Alaya là mạng lưới siêu kết nối (metanetwork) của PlatON, đóng vai trò nền tảng cho mạng tính toán riêng tư và cơ sở hạ tầng của nền kinh tế phân tán. Đây cũng là nguyên mẫu đầu tiên cho cơ sở hạ tầng tài chính thế hệ mới và là “môi trường thử nghiệm” cho các nghiệp vụ. Mạng Alaya chính thức ra mắt vào lúc 10:24 ngày 24/10/2020, hứa hẹn trở thành “khu vực thí điểm tiên phong” toàn cầu cho kiến trúc tính toán riêng tư thế hệ tiếp theo và cơ sở hạ tầng tính toán tài sản dữ liệu.
Sự ra mắt của Alaya đánh dấu bước chuyển quan trọng của PlatON từ giai đoạn nghiên cứu & phát triển và thử nghiệm kỹ thuật sang giai đoạn kiểm chứng ứng dụng. PlatON sẽ cung cấp thêm nhiều công cụ và ứng dụng để khởi động việc phát hành, giao dịch tài sản dữ liệu dựa trên tính toán riêng tư, đồng thời khuyến khích sự tham gia tích cực hơn nữa từ chủ sở hữu dữ liệu, bên có nhu cầu dữ liệu và nhà cung cấp thuật toán, cùng nhau xây dựng cơ sở hạ tầng lưu thông toàn diện cho các yếu tố dữ liệu.
Tuy nhiên, Alaya không phải là một “mạng thử nghiệm” thông thường. Thay vào đó, đây là một “thực thể số” độc lập, sẽ tồn tại liên tục với cơ chế quản trị và cộng đồng người dùng riêng biệt. Alaya cũng không phải là một phần phụ thuộc hay sản phẩm phụ của PlatON. Cả hai chia sẻ nền tảng công nghệ cốt lõi nhưng có mức độ mở và phạm vi hoạt động khác nhau; cùng hướng tới một tầm nhìn và triết lý nhưng có lộ trình phát triển và phân công nhiệm vụ riêng biệt ở từng giai đoạn.
Do đó, Alaya được thiết kế để tồn tại lâu dài. Mọi đột phá công nghệ, sản phẩm thử nghiệm và mô hình quản trị cộng đồng đều sẽ được triển khai đầu tiên trên Alaya, nhằm đảm bảo trật tự thực sự được hình thành từ sự đa dạng phức tạp, cho đến khi cộng đồng quyết định rằng Alaya không còn cần thiết nữa.
Phát hành ATP
Alaya áp dụng khung mô hình kinh tế giống hệt PlatON, với một số điều chỉnh chi tiết. Token gốc của mạng được gọi là ATP. ATP không có giới hạn phát hành cố định mà được chia thành hai phần: phát hành ban đầu và phát hành bổ sung. Toàn bộ ATP sẽ được dùng để thưởng cho các bên tham gia hệ sinh thái, thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của cả hệ sinh thái và cộng đồng Alaya.
ATP không có giá trị khởi điểm, mà đóng vai trò là đơn vị đo lường cho cơ sở hạ tầng phân tán và các dịch vụ được gọi trong mạng Alaya. Giống như các Utility Token khác, bản chất của ATP là xác định một “chi phí giao dịch” có thể “đo lường được” và “thể chế hóa” cho cơ sở hạ tầng tài chính phân tán—đây chính là cốt lõi của “niềm tin”. Alaya sử dụng ATP để định nghĩa khái niệm “niềm tin”. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa ATP có thể được định giá rõ ràng bằng bất kỳ phương pháp nào; giá trị của ATP chỉ được sử dụng và đo lường trong nội bộ mạng lưới.
Trong đợt phát hành ban đầu, Alaya không phân bổ ATP cho đội ngũ sáng lập hay các nhà đầu tư tư nhân. Thay vào đó, ATP sẽ được phân bổ theo tỷ lệ nhất định vào Quỹ Phát triển Hệ sinh thái, Quỹ Thưởng Nút, Quỹ Vận hành Cộng đồng và Quỹ Công nghệ, đồng thời áp dụng cơ chế khóa tương ứng. Để đảm bảo quyền lợi của các tài khoản bị khóa, ATP trong trạng thái này vẫn có thể được dùng làm tài sản ký quỹ hoặc ủy quyền cho các nút xác thực.
Việc phát hành bổ sung ATP chủ yếu nhằm thưởng cho các nút duy trì sổ cái phân tán và khuyến khích nhiều bên tham gia hệ sinh thái tiếp tục đóng góp vào việc xây dựng mạng Alaya. Alaya áp dụng cơ chế phát hành bổ sung theo lô hàng năm (mỗi chu kỳ phát hành). Lượng phát hành bổ sung được tính toán dựa trên số khối dự kiến tạo ra trong năm và sẽ tăng cố định 5% so với tổng lượng ATP đã phát hành trong chu kỳ trước đó.
Cơ chế đồng thuận
Alaya sử dụng cơ chế đồng thuận PPoS giống hệt PlatON: lựa chọn ngẫu nhiên các nút tham gia đồng thuận BFT từ một nhóm nhỏ các nút ứng cử viên, nhằm cân bằng giữa số lượng và hiệu năng của các nút xác thực. Bất kỳ chủ sở hữu ATP nào cũng có thể trở thành ứng cử viên nút xác thực (nút dự bị) bằng cách ký quỹ ATP. Các chủ sở hữu ATP khác có thể bỏ phiếu liên tục thông qua cơ chế ủy quyền, từ đó duy trì một danh sách động và gọn nhẹ các ứng cử viên, sau đó sử dụng hàm VRF và phân bố xác suất để chọn ngẫu nhiên một số nút xác thực từ danh sách này để tạo khối và xác thực.
Đặc tính của VRF đảm bảo tính ngẫu nhiên trong quá trình lựa chọn, giảm thiểu nguy cơ các nút xác thực bị tấn công và nâng cao tính phi tập trung. Trong khi đó, phân bố xác suất giúp các ứng cử viên có lượng cổ phần (stake) lớn hơn có cơ hội được chọn cao hơn, khuyến khích họ tăng cường cổ phần. Khi tổng số ATP được ký quỹ trong toàn hệ thống tăng lên, mức độ an toàn của hệ thống cũng được cải thiện. Phương pháp này thu hẹp phạm vi lựa chọn nút xác thực, vừa đảm bảo hiệu quả đồng thuận, vừa tránh tình trạng tập trung quyền lực quá mức.
Bầu cử nút
Bất kỳ chủ sở hữu ATP nào cũng có thể trở thành ứng cử viên nút dự bị bằng cách ký quỹ tối thiểu 10,000 ATP. Số lượng ứng cử viên không giới hạn. Các ứng cử viên có thể nhận ủy quyền từ người khác. Tại khối thanh toán (settlement block) của chu kỳ hiện tại, nếu ứng cử viên nào có tổng lượng ATP ký quỹ (bao gồm tự ký quỹ và được ủy quyền) nằm trong top 101, họ sẽ được bầu làm nút dự bị cho chu kỳ tiếp theo. Các ứng cử viên có thể tăng lượng ATP ký quỹ bất cứ lúc nào để cải thiện thứ hạng của mình.
Số lượng nút dự bị tối đa là 101. Danh sách này sẽ được tái lựa chọn tại khối cuối cùng (khối thanh toán) của mỗi chu kỳ thanh toán. Quy tắc lựa chọn chủ yếu dựa trên thứ hạng của các nút, ưu tiên lấy top 101 theo thứ tự sau:
1. Sắp xếp theo phiên bản hệ thống đang chạy, từ cao xuống thấp.
2. Sắp xếp theo tổng lượng ký quỹ (tự ký quỹ + được ủy quyền), từ cao xuống thấp.
Nếu tổng lượng ký quỹ bằng nhau, ưu tiên nút có chiều cao khối thực hiện ký quỹ ban đầu thấp hơn.
Nếu khối ký quỹ ban đầu giống nhau, ưu tiên giao dịch có thứ tự nhỏ hơn trong cùng một khối.
Mỗi chu kỳ đồng thuận tạo ra 250 khối. Tại khối thứ 230 của chu kỳ, một số nút xác thực sẽ được chọn ngẫu nhiên từ 101 nút dự bị thông qua hàm VRF và phân bố xác suất để thực hiện tạo khối và xác thực. Các nút xác thực cho chu kỳ đầu tiên được tích hợp sẵn trong khối khởi nguyên (genesis block). Để ngăn các nút xác thực mới được chọn ảnh hưởng đến hiệu quả đồng thuận do vấn đề kết nối mạng hoặc đồng bộ khối, đồng thời đảm bảo khả năng chịu lỗi, mỗi lần chỉ một phần các nút xác thực được thay thế, không phải toàn bộ 25 nút.
Các ứng cử viên nút dự bị có thể chủ động xin rút lui, trong khi nút xác thực có thể bị buộc rút lui do bị xử phạt. Để bảo vệ an ninh mạng, sau khi lệnh rút lui được thực thi, lượng ATP đã ký quỹ sẽ phải trải qua một thời gian đóng băng khá dài trước khi được giải phóng. Thời gian này đảm bảo rằng ngay cả những cuộc tấn công ác ý, nếu bị phát hiện muộn, vẫn có thể bị trừng phạt.
Để khuyến khích các đối tác vận hành nút ổn định và bền vững cho mạng Alaya, Alaya sẽ thưởng ATP cho các nút đã qua kiểm tra để dùng làm ký quỹ ban đầu và tiếp tục thưởng cho những nút vận hành ổn định.
Thưởng ủy quyền
Chủ sở hữu ATP có thể ủy quyền ATP của mình cho các ứng cử viên nút dự bị để nhận lợi nhuận. ATP được ủy quyền sẽ bắt đầu bị khóa từ chu kỳ thanh toán tiếp theo và tiếp tục bị khóa trong suốt thời gian ủy quyền; hệ thống không hỗ trợ chức năng hoàn trả tự động. Đồng thời, chỉ khi khóa đủ một chu kỳ thanh toán đầy đủ, người ủy quyền mới được tham gia chia sẻ lợi nhuận từ nút.
Với cơ chế đồng thuận PPoS, các nhà ủy quyền (delegators) sẽ ủy thác ATP cho ứng viên nút dự bị, từ đó quyết định thứ hạng của ứng viên. Những ứng viên lọt vào top 101 sẽ chính thức trở thành nút dự bị trong mỗi chu kỳ thanh toán, nhận phần thưởng Staking và có cơ hội trở thành nút xác thực (validator) để tạo khối, hưởng phần thưởng tạo khối cùng phí giao dịch.
Nhà ủy quyền đóng vai trò then chốt trong việc xếp hạng danh sách ứng viên. Để cải thiện thứ hạng và thu hút thêm ủy quyền, các ứng viên cần chia sẻ phần thưởng từ hệ thống một cách hào phóng dưới dạng phần thưởng ủy quyền. Tỷ lệ chia sẻ cụ thể do nút tự đề xu���t khi đăng ký làm ứng viên thông qua quá trình staking.
Phần thưởng ủy quyền đến từ hai nguồn chính:
Phần thưởng tạo khối: Khi ứng viên được chọn làm nút xác thực và tham gia tạo khối, phần thưởng nhận được sẽ chia sẻ cho các nhà ủy quyền theo tỷ lệ đã công bố.
Phần thưởng Staking: Khi ứng viên trở thành nút dự bị và nhận phần thưởng Staking tại khối thanh toán, phần thưởng này cũng được chia cho các nhà ủy quyền dựa trên tỷ lệ đã cam kết.
Phần thưởng hệ sinh thái
Quỹ phát triển hệ sinh thái Alaya được sử dụng để hỗ trợ toàn diện cho sự phát triển của mạng lưới, bao gồm chương trình tài trợ dành cho nhà phát triển DApp – Alaya Grants+, hợp tác mở rộng hệ sinh thái, khuyến khích đóng góp từ kênh phân phối và người dùng, cũng như các hoạt động xây dựng cộng đồng và đào tạo.
Thông qua Alaya Grants+, Alaya tích cực khuyến khích và hỗ trợ các dự án DApp sáng tạo. Sau khi đơn xin tài trợ được Quỹ LatticeX phê duyệt, nhà phát triển không chỉ nhận tài trợ bằng LAT và các loại tiền tệ khác mà còn có thể được bổ sung ATP để triển khai ứng dụng thí điểm trên Alaya. Dựa trên đặc thù và quy mô nghiệp vụ, nhà phát triển cũng có thể đề xuất Quỹ LatticeX cấp thêm ATP để chi trả phí giao dịch hoặc khuyến khích người dùng tham gia.
Alaya không ngừng mở rộng hợp tác với các đối tác hệ sinh thái và hoan nghênh cộng đồng cùng tham gia tổ chức các sự kiện, khóa đào tạo trực tuyến lẫn offline. Những đối tác và người dùng có đóng góp nổi bật sẽ được vinh danh và nhận phần thưởng xứng đáng.
Phần thưởng LAT
Quỹ LatticeX sẽ cung cấp LAT để hỗ trợ sự phát triển bền vững của mạng lưới Alaya.
Chương trình khuyến khích LAT sẽ được triển khai theo từng đợt và giai đoạn cụ thể. Ở mỗi giai đoạn, các quy tắc khuyến khích sẽ được điều chỉnh linh hoạt dựa trên tình hình phát triển thực tế của Alaya, nhằm thúc đẩy sự tham gia của nhà phát triển, nút mạng, đối tác và người dùng, từ đó tạo đà phát triển mạnh mẽ cho toàn hệ sinh thái.
Để cập nhật thông tin mới nhất về Alaya, hãy kết nối với cộng đồng của chúng tôi:
Trang web chính thức: https://alaya.network
Diễn đàn: https://forum.latticex.foundation/c/Alaya-CN
Ví di động ATON: https://www.platon.network/developer/?lang=zh#aton
Trình khám phá blockchain: https://scan.alaya.network
Tài liệu cài đặt nút & phát triển: https://devdocs.alaya.network/alaya-devdocs/zh-CN/