. Phần này chúng tôi tiếp cận theo hướng “thực dụng”: mục tiêu là giúp nhà phát triển có thể nhanh chóng xây dựng một Agent hoạt động được từ con số 0 trong thời gian ngắn, mà không phải vật lộn với vô số công cụ rời rạc.
Lớp Điều phối Hệ sinh thái là phần mang tính tương lai nhất và cũng là nguồn tạo ra hiệu ứng mạng lưới (network effect) của chúng tôi. Đây không chỉ là một yếu tố kỹ thuật, mà còn là cơ chế kết nối. Các giao thức Web3, ứng dụng Web2, nhà cung cấp năng lực tính toán và nhà sáng tạo nội dung AI đều có thể kết nối với Sahara thông qua các giao diện chuẩn. Mỗi bên đảm nhận đúng vai trò và cùng chia sẻ lợi ích — chỉ khi đó mới hình thành nên một nền kinh tế AI hợp tác tự vận hành. Nói đơn giản, lớp này chính là cách chúng tôi “trải đường” cho toàn bộ hệ sinh thái.
Trở lại câu hỏi “Khả năng mở rộng của Sahara nằm ở đâu?”, chúng tôi tin rằng dù là ứng dụng AI Web2 hay Web3, khi bùng nổ trong tương lai, các tài sản AI cuối cùng đều sẽ cần một blockchain để đăng ký, theo dõi và thanh toán. Số lượng ứng dụng càng nhiều, mức độ tổ hợp càng phức tạp, thì giá trị của Sahara càng được nâng cao. Mục đích thiết kế hệ thống này ngay từ đầu chưa bao giờ chỉ là hỗ trợ một ứng dụng duy nhất, mà là vận hành trơn tru toàn bộ mạng lưới AI. Bạn có thể hình dung chúng tôi như một “hệ điều hành nền tảng” dành riêng cho thế giới AI — nơi mọi người đều có thể xây dựng, tổ hợp và chạy mô hình, đồng thời chia sẻ lợi nhuận từ kết quả đó. Một hệ thống như vậy, một khi đã vận hành, sẽ ngày càng nhanh và mạnh hơn theo thời gian. Hiện tại, chúng ta mới chỉ bắt đầu, nhưng bạn đã có thể thấy một số dấu hiệu rõ rệt: ngày càng nhiều nhà phát triển AI, nền tảng mô hình và thậm chí cả doanh nghiệp truyền thống trong lĩnh vực dữ liệu đang xây dựng sản phẩm AI on-chain của riêng họ thông qua Sahara — một hiệu ứng lãi kép thực sự đang dần hình thành.
Chúng tôi không chú trọng vào sự tăng trưởng người dùng ngắn hạn, mà hướng tới việc toàn ngành AI trong 10 năm tới sẽ phụ thuộc vào blockchain. Và chúng tôi muốn xây dựng nền móng vững chắc cho điều đó.
Bước tiếp theo: Xây dựng một “mạng lưới hợp tác AI thực sự khả dụng”
PANews: Trong vòng 3–6 tháng tới, cộng đồng rất quan tâm việc Sahara sẽ ra mắt những sản phẩm hoặc hợp tác mới nào, để thể hiện những bước tiến then chốt trên hành trình xây dựng AI phi tập trung. Anh có thể tiết lộ trước một số điểm nhấn đáng mong đợi không?
Tyler: Lộ trình của chúng tôi trong vài tháng tới rất rõ ràng: sản phẩm, hợp tác và mainnet — từng bước vận hành toàn bộ hệ thống, nhằm thực sự xây dựng một “mạng lưới hợp tác AI thực sự khả dụng”.
Tôi xin giới thiệu hai module cốt lõi đã ra mắt vào cuối tháng 6: AI Agent Builder và AI Marketplace. Người dùng có thể xây dựng Agent mà không cần viết code — chỉ cần kéo thả các thành phần, gọi mô hình và triển khai Agent trực tiếp on-chain. Bạn cũng không cần chuyển sang GitHub hay Hugging Face để tải b���t cứ thứ gì, vì chúng tôi đã tích hợp sẵn các bộ dữ liệu và mô hình mã nguồn mở dưới dạng module. Nói cách khác, hiện nay bất kỳ ai muốn xây dựng ứng dụng AI chỉ cần mở Sahara là có thể hoàn tất toàn bộ quy trình.
Đây mới chỉ là khởi đầu. Trong tháng 7, trọng tâm của chúng tôi là “vận hành trọn vẹn” hệ thống này. Điều quan trọng nhất là triển khai cơ chế thương mại hóa: gọi mô hình, cấp phép API, chia sẻ lợi nhuận và License NFT sẽ được mở trong tháng này. Từ đó, người dùng có thể sử dụng tài sản AI và thu lợi từ các tương tác. Đây cũng là bước quan trọng nhất mà nhiều nhà đầu tư AI sớm đặc biệt quan tâm — làm thế nào để biến mô hình và dữ liệu thành tài sản, và làm thế nào để tài sản đó lưu thông trong hệ sinh thái.
Cùng lúc đó, chúng tôi cũng sẽ mở rộng Dịch vụ Nền tảng Dữ liệu (DSP) từ chế độ whitelist sang thử nghiệm công khai hoàn toàn, cho phép tất cả mọi người tham gia. Điều này đánh dấu việc từ giai đoạn này trở đi, bất kỳ ai cũng có thể xây dựng và hưởng lợi trên Sahara.
Vào mùa thu, mainnet của chúng tôi sẽ chính thức ra mắt, khi đó toàn bộ hệ thống kinh tế sẽ khép kín hoàn toàn: mọi hành vi như đăng ký tài sản, gọi mô hình, phân phối lợi nhuận và tương tác người dùng đều sẽ được ghi chép đầy đủ on-chain. Đồng thời, $SAHARA cũng sẽ được “kích hoạt” chính thức trong quá trình này — trở thành tài sản cốt lõi được sử dụng khi gọi tài sản AI, thanh toán phí, nhận chia sẻ lợi nhuận thụ động từ giấy phép và tham gia quản trị nền tảng.
Ngoài sản phẩm, chúng tôi cũng sẽ lần lượt công bố một loạt hợp tác trong hệ sinh thái, bao gồm mở API cho nhiều công cụ AI hơn, tích hợp cổng vào/ra với các nền tảng công cụ, thực hiện lưu thông mô hình và thu hút thêm các đối tác doanh nghiệp tham gia hợp tác về dữ liệu và mô hình. Có thể hình dung Sahara sẽ không còn chỉ là một nền tảng kỹ thuật, mà là một hệ sinh thái hợp tác AI mới mẻ, không ngừng phát triển.
Chúng tôi đang mở rộng Sahara từ một “blockchain + nền tảng” thành một hệ thống lớn thực sự có khả năng hỗ trợ toàn bộ hệ sinh thái phát triển AI. Trong tương lai, bạn sẽ thấy nhiều vai trò khác nhau tìm được vị trí phù hợp trong hệ thống này: nhà phát triển, người gắn nhãn dữ liệu, tác giả mô hình, đối tác tích hợp nền tảng và người dùng AI — và chúng tôi đang xây dựng cấu trúc hợp tác cũng như vòng khép kín về lợi ích dành riêng cho những nhóm này.
PANews: Sahara luôn nhấn mạnh việc xác lập quyền sở hữu dữ liệu và chuyển đổi dữ liệu thành tài sản. Vậy trong tương lai, giá trị của dữ liệu on-chain sẽ được giải phóng thực sự như thế nào? Liệu điều này có trở thành đòn bẩy then chốt cho chiến lược thương mại hóa của Sahara? Ngoài ra, trước sự xuất hiện của nhiều dự án tương tự trên thị trường cũng tập trung vào việc xác lập quyền sở hữu dữ liệu AI, anh đánh giá năng lực cạnh tranh cốt lõi của Sahara nằm ở đâu?
Tyler: Chúng tôi tin rằng dữ liệu sẽ không chỉ là một “hàng tiêu dùng” dùng một lần, mà phải là một tài sản liên tục tạo ra giá trị. Cũng như bất động sản có thể cho thuê, tác phẩm có thể cấp phép, dữ liệu cũng có thể được gọi lại nhiều lần, tổ hợp lại hoặc dùng để huấn luyện các mô hình hoặc Agent mới.
Vấn đề chúng tôi muốn giải quyết là: dữ liệu không chỉ cần được “xác lập quyền sở hữu”, mà còn phải “được sử dụng và tạo ra lợi nhuận liên tục”. Một bộ dữ liệu do người dùng tải lên không nên bị bỏ đi sau khi dùng xong, mà có thể được gọi lại liên tục, tham gia huấn luyện, tạo ra các mục đích sử dụng mới, thậm chí được các nhà phát triển khác kết hợp sử dụng. Nếu tất cả những hành vi này đều được thực hiện on-chain, thì toàn bộ hành trình sử dụng dữ liệu sẽ được ghi chép đầy đủ, từ đó phân bổ lợi nhuận một cách tự động. Như vậy, chúng ta không chỉ dừng lại ở việc xác lập quyền sở hữu, mà thực sự đang xây dựng một “nền kinh tế dữ liệu” linh hoạt và có tính lưu thông thực sự.
Nền tảng dịch vụ dữ liệu (DSP) do chúng tôi thiết kế chính là cổng vào của hệ thống. Nó không chỉ cho phép bạn tham gia các nhiệm vụ và nhận thưởng, mà quan trọng hơn, còn biến dữ liệu của bạn thành một tài sản trên chuỗi có thể theo dõi, tái sử dụng và cấp phép. Kiến trúc chuỗi gốc kết hợp với lớp gọi (call layer) của chúng tôi cũng đảm bảo toàn bộ hành trình sử dụng dữ liệu được lưu trữ đầy đủ.
Vậy điểm khác biệt giữa chúng tôi và các dự án khác về xác lập quyền sở hữu dữ liệu là gì? Có thể nói: những dự án kia chỉ tập trung vào “quyền sở hữu”, còn chúng tôi xây dựng cả “quyền sử dụng” lẫn “con đường thương mại hóa”. Mục tiêu của họ là trả lời câu hỏi “Đây là của ai?”, trong khi mục tiêu của chúng tôi là: “Làm sao để thứ này tạo ra giá trị—và duy trì giá trị đó một cách bền vững?”
Đây cũng chính là nơi chúng tôi tin rằng tiềm năng thương mại được khai phóng mạnh mẽ nhất. Đối với doanh nghiệp, bạn sẽ không cần phải tìm kiếm dữ liệu từ năm nền tảng và bảy công cụ khác nhau—chúng tôi cung cấp giải pháp “một điểm kết nối”, giúp bạn tích hợp, định giá và cấp phép dữ liệu một cách liền mạch. Còn với người dùng cá nhân, dữ liệu sẽ không còn chỉ bị “tiêu thụ”, mà sẽ trở thành nguồn thu nhập bền vững. Một khi hệ thống này vận hành trơn tru, nó sẽ trở thành “bánh đà tăng trưởng ổn định nhất” cho toàn bộ hệ sinh thái của chúng tôi.
Vì vậy, tôi thường nói rằng dữ liệu không phải là “điểm vào” của Sahara, mà chính là nền tảng cốt lõi của mô hình kinh doanh. Đó là logic nền tảng giúp chúng tôi phát triển lâu dài hệ sinh thái AI, đồng thời cũng là một trong những lợi thế cạnh tranh then chốt giúp Sahara nổi bật so với các dự án Web3 AI khác.
Cơ chế khuyến khích bền vững: Để “việc sử dụng thực tế” thúc đẩy vòng tuần hoàn giá trị
PANews: Hiện nay, lo ngại lớn nhất của thị trường đối với cơ chế khuyến khích là tính bền vững của thiết kế kinh tế sau khi dự án tiến hành TGE. Vậy theo ông, Sahara đã thiết kế hệ thống kinh tế và cơ chế khuyến khích như thế nào để đảm bảo dự án vận hành lâu dài và thực sự đạt được lợi ích đôi bên cho cả người dùng lẫn dự án?
Tyler: Đây thực chất là một thử thách mà mọi dự án Web3 đều phải đối mặt. Giai đoạn đầu thường dựa vào trợ cấp để thu hút người dùng, nhưng một khi cơn sốt qua đi thì mọi người cũng dần rời bỏ. Cách tiếp cận của Sahara khá giản dị: chúng tôi không tạo dựng sự phồn vinh nhân tạo, mà quay trở lại với bản chất của “việc sử dụng thực tế”. Điểm xuất phát khi thiết kế cơ chế khuyến khích của chúng tôi là đặt ra một câu hỏi: Nếu hệ thống này không có người dùng, thì tự nhiên nó sẽ không có giá trị; nhưng miễn là nó luôn được sử dụng, thì chắc chắn phải có người liên tục được hưởng lợi.
Do đó, chúng tôi thiết kế để khuyến khích phát sinh từ việc sử dụng và được phân chia dựa trên đóng góp. Người dùng của chúng tôi có nhiều vai trò đa dạng: người dùng thông thường, người đóng góp dữ liệu, người xây dựng Agent, doanh nghiệp, nhà phát triển mô hình… Mỗi nhóm đều có thể tìm thấy vị trí phù hợp trong hệ sinh thái, không chỉ sử dụng mà còn thu được lợi ích.
Chẳng hạn, người dùng thông thường có thể trực tiếp tham gia các nhiệm vụ gán nhãn dữ liệu, trải nghiệm AI agent hoặc đóng góp nội dung cộng đồng. Đây không phải là kiểu “điểm danh” để nhận trợ cấp lưu lượng, mà là những hành vi thực sự mang lại dữ liệu, phản hồi người dùng và nội dung cho nền tảng. Miễn là hành vi của bạn có giá trị, hệ thống sẽ ghi nhận và tạo ra thu nhập tương ứng.
Với nhóm nhà phát triển, chúng tôi cung cấp một bộ công cụ đầy đủ. Họ có thể tải lên mô hình, triển khai, thiết lập cơ chế chia sẻ doanh thu, sau đó cấp phép cho người khác sử dụng trên Marketplace và nhận hoa hồng. Hơn nữa, nội dung được tải lên cũng có thể được người khác tái sử dụng, tạo ra thêm lợi nhuận kép. Ở tầng cao hơn, còn có người dùng doanh nghiệp và các nhà cung cấp sức mạnh tính toán—những vai trò thiên về B2B này cũng đều có thể tìm thấy không gian thương mại riêng.
Điểm đặc biệt là một người có thể đảm nhận nhiều vai trò cùng lúc. Bạn vừa có thể là người đóng góp dữ liệu, vừa là người triển khai tài sản AI, thậm chí còn giới thiệu người khác sử dụng mô hình của mình. Bạn càng làm nhiều, vai trò càng đa dạng, thì phần thưởng cũng càng phong phú. Cơ cấu thu nhập dựa trên “danh tính đa vai trò” như vậy là một thiết kế trọng tâm nhằm đảm bảo tính bền vững của chúng tôi.
Tóm lại, mục tiêu của chúng tôi là: mỗi lần gọi (call), giao dịch hay hợp tác thực tế xảy ra đều tự động kích hoạt cơ chế hoàn trả giá trị. Miễn là hệ thống vẫn đang được sử dụng, cơ chế khuyến khích sẽ tiếp tục luân chuyển. Logic này không phụ thuộc vào trợ cấp để duy trì độ “nóng”, mà được thúc đẩy bởi một vòng tuần hoàn tích cực nội tại trong hệ sinh thái. Chúng tôi tin rằng đây là hướng kết hợp Web3 và AI khả thi và lành mạnh nhất hiện nay.
PANews: Theo ông, trong tương lai mối quan hệ giữa AI Layer1 và các blockchain công khai truyền thống sẽ như thế nào về mặt vị trí trong hệ sinh thái? Sahara đang lấp đầy khoảng trống, tái cấu trúc hay mở ra một赛道 mới?
Tyler: Chúng tôi cho rằng AI Layer1 và các blockchain công khai truyền thống không tồn tại mối quan hệ “cái này lên thì cái kia xuống”, mà là quá trình tiến hóa phối hợp, trong đó mỗi bên đảm nhận những nhiệm vụ hệ thống khác nhau. Các blockchain công khai truyền thống giỏi xử lý các giao dịch tài chính, DeFi, NFT và các loại tài sản phổ quát khác, trong khi AI Layer1 ra đời nhằm đáp ứng một nhu cầu rõ ràng và có thể dự báo trước—một nhu cầu khổng lồ: xác lập quyền sở hữu, khuyến khích, giao dịch và hợp tác đối với tài sản AI.
Hình thái tài sản và cách vận hành của AI hoàn toàn khác biệt so với tài sản mã hóa truyền thống: ngoài dữ liệu, mô hình, agent—những tài sản phi tĩnh, AI còn tạo ra một khối lượng lớn nhật ký gọi (call logs), nhật ký hành vi và logic hợp tác trong quá trình vận hành. Những thông tin này bắt buộc phải được lưu trữ trên một môi trường blockchain nội tại có cấu trúc rõ ràng, thực thi đáng tin cậy và cơ chế khuyến khích bền vững. Chúng tôi không xây dựng AI Layer1 nhằm “cạnh tranh” với các blockchain công khai truyền thống, mà chủ động thiết lập một nền tảng cho phép người đóng góp dữ liệu, nhà phát triển mô hình, người xây dựng Agent, nhà cung cấp sức mạnh tính toán và người dùng cuối cùng có thể hợp tác hữu cơ—trong bối cảnh hệ thống hiện tại khó lòng đáp ứng được nhu cầu hợp tác của AI.
Dĩ nhiên, mức độ phức tạp của hệ thống này cũng rất cao—cao hơn nhiều so với các blockchain công khai hiện nay: nó vừa phải đảm bảo quyền riêng tư dữ liệu, vừa phải đạt được khả năng kiểm chứng; vừa phải hỗ trợ các logic tương tác phức tạp, vừa phải đảm bảo hiệu suất thực thi; đồng thời còn phải đưa ra lộ trình phân chia lợi nhuận và xác lập quyền sở hữu rõ ràng cho từng bên tham gia. Tất cả những yêu cầu này đều vô cùng thách thức, nhưng chúng tôi tin rằng việc này xứng đáng làm—và phải có ai đó thực hiện.
Vì vậy, xét trên một phương diện nào đó, Sahara vừa không phải là “lấp đầy khoảng trống”, cũng không chỉ đơn thuần là “tái cấu trúc”, mà đang thúc đẩy một phạm trù hệ thống mới: blockchain nguyên sinh cho AI. Nó không phải là sự mở rộng của một赛道 nào đó, mà là việc xây dựng hạ tầng cho một mạng lưới hợp tác hoàn toàn mới. Chúng tôi mong muốn mạng lưới này là mở, được xây dựng chung, đa chuỗi, và bất kỳ ai cũng có thể tham gia—đồng thời vận hành theo một vòng tuần hoàn tích cực bền vững.
PANews: Là một dự án hàng đầu trong lĩnh vực Web3 AI, ông đánh giá như thế nào về xu hướng phát triển chung của toàn bộ赛道 AI? Theo ông, cơ hội và thách thức lớn nhất trong tương lai lần lượt là gì?
Tyler: AI đang nhanh chóng chuyển mình từ một công cụ chuyên biệt thành một phần không thể thiếu trong đời sống hằng ngày. Cũng giống như Internet và điện thoại thông minh từng làm, giờ đây chúng đã trở thành cơ sở hạ tầng thiết yếu đối với tất cả mọi người. Chúng tôi tin rằng trong tương lai, mỗi người sẽ sở hữu một mô hình AI hoặc Agent riêng để hỗ trợ mình trong mọi việc—từ những việc nhỏ nhất đến những việc lớn nhất—biến chúng thành công cụ thiết yếu trong cuộc sống. Đây là xu hướng mà chúng tôi kiên định nhất.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa tầm nhìn này, chúng ta vẫn cần giải quyết ba vấn đề then chốt: Thứ nhất, làm sao để AI có thể được cá nhân kiểm soát và triển khai; Thứ hai, làm sao để đảm bảo tính riêng tư và minh bạch trong suốt quá trình dữ liệu và tương tác; Thứ ba, làm sao để xây dựng một hệ thống kinh tế công bằng, mở và bền vững.
Ba vấn đề này chính là những hướng mà Sahara đang tập trung giải quyết. Chúng tôi không chỉ xây dựng một bộ công cụ, mà đang kiến tạo một hệ điều hành hướng tới tương lai—trao quyền cho mọi người dùng, nhà phát triển, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp để tạo ra, sử dụng và thu lợi từ AI. Chúng tôi tin rằng cơ hội lớn nhất của Web3 + AI nằm ở việc nó mang lại một cách thức sáng tạo giá trị hoàn toàn mới: một mạng lưới AI mở, hợp tác và cho phép mọi người tham gia.
Vai trò của Sahara có thể được hiểu rõ hơn qua ba phép ẩn dụ sau:
-
Chúng tôi là “AWS phi tập trung dành riêng cho AI”, cung cấp hạ tầng tính toán, lưu trữ, hệ thống gọi (call system) và cơ chế khuyến khích—làm nền tảng cơ sở hạ tầng cho toàn bộ thế giới Web3 AI;
Đồng thời, chúng tôi cũng đóng vai trò “App Store dành cho AI Agent”, giúp nhà phát triển nhanh chóng ra mắt sản phẩm và người dùng dễ dàng triển khai các ứng dụng, từ đó kiến tạo một hệ sinh thái sở hữu khả năng phân phối mạnh mẽ và mô hình kinh doanh bền vững.
Chúng tôi tựa như “Tesla trong thế giới AI”, sử dụng cơ chế minh bạch, có thể xác minh quyền sở hữu và giao dịch để định hình lại cách thức tạo ra, vận hành và hợp tác với các tài sản AI.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất cũng đến từ chính sự phức tạp của hệ thống: vừa phải đảm bảo tính ổn định và bảo mật, lại vừa phải đơn giản hóa để người dùng dễ dàng tiếp cận và tham gia. Hệ thống này cần có khả năng phục vụ hàng triệu người dùng và ứng dụng, thì mới thực sự trở thành điểm hội tụ lý tưởng giữa AI và Web3. Chúng tôi tin rằng đây là hướng đi xứng đáng để đầu tư và phát triển lâu dài. Và Sahara chính là bước khởi đầu trên hành trình đó.