Tác giả: Parker Lewis, Trưởng bộ phận Phát triển Kinh doanh tại Unchained Capital
Biên dịch: Perry Wang
Khi nói đến việc sở hữu Bitcoin, có hai cảm giác mà hầu như ai cũng từng trải qua. Thứ nhất, luôn cảm thấy mình đã mua quá muộn. Thứ hai, luôn ước giá mình đã mua nhiều hơn.
Mọi quy tắc đều có ngoại lệ, nhưng Bitcoin lại có cách khiến tâm lý con người bị bóp méo một cách kỳ lạ. Người ta nhận ra rằng tổng nguồn cung cố định 21 triệu BTC thực chất là một con số quá nhỏ bé. Hơn nữa, khi càng nhiều người nhận thức được rằng tính cố định nguồn cung của Bitcoin được đảm bảo một cách đáng tin cậy, và rằng các hệ thống tiền tệ có xu hướng hội tụ về một phương tiện duy nhất, thì con số 21 triệu ấy lại càng trở nên nhỏ hơn nữa.
Độ tin cậy ngày càng cao vào các thuộc tính tiền tệ của Bitcoin, kết hợp với xu hướng hội tụ tiền tệ, cùng thúc đẩy nhu cầu lớn hơn đối với Bitcoin. Chính nhu cầu này lại làm trầm trọng thêm tính khan hiếm vốn có của nguồn cung cố định.
Do đó, giá trị của Bitcoin với tư cách một phương tiện tiền tệ không ngừng gia tăng. Điều này càng trở nên rõ ràng hơn khi người ta đào sâu vào thế giới phức tạp như mê cung của Bitcoin. Tuy nhiên, từ góc nhìn của người ngoài ngành, thị trường dường như có vô số loại tiền mã hóa na ná nhau. Đúng, Bitcoin hiện đang “dẫn đầu”, nhưng còn hàng nghìn đồng tiền khác ngoài kia — làm sao bạn chắc chắn rằng Bitcoin sẽ không trở thành một hiện tượng kiểu Myspace, tức là chỉ dẫn đầu tạm thời rồi nhanh chóng biến mất? Làm sao bạn khẳng định được sẽ không có thứ gì mới thay thế Bitcoin?
Liệu Bitcoin có thể trở thành đồng tiền thống trị toàn cầu? Nghe có vẻ điên rồ, nhưng nếu đánh giá từ góc độ xác suất có trọng số theo chiều từ trên xuống, điều đó vẫn hoàn toàn khả thi.
Hiện tại, Bitcoin đang cạnh tranh với hơn 1.000 loại tiền mã hóa khác, và phần lớn chúng trông chẳng khác biệt là mấy. Sức mua hiện tại của Bitcoin là 150 tỷ USD, chỉ bằng một phần rất nhỏ so với hệ thống tài chính toàn cầu đang gánh khoản nợ khổng lồ 25.000 tỷ USD. Chỉ riêng vàng đã có sức mua lên tới 8.000 tỷ USD (gấp 50 lần Bitcoin). Một đồng tiền ra đời từ đống tro tàn của cuộc khủng hoảng tài chính 2008 và mới chỉ tồn tại vỏn vẹn 11 năm, liệu có cơ hội nào để bắt đầu từ con số không và vươn lên thành đồng tiền thống trị toàn cầu? Ý tưởng này nghe thật phi lý, hoặc ít nhất là có xác suất xảy ra thấp đến mức không đáng bận tâm. Tuy nhiên, nếu phân tích từ dưới lên dựa trên một vài nguyên tắc cơ bản, thì hơn 1.000 loại tiền mã hóa kia lập tức trở thành tạp âm. Khi tổng hợp mọi yếu tố, một vài nguyên lý cơ bản có thể giúp đơn giản hóa những điều vốn phức tạp và khó phân biệt. Việc tìm ra giải pháp đúng giữa một nghìn khả năng nghe có vẻ bất khả thi và phi thực tế. Nhưng nếu có thể loại bỏ 999 khả năng nhờ vào một hoặc vài nguyên tắc cơ bản, thì cơ hội tìm ra câu trả lời hợp lý sẽ tăng lên đáng kể.
Đây chính là lộ trình để loại bỏ tạp âm và tập trung vào những mục tiêu thực sự quan trọng. Mỗi người có thể đưa ra kết luận khác nhau về những vấn đề này, nhưng đây là một con đường giúp chúng ta hiểu tại sao Bitcoin luôn vượt trội hơn mọi loại tiền tệ khác, và liệu điều đó có tiếp tục trong tương lai hay không.
Tiền tệ là một nhu yếu phẩm cơ bản, chứ không phải một ảo tưởng tập thể hay một hệ thống niềm tin chung. Người ta chọn Bitcoin bởi vì nó sở hữu những thuộc tính độc đáo khiến nó trở thành một hình thức tiền tệ vượt trội. Vì tiền tệ là một giải pháp cho các vấn đề liên chủ thể (intersubjective), nên các hệ thống tiền tệ có xu hướng hội tụ về một phương tiện duy nhất.
Hay nói chính xác hơn, các hệ thống kinh tế khác nhau sẽ nổi lên từ một phương tiện duy nhất mà chức năng tiền tệ mang lại. Những đặc tính vốn có của Bitcoin đang thúc đẩy thị trường hội tụ về nó và sử dụng nó như một công cụ để truyền tải và đo lường giá trị, bởi nó mang lại bước nhảy vọt về hiệu quả vượt trội so với bất kỳ phương tiện tiền tệ nào khác. Một khi bạn thừa nhận về cơ bản rằng tiền tệ là một nhu yếu phẩm và các hệ thống tiền tệ có xu hướng tự nhiên hội tụ, thì vấn đề tiếp theo cần giải quyết sẽ là: Liệu Bitcoin có đáp ứng chức năng tiền tệ này tốt hơn các đối thủ cạnh tranh của nó hay không?
Tiền là một nhu yếu phẩm
Chúng ta biết rằng không có tiền thì sẽ không có nền văn minh. Không có tiền, sẽ không có máy bay, ô tô, hay iPhone; khả năng đáp ứng các nhu cầu cơ bản của con người sẽ bị tổn hại nghiêm trọng. Nếu không có một hệ thống tiền tệ hoạt động hiệu quả, hàng triệu người sẽ không thể sống yên ổn trong một thành phố, một tiểu bang hay một quốc gia. Tiền là một hàng hóa kinh tế, giúp thực phẩm xuất hiện đáng tin cậy trên kệ siêu thị, giúp trạm xăng luôn có nhiên liệu, giúp điện được cung cấp cho mọi ngôi nhà, và nước luôn sẵn sàng để sử dụng.
Chính tiền khiến thế giới vận hành. Nếu không có nó, thế giới sẽ không vận hành theo cách mà đa số mọi người vẫn xem là điều hiển nhiên. Đây là một chức năng bị đánh giá thấp một cách nghiêm trọng. Hầu như không ai thực sự hiểu rõ điều này, bởi con người thường không suy ngẫm một cách có ý thức về nó. Ở các nước phát triển, một hệ thống tiền tệ đáng tin cậy được xem như điều đương nhiên. Những nhu yếu phẩm cơ bản được cung cấp nhờ chức năng điều phối của tiền tệ cũng được xem là hiển nhiên.
Hãy lấy ví dụ về một siêu thị địa phương hay một cửa hàng tạp hóa nhỏ, nơi tập hợp vô số nhu cầu khác nhau. Số lượng đóng góp về nhân lực và kỹ năng cần thiết để vận hành một cửa hàng như vậy là cực kỳ lớn. Từ việc phối hợp nội bộ trong cửa hàng, đóng gói từng mặt hàng, nhà cung cấp công nghệ, hệ thống hậu cần, mạng lưới vận chuyển, hệ thống thanh toán, cho đến từng món đồ trên kệ. Sau đó, hãy xem xét các yếu tố đầu vào tạo nên mỗi mặt hàng trên kệ. Siêu thị này chỉ là khâu phân phối cuối cùng, trong khi mỗi mặt hàng đầu vào lại có một chuỗi cung ứng sản xuất riêng biệt. Đây chỉ là một ví dụ về kỳ quan hiện đại. Việc phân tích các yếu tố đầu vào cấu thành một mạng viễn thông hiện đại, một mạng lưới điện hay hệ thống cấp nước và xử lý rác thải cũng phức tạp không kém. Mỗi mạng lưới kinh tế và các bên tham gia trong đó đều phụ thuộc lẫn nhau. Người sản xuất thực phẩm phụ thuộc vào người khác để đáp ứng nhu cầu năng lượng, cung cấp dịch vụ viễn thông, hậu cần và nước sạch, và ngược lại. Hầu như tất cả các mạng lưới kinh tế đều liên kết với nhau và chỉ có thể tồn tại nhờ chức năng điều phối của tiền tệ. Mỗi cá nhân đóng góp kỹ năng của mình dựa trên lợi ích và sở thích riêng: hôm nay nhận tiền cho giá trị họ tạo ra, và sau đó dùng số tiền đó để mua giá trị cụ thể do người khác tạo ra trong tương lai.
Tất cả những điều này không xảy ra một cách ngẫu nhiên. Một số người suy nghĩ thiếu chặt chẽ cho rằng tiền là một ảo tưởng tập thể, hoặc giá trị của nó bắt nguồn từ chính phủ. Thực tế, tiền là một công cụ do con người sáng tạo ra nhằm thúc đẩy thương mại và đáp ứng một nhu cầu thị trường cụ thể.
Tiền, với vai trò là trung gian cho một loạt giao dịch hiện tại và tương lai, tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động này. Không hề có sự kiểm soát hay chỉ đạo có ý thức nào; các tác nhân thị trường, khi đánh giá giá trị của các hàng hóa khác nhau, cuối cùng đã chọn tiền làm công cụ biểu đạt phù hợp nhất để chuyển đổi giá trị hiện tại thành giá trị tương lai. Mặc dù sở thích tiêu dùng của mỗi cá nhân là khác nhau và luôn thay đổi, nhưng nhu cầu trao đổi là phổ quát và chức năng của nó là thống nhất. Đối với mỗi cá nhân, giá trị tạo ra hiện tại có thể được chuyển đổi thành tiêu dùng trong tương lai thông qua tiền. Giá trị mà mọi người đặt vào nhà cửa, xe cộ, thực phẩm, giải trí… sẽ thay đổi một cách tự nhiên và hợp lý theo thời gian, tùy thuộc vào từng cá nhân. Tuy nhiên, nhu cầu tiêu dùng và nhu cầu thể hiện sở thích thì không thay đổi, và áp dụng cho tất cả mọi người trên cơ sở tương tác liên chủ thể.
Sự tồn tại của tiền truyền đạt những sở thích này và cuối cùng truyền tải giá trị. Nhưng mọi giá trị đều mang tính chủ quan (không phải vốn có), và tiền tạo thành nền tảng để biểu đạt giá trị, quan trọng hơn cả là biểu đạt giá trị tương đối.
Tiền đại diện cho một nhận thức tập thể, trong đó mỗi người đều có thể hưởng lợi từ ngôn ngữ chung này để truyền đạt sở thích cá nhân. Nó tổng hợp và đo lường sở thích của tất cả các cá nhân trong một nền kinh tế tại một thời điểm cụ thể; nếu không có một hằng số chung được mọi người công nhận, thì việc truyền đạt giá trị sẽ không thể thực hiện được, hoặc ít nhất là không thể thực hiện một cách hiệu quả. Có thể coi tiền là hằng số này, là thước đo để đánh giá tất cả các hàng hóa khác. Nếu tiền không tồn tại, gần như tất cả mọi người sẽ rơi vào trạng thái đình trệ, không thể đạt được sự đồng thuận về giá trị của bất cứ thứ gì. Chỉ khi so sánh với một hằng số nào đó, con người mới có thể xác định được giá trị tương đối của hai hàng hóa. Hàng tỷ cá nhân, mỗi người có sở thích độc nhất vô nhị, sản xuất ra hàng tỷ hàng hóa và dịch vụ. Nhờ hội tụ về một hình thức tiền tệ, tất cả các sở thích được tổng hợp và truyền đạt, từ đó một hệ thống giá cả cuối cùng được hình thành. Chỉ khi sử dụng một trung gian chung (tiền) để đo lường và biểu đạt giá trị của mọi hàng hóa, con người mới có thể hiểu được giá trị của một hàng hóa (hoặc tài nguyên) so với các hàng hóa khác.
Nếu không sử dụng một loại tiền chung nào đó, thì khái niệm "giá cả" sẽ không tồn tại. Không có "giá cả", thì không thể thực hiện bất kỳ phép tính kinh tế nào ở quy mô đáng kể. Nhờ khả năng tính toán kinh tế, con người mới có thể hành động độc lập dựa trên thông tin được truyền tải qua hệ thống giá cả, và từ đó hiểu rõ hơn nhu cầu của người khác để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của chính mình. Thực chất, đây là một hệ thống giá cả giúp hình thành cấu trúc cung – cầu, và cuối cùng trở thành một nhu yếu phẩm, bởi nó cung cấp thông tin truyền đạt — thứ không thể thiếu nếu muốn đáp ứng các nhu cầu cơ bản.
Hãy thử tưởng tượng: nếu mọi thứ bạn tiêu dùng đều không có giá rõ ràng, bạn có biết mình cần sản xuất bao nhiêu để mua được món hàng yêu thích không? Tiếp đó, bạn sẽ nhận ra: nếu không tồn tại một hình thức biểu đạt giá nào đó, bạn sẽ không thể biết giá trị sản xuất của mình là bao nhiêu, cũng như không thể biết giá trị của hàng hóa và dịch vụ do người khác tạo ra. Điều này tạo thành một vòng luẩn quẩn, và chính tiền là nền tảng cho cấu trúc kinh tế được xây dựng thông qua hệ thống giá cả. Dù tiền thường bị coi là "nguồn cơn của mọi tội lỗi", nhưng nó cũng có thể là phát minh tình cờ tuyệt vời nhất mà nhân loại từng tạo ra — và nó không hề được xây dựng thông qua bất kỳ sự kiểm soát có ý thức nào.
Tôi cố ý sử dụng từ “kỳ tích” để gây sốc cho người đọc, giúp họ thoát khỏi sự tự mãn vốn thường quy công lao cho các cơ chế. Tôi tin chắc rằng, nếu đây là kết quả của một thiết kế có chủ đích, và nếu con người được dẫn dắt bởi những biến động giá cả để nhận ra ý nghĩa sâu xa trong các quyết định của mình — vượt xa mục tiêu trước mắt — thì cơ chế này xứng đáng được ca ngợi là một trong những thành tựu vĩ đại nhất của nhân loại.
Nhưng bi kịch của nó là kép: thứ nhất, nó không phải là sản phẩm của thiết kế có chủ đích; thứ hai, những người được nó dẫn dắt thường không hiểu tại sao mình lại làm công việc của mình. Tuy nhiên, những người ủng hộ “định hướng có ý thức” — cũng như những người không tin rằng bất cứ điều gì có thể phát triển mà không cần thiết kế (thậm chí ngay cả con người cũng không thể hiểu được) — nên nhớ điều này: Vấn đề mấu chốt chính là làm thế nào để mở rộng phạm vi sử dụng tài nguyên vượt quá khả năng kiểm soát của bất kỳ cá nhân nào; làm thế nào để loại bỏ nhu cầu kiểm soát có ý thức; và làm thế nào để tạo ra động lực khuyến khích cá nhân làm điều đúng đắn mà không cần bất kỳ ai phải chỉ bảo họ nên làm gì.
Nhà kinh tế Friedrich Hayek – “Sử dụng tri thức trong xã hội”
Mọi hệ thống kinh tế đều hội tụ về một phương tiện tiền tệ duy nhất
Gần đây, tư duy từ Thung lũng Silicon khiến nhiều người tin rằng tương lai có thể tồn tại hàng trăm, thậm chí hàng nghìn loại tiền tệ. Máy móc sẽ xử lý mọi phép tính! Trí tuệ nhân tạo và máy tính lượng tử sẽ giải quyết tất cả. Một quan điểm “thực tế hơn” cho rằng khoảng 95% tiền điện tử sẽ thất bại, nhưng vẫn sẽ còn sót lại một số dự án “thú vị���. “Khó có thể biết chính xác dự án nào sẽ thành công.” “Giống như đầu tư mạo hiểm, phần lớn sẽ thất bại, nhưng người chiến thắng sẽ thu về khoản lợi nhuận khổng lồ.” Ít nhất, đây là quan điểm mà hầu hết người trong Thung lũng Silicon thường chia sẻ, vì nó dựa trên kinh nghiệm lịch sử trong lĩnh vực đầu tư mạo hiểm. Tuy nhiên, thực chất đây chỉ là lập luận quanh co, thiếu nguyên tắc cơ bản, đồng thời áp dụng một công thức cũ vào một vấn đề hoàn toàn khác biệt.
Việc so sánh tốc độ phát triển của Bitcoin với các startup công nghệ để tạo ra một khuôn khổ tư duy nghe có vẻ hợp lý, nhưng thực tế hai đối tượng này không thể đem ra so sánh. Giả định rằng sự cạnh tranh giữa hai (hoặc nhiều) phương tiện tiền tệ sẽ diễn ra tương tự như cạnh tranh giữa các doanh nghiệp là phi lý. Các doanh nghiệp tham gia vào một cuộc chạy đua vũ trang với vốn là vũ khí; để làm được điều đó, họ cần tiền để điều phối các hoạt động kinh tế. Làm thế nào để có tiền? Câu trả lời là sử dụng tiền để điều phối việc sản xuất hàng hóa và dịch vụ, sau đó bán sản phẩm để thu về nhiều tiền hơn (lợi nhuận). Về bản chất, các doanh nghiệp đang tranh giành cùng một “nguồn” tiền để tích lũy vốn. Tiền là công cụ giúp bánh xe vận hành. Không có tiền, việc điều phối toàn bộ kỹ năng cá nhân cần thiết là bất khả thi, cũng như không thể sản xuất hàng hóa và dịch vụ từ các chuỗi cung ứng hiện đại phức tạp. Và điều này chỉ có thể xảy ra khi một lượng lớn người chấp nhận cùng một hình thức tiền tệ chung.
Khi tồn tại một phương tiện trao đổi duy nhất và số người sẵn sàng sử dụng phương tiện đó ngày càng tăng, quy mô kinh tế cũng sẽ mở rộng không ngừng. Quy mô kinh tế càng lớn, cơ hội thu lợi từ trao đổi và chuyên môn hóa càng cao; quan trọng hơn, cấu trúc sản xuất có thể trở nên dài hơn và phức tạp hơn.
Nhà kinh tế Saifedean Ammous – “Chế độ Bitcoin”
Trong chuỗi cung ứng sản xuất, tiền đảm nhận một chức năng hoàn toàn khác biệt so với bất kỳ hàng hóa hay dịch vụ nào. Sự khác biệt nằm ở chỗ: một bên phục vụ việc thỏa mãn sở thích (sản xuất hàng hóa và dịch vụ), còn bên kia phục vụ việc điều phối sở thích (tiền tệ). Việc thỏa mãn sở thích phụ thuộc vào việc điều phối sở thích, trong khi việc điều phối sở thích lại phụ thuộc vào hệ thống giá cả. Chỉ khi mọi thứ hội tụ về một phương tiện tiền tệ duy nhất, hệ thống giá cả — với tư cách là một sản phẩm phái sinh — mới hình thành. Không có hệ thống giá cả, sẽ không tồn tại sự phân công lao động, ít nhất là ở mức độ đủ để vận hành một chuỗi cung ứng phức tạp. Đây là nguyên tắc cơ bản dễ bị bỏ qua nhất khi suy ngẫm về một thế giới đa tiền tệ. Bất kỳ hệ thống giá nào cũng đều bắt nguồn từ một loại tiền tệ duy nhất. Nếu không có một lượng lớn cá nhân sản xuất đa dạng hàng hóa và dịch vụ, rồi truyền đạt giá trị của chúng thông qua một trung gian chung, thì khái niệm “giá cả” đơn giản là không tồn tại. Để tiền và giá cả phát huy tác dụng, việc hội tụ về một phương tiện duy nhất là điều kiện tiên quyết. Nói chính xác hơn, các hệ thống kinh tế nảy sinh *từ* một phương tiện tiền tệ duy nhất, chứ không chỉ đơn thuần “hội tụ” về nó. Vô số cá nhân hội tụ về một phương tiện tiền tệ, và kết quả là một hệ thống kinh tế ra đời.
Giá trị của mọi hàng hóa và dịch vụ khác nằm ở việc tiêu dùng, trong khi giá trị của tiền tệ nằm ở khả năng trao đổi. Khi bạn chọn chuyển đổi giá trị (kết quả chủ quan của thời gian, lao động và vốn vật chất) thành một hàng hóa tiền tệ, bạn đang mua một lợi ích trao đổi. Sở thích tiêu dùng của mỗi người là độc nhất, còn tiền tệ cung cấp cho tất cả các bên tham gia thị trường một chức năng đặc biệt: tạo cầu nối giữa hiện tại và tương lai (dù là một ngày, một tuần, một năm hay lâu hơn). Trong mọi giao dịch trao đổi giá trị hiện tại, luôn tồn tại một yếu tố kéo dài về mặt thời gian cho đến lần trao đổi tiếp theo trong tương lai. Tại thời điểm trao đổi, mỗi người đều phải lựa chọn loại tiền tệ nào có thể bảo toàn giá trị hiện tại để sử dụng trong tương lai. Là A hay B? Mặc dù một người có thể nắm giữ một hoặc nhiều loại tiền tệ, hiệu quả sẽ cao hơn rất nhiều nếu chỉ tồn tại một loại tiền tệ duy nhất. Một loại tiền tệ nào đó sẽ bảo toàn sức mua trong tương lai tốt hơn các loại tiền tệ khác. Mỗi người đều trực giác hiểu được điều này và đưa ra quyết định dựa trên các đặc tính nội tại của từng loại tiền tệ so với nhau. Dù sở thích lựa chọn tiền tệ của một người chịu ảnh hưởng bởi sở thích của người khác, nhưng mỗi cá nhân đều tiến hành đánh giá độc lập để xác định ưu thế tương đối của các loại tiền tệ. Không phải ngẫu nhiên mà thị trường hội tụ về một phương tiện duy nhất, bởi vì mỗi người đều cố gắng giải quyết bài toán trao đổi trong tương lai, và sở thích của con người có tính phụ thuộc lẫn nhau.
Mục tiêu cuối cùng là đạt được sự đồng thuận để mỗi người đều có thể giao tiếp và trao đổi với phạm vi rộng nhất và phù hợp nhất các đối tác giao dịch. Nhìn chung, đây là một đánh giá khách quan đối với hàng hóa hữu hình, dựa trên nhu cầu liên chủ thể. Trọng tâm là tìm ra một vật phẩm được mọi người công nhận là phù hợp: i) một đại lượng tương đối ổn định, ii) có thể đo lường được, iii) có thể dùng để trao đổi. Sự tồn tại của một đại lượng ổn định tạo ra trật tự trước đây chưa từng có, nhưng đại lượng đó còn phải đồng thời đóng vai trò là công cụ đo lường và phương tiện trao đổi. Tổ hợp các đặc tính này thường được mô tả là bao gồm sự khan hiếm, bền bỉ, có thể thay thế, có thể chia nhỏ và có thể chuyển nhượng — và đúng như vậy, chỉ có tiền mới đáp ứng đầy đủ các thuộc tính này. Rất ít hàng hóa sở hữu đồng thời tất cả các thuộc tính này, và mỗi hàng hóa đều mang tính độc nhất, với các đặc tính nội tại khiến nó có thể thực hiện tốt hoặc kém hơn một số chức năng nhất định trong nền kinh tế. A luôn khác B, và loại hàng hóa mang tính tiền tệ với tổ hợp thuộc tính hoàn hảo như trên lại quá hiếm đến mức sự khác biệt giữa chúng không hề nhỏ nhặt.
Thực tế hơn, mọi người đồng ý biểu đạt giá trị thông qua một hàng hóa tiền tệ duy nhất vì điều này vừa phù hợp với lợi ích cá nhân, vừa phù hợp với lợi ích tập thể. Vấn đề cốt lõi là: làm thế nào để truyền đạt giá trị tới các bên tham gia thị trường khác. Nếu không đạt được sự đồng thuận, toàn bộ hệ thống sẽ không thể vận hành. Nhưng chính các đặc tính vốn có của hàng hóa tiền tệ thúc đẩy sự hội tụ và đồng thuận. Ý tưởng về một thế giới gồm hàng nghìn loại tiền tệ hoàn toàn phớt lờ những nguyên tắc cơ bản này. Chỉ khi một số lượng cực lớn cá nhân hội tụ về cùng một phương tiện duy nhất, thì thông tin thực sự cần thiết mới được khai thác. Giá trị của phương tiện này tăng lên khi ngày càng nhiều người sử dụng nó như một công cụ hỗ trợ trao đổi. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở chỗ, khi ngày càng nhiều người hội tụ về phương tiện này, nó sẽ tích lũy ngày càng nhiều thông tin và hiệu quả của nó cũng từ đó gia tăng.
Chúng ta có thể coi mỗi người như một đối tác tiềm năng trong giao dịch. Khi mọi người đều sử dụng cùng một phương tiện chung làm chuẩn đo giá trị, tất cả những người tham gia hiện tại trong mạng lưới tiền tệ sẽ có thêm các đối tác giao dịch mới, và việc gia nhập mạng lưới này cũng mang lại những lợi ích tương tự. Do có tính tương hỗ, phạm vi lựa chọn vì thế cũng được mở rộng.
Khi mạng lưới tiền tệ mở rộng, ngày càng nhiều hàng hóa được định giá thông qua phương tiện trao đổi chung này. Số lượng giá hàng hóa tăng lên, kéo theo sự gia tăng số lượng giá tương đối. Phương tiện chung này tích lũy ngày càng nhiều thông tin, và tất cả những người trong mạng lưới này (cũng như toàn bộ mạng lưới) đều có thể dựa vào đó để điều phối nguồn lực hiệu quả hơn và phản ứng linh hoạt hơn trước những thay đổi trong sở thích. Khi phương tiện chung này truyền tải ngày càng nhiều thông tin chi tiết hơn về ngày càng nhiều hàng hóa do các cá nhân sản xuất ra, đại lượng ổn định này trở nên có giá trị hơn và đáng tin cậy hơn về bản chất. Khi ngày càng nhiều thông tin biến đổi được truyền tải thông qua phương tiện chung này, đại lượng ổn định ấy cũng trở nên ổn định hơn.
Khi mức độ phổ biến của một mạng lưới tiền tệ tăng lên một bậc (gấp 10 lần), số lượng kết nối mạng tiềm năng có thể tăng lên hai bậc (gấp 100 lần). Điều này không chỉ chứng minh lợi ích tương hỗ từ mức độ phổ biến, mà còn làm nổi bật hậu quả khi chuyển giá trị sang một mạng lưới tiền tệ nhỏ hơn. Nếu quy mô mạng giảm đi một phần mười, số lượng kết nối tiềm năng sẽ chỉ còn 1%. Phân bố giữa các mạng lưới không đồng đều, nhưng một mạng lưới tiền tệ lớn hơn có thể chuyển hóa thành một hằng số truyền tải thông tin đáng tin cậy hơn — thông tin có mật độ cao hơn, liên quan hơn, và lựa chọn cũng rộng hơn. Khi người ta cân nhắc nên sử dụng phương tiện nào, quy mô mạng lưới tiền tệ và kỳ vọng về tăng trưởng trong tương lai của mạng lưới đó sẽ trở thành yếu tố then chốt trong bài kiểm tra A/B liên chủ thể. Mặc dù số lượng người mà mỗi cá nhân có thể duy trì mối quan hệ xã hội về bản chất là hữu hạn, mạng lưới tiền tệ lại không chịu giới hạn tương tự. Chính tiền tệ giúp loài người thoát khỏi giới hạn của Số Dunbar (số lượng tối đa những người mà một cá nhân có thể duy trì mối quan hệ xã hội chặt chẽ, thường được ước tính là 150). Một mạng lưới tiền tệ cho phép hàng triệu (nếu không phải hàng trăm triệu) người xa lạ nhau cùng đóng góp giá trị tại các đầu cuối của mạng lưới, chỉ cần một số lượng kết nối trực tiếp rất nhỏ.
Cuối cùng, mạng lưới tiền tệ sẽ tích lũy giá trị của tất cả các mạng lưới khác, bởi vì nếu không có mạng lưới tiền tệ, các hiệu ứng mạng khác sẽ không tồn tại. Nếu không có một loại tiền tệ chung để điều phối các đầu vào kinh tế và khởi động vòng phản hồi giá tích cực, các mạng lưới phức tạp sẽ không thể hình thành. Mọi mạng lưới tiền tệ đều cần dựa trên một loại tiền tệ chung, và chỉ khi có loại tiền tệ này thì các mạng lưới giá trị khác mới có thể hình thành. Nó cung cấp một ngôn ngữ chung để truyền đạt giá trị, từ đó thúc đẩy thương mại và chuyên môn hóa, và một cách hữu cơ tạo ra khả năng sử dụng nguồn lực vượt ra ngoài phạm vi “kiểm soát có ý thức” (mượn thuật ngữ của Hayek). Khi đánh giá hiệu ứng mạng của một mạng xã hội, mạng logistics, mạng viễn thông, mạng lưới điện… và cộng tổng chúng lại, ta sẽ có giá trị của một mạng lưới tiền tệ. Một mạng lưới tiền tệ không chỉ tạo nền tảng cho sự hình thành của mọi mạng lưới giá trị khác, mà tiền tệ chung của mạng lưới này còn là chìa khóa để truy cập vào tất cả các mạng lưới phái sinh bên trong mạng lưới tiền tệ đó. Loại tiền tệ chung này tương đương với động cơ và dầu nhớt.
Đúng vậy, đô la Mỹ, euro, yên Nhật, bảng Anh, franc, nhân dân tệ, rúp, lira, peso… hiện đang cùng tồn tại, nhưng đây không phải là kết quả tự nhiên của một nền kinh tế toàn cầu mở cửa. Thực tế, mỗi loại tiền pháp định hiện nay đều đại diện cho một phần vàng, trong khi thế giới trước đây từng hội tụ về vàng như một tiêu chuẩn tiền tệ.
Không có sự can thiệp mạnh mẽ của chính phủ, không loại tiền pháp định nào có thể tồn tại; và nếu không có vàng trước đây từng tồn tại như một phương tiện tiền tệ (duy nhất), tiền pháp định cũng sẽ không xuất hiện. Tất cả các hệ thống tiền pháp định chỉ đơn thuần chứng minh sự thất bại của vàng như một phương tiện tiền tệ — dĩ nhiên, các nhà lý thuyết tiền tệ hiện đại và những người ủng hộ vàng sẽ không bao giờ thừa nhận điều này.
Hệ thống tiền pháp định chẳng qua chỉ là một “xác sống di động”. Chế độ bản vị vàng chính thức bị bãi bỏ vào năm 1971, và kể từ đó, sự tồn tại của các hệ thống tiền pháp định dựa trên lãnh thổ chỉ đại diện cho một sự lệch hướng tạm thời khỏi sức mạnh tiền tệ của thị trường tự do. Hệ thống tiền pháp định hiện đại chỉ đang vật lộn để tồn tại, bởi vì những vấn đề do chính hệ thống này gây ra vẫn chưa tìm được lời giải. Và Bitcoin chính là lời giải đó; kể từ khi Bitcoin ra đời, con người đã và đang dần hội tụ về Bitcoin như một tiêu chuẩn tiền tệ mới; xu hướng này sẽ tiếp tục diễn ra khi kiến thức liên quan được lan truyền một cách tự nhiên.
Mọi con đường đều dẫn đến Bitcoin
Hằng số vĩ đại nhất: Sự khan hiếm tuyệt đối
Theo thời gian, thị trường ngày càng tập trung vào Bitcoin và giá trị của nó không ngừng tăng lên. Lý do nằm ở chỗ Bitcoin mang đến một hằng số vượt trội so với mọi hình thức tiền tệ khác. Nó sở hữu một chính sách tiền tệ tối ưu, được thực thi một cách đáng tin cậy trên nền tảng phi tập trung. Tổng nguồn cung Bitcoin sẽ không bao giờ vượt quá 21 triệu đồng, và toàn bộ hệ thống hoạt động mà không cần dựa vào bất kỳ yếu tố tin cậy nào.
Giới hạn nguồn cung của Bitcoin được đảm bảo bởi cơ chế đồng thuận của mạng lưới trong môi trường phi tập trung. Không ai cần phải tin tưởng ai, nhưng mỗi thành viên đều độc lập tuân thủ và củng cố quy tắc này. Chính việc kết hợp hai chức năng này đang biến Bitcoin dần trở thành hình thức tiền tệ khan hiếm nhất trong lịch sử. Đặc tính “khan hiếm tuyệt đối” là điều mà bất kỳ loại tiền tệ nào khác chưa từng và sẽ không bao giờ đạt được. Và chính sự khan hiếm này là động lực cơ bản thúc đẩy nhu cầu đối với Bitcoin.
Tuy nhiên, sự khan hiếm mang tính hai mặt. Giới hạn nguồn cung có thể là yếu tố thu hút ban đầu, nhưng nhu cầu mới là chìa khóa tạo nên sự khan hiếm thực sự – một yếu tố thường bị bỏ qua. Chính nhu cầu mới biến sự khan hiếm thành một hằng số hiệu quả trong giao dịch. Dưới tác động kép của nhu cầu ngày càng tăng và nguồn cung hoàn toàn không co giãn, Bitcoin ngày càng trở nên khan hiếm hơn.
Sự khan hiếm do giới hạn nguồn cung tạo ra nhu cầu, trong khi nhu cầu tăng lên lại làm trầm trọng thêm mức độ khan hiếm. Nghe có vẻ như một vòng lặp vô tận, và thực tế đúng là như vậy. Nếu trên thế giới chỉ có 21 triệu BTC và chỉ có 1 người công nhận giá trị của chúng, thì Bitcoin sẽ chẳng khan hiếm và cũng chẳng có ích lợi gì. Nhưng nếu có 100 triệu người đánh giá cao Bitcoin, thì 21 triệu đồng bắt đầu trở nên khan hiếm. Và nếu mạng lưới mở rộng đến 1 tỷ người, 21 triệu đồng sẽ trở nên cực kỳ khan hiếm, và Bitcoin – với tư cách một hằng số – sẽ có tính ứng dụng vượt trội.
Do nguồn cung bị giới hạn, nhu cầu tăng lên một cách tự nhiên dẫn đến việc nắm giữ Bitcoin ngày càng phân tán. Số lượng Bitcoin có thể lưu thông là cố định; khi càng nhiều người nắm giữ, “chiếc bánh” cuối cùng sẽ được chia thành những phần ngày càng nhỏ. Khi càng nhiều người công nhận giá trị của Bitcoin, mạng lưới này không chỉ nâng cao tính hữu dụng mà còn trở nên an toàn hơn. Khi càng nhiều người sử dụng hằng số đáng tin cậy này như một “ngôn ngữ giá trị” chung để giao tiếp, mạng lưới càng trở nên hữu ích. Khi càng nhiều người tham gia vào cơ chế đồng thuận, toàn bộ hệ thống càng có khả năng chống chịu tốt hơn trước sự thao túng và càng an toàn hơn.
Cần lưu ý rằng blockchain và giới hạn nguồn cung không nhất thiết phải đi đôi với nhau. Độ tin cậy của kế hoạch nguồn cung Bitcoin không đến từ việc lập trình phần mềm. Con số 21 triệu trở nên đáng tin vì nó dựa trên mô hình quản trị phi tập trung và số lượng người tham gia mạng lưới ngày càng tăng. Con số 21 triệu trở thành một hằng số ngày càng đáng tin hơn bởi ngày càng nhiều người tham gia vào quá trình đồng thuận; khi tỷ lệ kiểm soát mạng lưới của mỗi cá nhân ngày càng giảm, nó cuối cùng trở thành một hằng số vững chắc. Cùng với sự gia tăng số lượng người dùng, tính an toàn và tính hữu dụng cũng tăng trưởng song hành. Biểu đồ dưới đây thể hiện sự phân bố người dùng Bitcoin toàn cầu và mật độ tương đối (bản đồ nhiệt các nút mạng ở phía dưới). Khi phạm vi phủ sóng và mật độ tại mỗi thị trường tăng lên, vị thế của Bitcoin như một hằng số ngày càng được củng cố.
Khi ngày càng nhiều người lựa chọn tham gia mạng lưới Bitcoin, con số 21 triệu càng trở nên đáng tin, và trong nhận thức của người dùng, sự khan hiếm tuyệt đối chính là điểm khác biệt lớn nhất giữa Bitcoin với mọi hình thức tiền tệ khác (tiền pháp định và các loại tiền mã hóa cạnh tranh). Tất cả các loại tiền tệ khác hoặc ngày càng trở nên tập trung theo thời gian (ví dụ: đô la Mỹ, euro, yên Nhật, vàng), hoặc vốn dĩ đã quá tập trung ngay từ đầu (ví dụ: tất cả các loại tiền mã hóa khác), do đó không thể sánh được với giới hạn 21 triệu về mặt nguồn cung. Sự tập trung tất yếu dẫn đến sự phụ thuộc vào niềm tin, và cuối cùng, chính niềm tin đó khiến nguồn cung của bất kỳ loại tiền tệ nào cũng tiềm ẩn rủi ro – điều này ngược lại làm suy yếu nhu cầu và giảm hiệu quả của tiền tệ với tư cách một công cụ giao dịch.
Trong khi tất cả các loại tiền tệ khác đều phụ thuộc vào niềm tin, thì hằng số mà Bitcoin cung cấp lại hoàn toàn không cần đến yếu tố đó. Giới hạn nguồn cung 21 triệu trở nên đáng tin vì Bitcoin là một hệ thống phi tập trung, và theo thời gian, nó còn ngày càng phi tập trung hơn nữa. Các loại tiền tệ khác tốt nhất nên học theo Bitcoin, nhưng thực tế điều này là bất khả thi, bởi con người có xu hướng quy tụ quanh một phương tiện duy nhất – và Bitcoin đã chiếm lợi thế tiên phong. Cuối cùng, tất cả các loại tiền tệ khác đều đang phải cạnh tranh với một hằng số hoàn hảo – một hằng số bất biến và không cần niềm tin.
Mỗi giao dịch đều có nhiều hình thức tiền tệ cạnh tranh nhau. Nếu mục đích chính (hoặc duy nhất) của một tài sản là để trao đổi lấy hàng hóa và dịch vụ, chứ không cam kết một dòng thu nhập như các tài sản sinh lời (ví dụ: cổ phiếu hay trái phiếu), thì tài sản đó buộc phải tham gia cuộc cạnh tranh với tư cách một loại tiền tệ. Kết quả là, bất kỳ tài sản nào như vậy đều sẽ cạnh tranh trực tiếp với Bitcoin trong cùng một mục đích sử dụng, và không có loại tiền tệ nào có thể cung cấp một hằng số đáng tin cậy hơn, bởi Bitcoin đã tồn tại và nguồn cung của nó là có giới hạn.
Do con người có xu hướng quy tụ quanh một phương tiện duy nhất, sự khan hiếm của Bitcoin sẽ liên tục được củng cố cả từ phía cung lẫn cầu; và do tính tự củng cố trong cạnh tranh tiền tệ, tất cả các loại tiền tệ khác sẽ chịu tác động bởi các lực lượng ngược chiều. Sự khác biệt giữa hai loại hàng hóa tiền tệ không hề nhỏ, và quyết định của cá nhân v�� việc sử dụng phương tiện này thay vì phương tiện kia để giao dịch cũng mang ý nghĩa quan trọng. Tiền tệ là một vấn đề liên chủ quan, và việc lựa chọn một phương tiện tiền tệ đồng nghĩa với việc từ chối rõ ràng các phương tiện khác – điều này khiến một mạng lưới tăng giá trị (và tính hữu dụng) bằng chi phí của mạng lưới khác. Khi Bitcoin ngày càng khan hiếm hơn và vị thế hằng số của nó ngày càng vững chắc, các loại tiền tệ khác sẽ ngày càng ít khan hiếm và dễ biến động hơn.
Cạnh tranh tiền tệ là một trò chơi có tổng bằng không; các yếu tố như tính khan hiếm tương đối, động lực cung – cầu… tạo nên sự khác biệt căn bản giữa hai phương tiện, và sự khác biệt này chỉ ngày càng gia tăng và rõ rệt hơn theo thời gian.
Tuy nhiên, cần nhớ rằng, sự khan hiếm vì bản thân sự khan hiếm không phải là mục tiêu của bất kỳ loại tiền tệ nào. Thay vào đó, loại tiền tệ nào cung cấp hằng số lớn nhất sẽ thúc đẩy giao dịch hiệu quả nhất. Hàng hóa tiền tệ có tính khan hiếm lớn nhất sẽ bảo toàn giá trị tốt nhất trong các giao dịch xuyên thời gian. Giá cả và giá trị tương đối của mọi hàng hóa khác là thông tin mà con người khao khát nhất từ chức năng điều phối của tiền tệ, và trong mỗi giao dịch, mỗi người đều có động lực tối đa hóa giá trị từ hiện tại đến tương lai. Sự khan hiếm tuyệt đối của Bitcoin cung cấp sự đảm bảo lớn nhất để giữ giá trị của giao dịch hiện tại cho tương lai; và khi ngày càng nhiều người xác định Bitcoin là hàng hóa tiền tệ có tính khan hiếm tương đối lớn nhất, tính ổn định giá sẽ nổi lên như một đặc tính tự nhiên.
Công cụ đo lường tối ưu: Khả năng phân chia
Dù sự khan hiếm là nền tảng, nhưng không phải mọi hàng hóa khan hiếm đều có chức năng tiền tệ. Để thực hiện chức năng truyền tải giá trị, một hàng hóa tiền tệ phải tương đối ổn định, dễ đo lường và có khả năng giao dịch. Một chiếc thước có thể là công cụ đo lường hiệu quả, nhưng nó không khan hiếm và cũng không dễ dàng chia nhỏ thành các đơn vị lớn hơn hay nhỏ hơn để phục vụ giao dịch. Trong giao dịch, một hàng hóa tiền tệ vừa khan hiếm vừa dễ đo lường mới có thể dùng để đong đếm giá trị của mọi hàng hóa khác; chỉ có các đơn vị tiền tệ dễ phân chia và chuyển nhượng mới phát huy tác dụng thực tiễn.
Bitcoin vừa có tính khan hiếm tuyệt đối, vừa có thể chia nhỏ tới tám chữ số thập phân (0.00000001 hay một phần trăm triệu Bitcoin), và có thể chuyển đi bất kỳ giá trị nào. Trong bối cảnh tiền tệ nói chung, việc chỉ chú trọng vào sự khan hiếm hay khả năng phân chia một cách riêng lẻ không nhất thiết mang lại giá trị. Tuy nhiên, khi cả hai đặc tính này kết hợp với nhau thì sẽ tạo ra giá trị lớn – đặc biệt khi mỗi đơn vị phân nhỏ đều có thể thay thế được, nghĩa là mỗi đơn vị về cơ bản là hoán đổi được và không thể phân biệt với các phần khác. Chính sự kết hợp của những đặc tính này khiến Bitcoin không chỉ là một hằng số hoàn hảo, mà còn là công cụ đo lường giá trị hiệu quả và chất xúc tác cho giao dịch.
Trong mã nguồn, một Bitcoin thực chất được biểu diễn bằng 100.000.000 đơn vị con, đơn vị nhỏ nhất gọi là 1 satoshi (hay viết tắt là sat). Về mặt kỹ thuật, một Bitcoin bằng đúng 100.000.000 satoshi. Với giá giao dịch Bitcoin hiện tại quanh mức 9.000 USD, 1 satoshi tương đương khoảng 1/20 cent Mỹ. Về bản chất, bất kỳ ai cũng có thể chuyển đổi mọi giá trị thành Bitcoin. Bitcoin, cũng như mọi loại tiền tệ khác, đều hướng tới một mục tiêu chung: lưu trữ giá trị xuyên suốt các giao dịch.
Ngày nay, bạn nhận Bitcoin để đổi lấy giá trị mình tạo ra, lưu trữ chúng, và sau này dùng Bitcoin để đổi lấy giá trị do người khác tạo ra. Dù số lượng bao nhiêu, tiền tệ nào cũng thực hiện chức năng đó. Khả năng chia nhỏ giúp Bitcoin có thể đo lường mọi giá trị, từ nhỏ đến lớn, hỗ trợ việc áp dụng ở bất kỳ quy mô nào. Phạm vi giá trị con người tạo ra là vô cùng rộng lớn, và nhờ khả năng chia nhỏ, mọi người đều có thể dùng Bitcoin như một công cụ tiết kiệm, bất kể bạn đang lưu trữ 50 USD hay 50,000 USD giá trị. Một công cụ truyền tải giá trị hiệu quả cần có phạm vi đo lường đủ rộng để bao quát toàn bộ giá trị nhân loại tạo ra — và Bitcoin hoàn toàn đáp ứng được điều này. Bitcoin có thể được chia nhỏ và chuyển giao với bất kỳ số lượng nào, nhờ vậy nó có thể phục vụ tất cả mọi người và mọi loại hàng hóa, bất kể giá trị lớn hay nhỏ.
Trong thử nghiệm A/B về cạnh tranh tiền tệ, nếu A > B, thì bất kỳ lượng A nào cũng sẽ thực hiện chức năng tiền tệ tốt hơn bất kỳ lượng B nào. Theo thời gian, dù là 50 USD hay 50,000 USD, sức mua của A so với B đều sẽ tăng lên. Trên Coinbase, một số đồng tiền có vẻ “rẻ”, còn Bitcoin lại trông “đắt” — đừng để bị đánh lừa bởi vẻ ngoài “hời” của những đồng tiền đó. Hãy nhớ rằng Bitcoin có thể được chia thành các đơn vị nhỏ hơn hoặc lớn hơn để lưu trữ ít hoặc nhiều giá trị.
Về bản chất, một Bitcoin cũng chỉ là một đơn vị được xác định chủ quan, giống như bất kỳ đơn vị tiền tệ nào khác. Thị trường sẽ kiểm tra xem A hay B có tính chất tiền tệ cao hơn. Đây là một quyết định liên chủ quan: khi thị trường thông qua giá cả và giá trị để xác định mạng lưới nào thực hiện chức năng tiền tệ hiệu quả hơn, thì giá trị mạng lưới là kết quả chứ không phải nguyên nhân. Nguyên nhân nằm ở việc mỗi cá nhân đánh giá các thuộc tính của loại tiền này so với loại tiền khác. Nếu theo đánh giá của bạn, Bitcoin là A, thì sẽ không có khái niệm “đắt quá”. Bitcoin có thể bị định giá cao hoặc thấp tại bất kỳ thời điểm nào, nhưng mỗi người mới chấp nhận Bitcoin đều làm gia tăng giá trị của mạng lưới này (hãy nhớ lại phần thảo luận về đối tác giao dịch và kết nối mạng).
Khả năng chia nhỏ Bitcoin thành các đơn vị cực kỳ nhỏ cho phép một số lượng gần như vô hạn các cá nhân chuyển đổi và truyền tải giá trị thông qua mạng lưới. Nếu A vượt trội hơn B và A có thể hỗ trợ việc áp dụng vô hạn, thì cuối cùng sẽ không còn nhu cầu cho mạng lưới B.
Khi mọi người tự mình đánh giá thử nghiệm A/B này, ngày càng nhiều người sẽ chấp nhận Bitcoin và Bitcoin sẽ được chia thành các đơn vị ngày càng nhỏ hơn (trung bình). Đây là hệ quả của việc nhu cầu tăng lên trong khi nguồn cung cố định; và giá trị thực tế của mạng lưới cũng tăng lên như một hàm số của quá trình này. Khi càng nhiều người công nhận giá trị của Bitcoin, mạng lưới Bitcoin càng trở nên có giá trị. Về bản chất, 0.1 BTC = 1,000 USD có giá trị hơn 1.0 BTC = 1,000 USD, mặc dù giá trị bằng USD là như nhau. Tổng giá trị Bitcoin càng cao thì càng có nhiều giao dịch (và cuối cùng là hoạt động thương mại) trở nên khả thi — tuy nhiên, giá trị thực chất là kết quả của việc ngày càng nhiều người chọn Bitcoin làm phương tiện trao đổi. Giá trị danh nghĩa Bitcoin mà mỗi người sở hữu ngày càng nhỏ đi, nhưng sức mua của mỗi đơn vị tương đương sẽ tăng lên theo thời gian. Trong mỗi giao dịch, mỗi người đều đang truyền tải giá trị riêng của mình lên mạng lưới — và điều này diễn ra trực tiếp với chi phí của các mạng lưới cạnh tranh khác. Qua quá trình này, một mức giá mới được gán cho giá trị do mỗi cá nhân tạo ra và đo lường, dẫn đến việc Bitcoin tích lũy thêm thông tin từ ngày càng nhiều đối tác giao dịch.
Dù hiện tại giá cả hàng hóa và dịch vụ chưa được niêm yết bằng Bitcoin, nhưng mỗi khi ai đó chuyển đổi giá trị sang Bitcoin, một hệ thống định giá dần hình thành. Ngay cả khi dùng USD làm phương tiện gián tiếp, giá trị do một cá nhân cụ thể tạo ra cũng sẽ được biểu thị bằng một đơn vị Bitcoin; khi càng nhiều người lựa chọn làm như vậy, giá trị này sẽ dần chuyển đổi thành các đơn vị Bitcoin ngày càng nhỏ hơn (trung bình). Kết quả là, các đơn vị Bitcoin có giá trị danh nghĩa ngày càng nhỏ có thể được nhiều người hơn sử dụng để truyền tải một giá trị tương đương; và khả năng đo lường giá trị tương đối của Bitcoin chỉ có thể ngày càng mạnh lên khi càng nhiều người dùng nó để định giá.
Vì Bitcoin có thể đo lường toàn bộ giá trị và có thể được vô số cá nhân áp dụng, về lâu dài nó sẽ khiến con người không còn cần bất kỳ mạng lưới truyền tải giá trị nào khác, bởi loại tiền có tỷ lệ biến động thấp nhất cuối cùng sẽ truyền tải thông tin một cách hoàn hảo hơn. Sự khan hiếm có giới hạn kết hợp với khả năng chia nhỏ có thể tạo ra một phương tiện trao đổi cực kỳ mạnh mẽ. Hơn nữa, nhờ tính khan hiếm tuyệt đối, Bitcoin có tỷ lệ biến động cuối cùng thấp nhất, và nó có thể được chia nhỏ tới mức nhỏ hơn một xu — do đó có thể đo lường giá trị chính xác hơn bất kỳ loại tiền tệ nào khác.
Công cụ trao đổi vĩ đại nhất: Khả năng chuyển nhượng
Trên nền tảng đó, đòn đánh quyết định thực sự trở thành hiện thực: Bitcoin có thể được chuyển nhượng vĩnh viễn qua một kênh truyền thông mà không cần bất kỳ bên thứ ba đáng tin cậy nào làm trung gian. Điều này hoàn toàn khác biệt với các khoản thanh toán kỹ thuật số trong hệ thống tiền pháp định, vốn phụ thuộc vào các trung gian đáng tin cậy.
Nhìn chung, Bitcoin là một hằng số vượt trội hơn mọi hình thức tiền tệ khác: có thể chia nhỏ cao độ (và đo lường), đồng thời có thể được chuyển nhượng qua Internet. Liệu có mặt hàng nào khác sở hữu đồng thời các đặc tính này: khan hiếm có giới hạn (hằng số lớn nhất) + khả năng chia nhỏ và thay thế được (công cụ đo lường) + khả năng gửi đi qua một kênh truyền thông (dễ dàng chuyển nhượng). Đây là câu hỏi mà tất cả các hàng hóa tiền tệ khác phải đối mặt trong cuộc đua giành vị trí dẫn đầu về chức năng tiền tệ.
Để thực sự hiểu được cuộc cạnh tranh về sự khan hiếm này, cách duy nhất là trải nghiệm trực tiếp. Bất kỳ ai cũng có thể chạy một nút Bitcoin trên máy tính cá nhân tại nhà để truy cập mạng lưới Bitcoin mà không cần xin phép. Việc mở máy tính ở bất kỳ đâu trên thế giới và chuyển một tài nguyên khan hiếm có giới hạn cho bất kỳ ai khác mà không cần xin phép hay phụ thuộc vào bên thứ ba đáng tin cậy mang lại sức mạnh to lớn cho con người. Hàng trăm triệu người có thể đồng loạt thực hiện điều này mà không cần tin tưởng bất kỳ người tham gia nào khác trong mạng lưới — điều này thật phi thường và khó có thể thấu hiểu hết được.
Bitcoin thường được mô tả là vàng kỹ thuật số, nhưng thực tế cách nói này không hợp lý. Bitcoin kết hợp những ưu điểm của vàng vật lý và đô la Mỹ kỹ thuật số, đồng thời loại bỏ những hạn chế của cả hai. Vàng tuy khan hiếm nhưng khó chia nhỏ và chuyển nhượng, trong khi đô la Mỹ dễ chuyển nhượng nhưng lại không khan hiếm. Bitcoin là một loại tiền vừa khan hiếm có giới hạn, vừa dễ chia nhỏ và dễ chuyển nhượng. Trong hệ thống tiền tệ hiện hành, cả vàng và toàn bộ hệ thống tiền pháp định đều phụ thuộc vào niềm tin, còn Bitcoin thì hoạt động dựa trên nguyên tắc không cần tin cậy (trustless). Bitcoin tối ưu hóa những ưu và nhược điểm của các hệ thống này, đi���u này giải thích căn bản vì sao thị trường đang dần (và sẽ tiếp tục) hội tụ về Bitcoin để thực hiện chức năng tiền tệ.
Bitcoin sẽ thay thế tất cả các loại tiền tệ khác
Bất kỳ ai công nhận ba kết luận chính sau: i) Tiền là một nhu yếu phẩm cơ bản, ii) Tiền không phải là một ảo giác tập thể, iii) Hệ thống kinh tế sẽ hội tụ về một phương tiện duy nhất — thì người đó sẽ có ý thức hơn trong việc tìm kiếm hình thức tiền tệ tốt nhất. Hình thức tiền tệ này cần có khả năng lưu trữ giá trị trong tương lai và cuối cùng cho phép con người chuyển đổi thời gian và kỹ năng của mình thành vô số lựa chọn — nhiều hơn cả những gì các thế hệ trước từng tưởng tượng. Cuối cùng, tự do mới chính là điều mà một hình thức tiền tệ đáng tin cậy có thể mang lại: tự do theo đuổi sở thích cá nhân (chuyên môn hóa) và tự do trao đổi sản phẩm giá trị này để lấy giá trị do người khác tạo ra (trao đổi).
Dù con người có đặt ra những câu hỏi này một cách có ý thức hay không, họ vẫn bị buộc phải trả lời bằng hành động. Họ sẽ đạt được cùng một kết luận như những người đặt câu hỏi một cách có ý thức. Cả những người có ý thức lẫn vô thức đều đưa ra cùng một kết luận, bởi vì chân lý cơ bản không thay đổi, và chức năng tiền tệ là duy nhất: làm phương tiện cho một chuỗi giao dịch hiện tại và tương lai, cung cấp một chuẩn mực để truyền tải giá trị chủ quan cho đông đảo quần chúng, từ đó mọi người hưởng lợi từ các giao dịch và chuyên môn hóa này. Tiền là một nhu yếu phẩm. Một số thuộc tính có thể nhận diện được xác định mức độ chức năng trao đổi của một hàng hóa, và bản thân việc trao đổi về bản chất là một vấn đề liên chủ quan.
Để bước vào nền kinh tế lớn nhất và đa dạng nhất trong lịch sử, việc sở hữu Bitcoin đang trở thành chi phí bắt buộc để gia nhập. Bitcoin là toàn cầu, và mọi người có thể kết nối vào mạng lưới này mà không cần xin phép. Vì Bitcoin trở thành ngôn ngữ chung của tất cả người tham gia, nên các thành viên mạng lưới có thể giao tiếp và cuối cùng tiến hành giao dịch với nhau. Số lượng đối tác giao dịch càng nhiều thì giá trị mà mỗi đơn vị tiền tệ mang lại cho mỗi người nắm giữ càng lớn. Mặc dù có thể luôn tồn tại những ma sát về mặt pháp lý gây cản trở giao dịch, nhưng việc sử dụng cùng một loại tiền tệ phổ quát sẽ loại bỏ gốc rễ của ma sát trong việc truyền tải giá trị, và việc giới hạn tổng cung Bitcoin sẽ giúp cơ chế định giá của nó tích lũy và truyền tải thông tin đầy đủ hơn, với mức độ bóp méo thông tin thấp hơn bất kỳ hình thức tiền tệ nào khác. Khi ngày càng nhiều người lựa chọn lưu trữ giá trị bằng Bitcoin, việc giới hạn tổng cung Bitcoin trở nên đáng tin cậy hơn, và cơ chế định giá của nó trở nên đáng tin cậy và có ý nghĩa hơn. Một người dùng mới của mạng lưới tiền tệ vừa đóng góp giá trị, vừa thu được giá trị nhờ việc áp dụng — đây chính là lý do vì sao việc gia nhập Bitcoin không bao giờ là quá muộn, và Bitcoin cũng không bao giờ là quá đắt.
Việc Bitcoin phức tạp đến mức nào không quan trọng. Về bản chất, Bitcoin sẽ trở thành một bài kiểm tra A/B. Nhu cầu về tiền là có thật, và các cá nhân trong xã hội cuối cùng sẽ hội tụ về hình thức tiền tệ nào thực hiện tốt nhất chức năng trao đổi. Trên thế giới, không có loại tiền tệ nào khan hiếm hơn Bitcoin, và tính khan hiếm sẽ như lực hấp dẫn thúc đẩy sự tăng trưởng người dùng và việc truyền tải giá trị. Hiện nay, phần lớn các tỷ phú đều chưa hiểu rõ về Bitcoin. Bitcoin là một thứ thách thức tư duy nhưng bình đẳng với mọi người, và ngay cả những người không hiểu Bitcoin cuối cùng cũng sẽ phụ thuộc vào nó.
Xung quanh Bitcoin tồn tại nhiều câu hỏi nền tảng: độ biến động giá Bitcoin, tốc độ xử lý dường như chậm, thách thức mở rộng quy mô, việc sử dụng trong thanh toán chưa phổ biến, tiêu thụ năng lượng lớn trong khai thác, v.v. Sau khi được phổ cập trên quy mô lớn, tính ổn định sẽ tự nhiên xuất hiện, và tất cả các hạn chế đã biết khác đều sẽ được giải quyết. Sự khan hiếm có giới hạn, kết hợp với khả năng đo lường, chia nhỏ và chuyển nhượng giá trị, sẽ tạo thành một hàm số giá trị. Đây chính là sự đổi mới của Bitcoin.
Tiền tệ A có tổng cung giới hạn. Tiền tệ B thì không. Giá trị của A so với B liên tục tăng lên, sức mua của A đối với hàng hóa và dịch vụ tiếp tục tăng, trong khi B thì ngược lại. Tôi muốn chọn cái nào? A hay B? Hãy đưa ra lựa chọn đúng đắn, bởi chi phí cơ hội chính là thời gian và giá trị của bạn. Có rất nhiều lý do đơn giản giải thích vì sao mọi người chọn A thay vì B, nhưng thực tế, điều thực sự vận hành là lý lẽ thông thường và bản năng sinh tồn. Bitcoin sẽ thay thế tất cả các loại tiền tệ khác, bởi vì hệ thống kinh tế hội tụ về một loại tiền tệ duy nhất, và Bitcoin sở hữu các thuộc tính tiền tệ đáng tin cậy nhất.
Tôi cho rằng, chúng ta sẽ không bao giờ có một loại tiền tệ lành mạnh nào cho đến khi quyền phát hành tiền được tước khỏi tay chính phủ — tôi muốn nói là, chúng ta không thể dùng bạo lực để tước quyền đó từ tay chính phủ, mà chỉ có thể thông qua một cách thức khéo léo và vòng vèo để ra mắt một điều mới mẻ mà chính phủ không thể ngăn cản được.
Nhà kinh tế học Friedrich Hayek
Bài viết này chỉ thể hiện quan điểm cá nhân của tôi, không đại diện cho Unchained Capital hay các đồng nghiệp của tôi.